Bij een darminfectie, zoals bij diarree, is het belangrijk om de juiste voeding te kiezen om je lichaam te ondersteunen en verdere complicaties te voorkomen. Diarree is een aandoening waarbij je meerdere malen per dag hele dunne ontlasting hebt. Meestal gaat diarree vanzelf weer over na een tijdje. Diarree kan plotseling ontstaan en enkele dagen duren, maar het kan ook langdurig (chronisch) zijn.

Oorzaken van Diarree

Diarree kan verschillende oorzaken hebben, waaronder:

  • Buikgriep
  • Stress of nervositeit
  • Voedselallergie of -intolerantie (bijv. koemelkallergie, lactose-intolerantie, coeliakie)
  • Besmetting via drinken of eten met virussen of bacteriën
  • Overloopdiarree (bij verstopping)

Slappere Ontlasting

Het is belangrijk om te weten dat slappere ontlasting niet altijd diarree is. Vaak komt dit door verkeerde voeding, zoals het eten van te weinig vezels. Vezels worden niet verteerd in de dunne darm, maar komen in de dikke darm terecht.

Vruchtensap bij Peuters

Bij peuters kan het drinken van veel vruchtensap diarree veroorzaken. Onverdund en helder vruchtensap is namelijk moeilijk te verteren voor peuters.

Wat te Doen bij Diarree

Bij plotselinge, kortdurende diarree is meestal geen behandeling nodig. Het gaat binnen een tot een paar dagen vanzelf over. Gaat de diarree niet over, ga dan altijd naar de huisarts.

  • Eet Gewoon Waar Je Trek In Hebt: Probeer zo gezond mogelijk te blijven eten, eventueel in kleinere porties. Speciale voedingsmiddelen zijn niet nodig.
  • Drink Veel: Om uitdroging te voorkomen, drink 2 tot 3 liter per dag. Drink steeds kleine beetjes. Drinken is extra belangrijk als je ook overgeeft of koorts hebt, je verliest dan extra veel vocht. Water, thee, bouillon of verdund vruchtensap zijn geschikt.
  • Eet Veel Vezels: Vezels in de darmen houden de ontlasting soepel en geven volume. Ze nemen water op en zorgen zo voor een stevigere ontlasting.
  • Gebruik Geen Diarreeremmers: Gebruik geen diarreeremmers als u plotseling diarree krijgt.

Preventie van Diarree

Diarree ontstaat meestal via drinken of eten dat besmet is met virussen of bacteriën. Je kunt ook besmet raken door direct of indirect contact met ontlasting van iemand die diarree heeft. Handen moeten daarom goed gewassen worden na een toiletbezoek en voor het eten. Het advies is om gebruikt eet- en drinkgerei goed af te wassen.

Voeding en Inflammatoire Darmziekten (IBD)

De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn de twee meest voorkomende chronische ontstekingsziekten van de darmen en het maagdarmkanaal. Als u IBD heeft, vraagt u zich misschien af wat de rol van voeding is in het ontstaan van de ziekte of bij het behandelen van uw klachten. Wetenschappers zijn het er nog steeds niet over eens óf en hoe voeding een rol speelt bij het ontstaan van IBD.

Er is op dit moment onvoldoende bewijs dat voeding een rol speelt bij het ontstaan van IBD. De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn auto-immuunziektes. Bij auto-immuunziektes gaat er iets mis met het immuunsysteem van het lichaam. Normaal gesproken beschermt het immuunsysteem het lichaam tegen ziekteverwekkers, zoals bacteriën. Bij een auto-immuunziekte maakt het lichaam antistoffen tegen de eigen weefsels. Die antistoffen vallen zo het eigen lichaam aan.

Voeding bij IBD

Wanneer u de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa heeft, kan voeding voor problemen zorgen. Opvlammingen kunnen samengaan met klachten als diarree, pijn en misselijkheid, waardoor eten en drinken lastig is. Helaas is er geen enkel dieet dat deze klachten kan voorkomen. Het is niet wetenschappelijk bewezen dat voeding een rol speelt bij het ontstaan van de ziekte en de daarbij behorende darmklachten. Toch is aandacht voor voeding wel belangrijk. Om goed te kunnen functioneren heeft u voldoende voedingsstoffen nodig. Op elk moment van de dag moet uw lichaam over deze stoffen kunnen beschikken. Op het moment dat u ziek bent, is de behoefte aan voedingsstoffen groter.

Belang van Gevarieerde Voeding

Elke dag heeft uw lichaam een bepaalde hoeveelheid eiwitten, vetten, koolhydraten (suikers en zetmeel), vitamines, mineralen, vezels en vocht nodig. Omdat deze voedingsstoffen niet in alle producten zitten, is het goed om gevarieerd te eten. Het Voedingscentrum heeft daarom de Schijf van Vijf samengesteld op basis van de richtlijnen voor gezonde voeding. De Schijf van Vijf bestaat uit vijf groepen.

De Rol van het Maagdarmkanaal

Het maagdarmkanaal loopt van de mond tot de anus, en bestaat uit verschillende onderdelen die allemaal hun eigen functie hebben. In de mond wordt het eten gekauwd en komt er speeksel bij. Het voedsel gaat vervolgens via de slokdarm naar de maag, waar maagsappen er een soort brij van maken. Daarna gaat het gedeeltelijk verteerde voedsel door de dunne darm. Hier wordt het nog verder afgebroken, zodat de voedingsstoffen in de bloedbaan kunnen worden opgenomen. De afvalstoffen - het eten dat niet wordt verteerd - worden daarna door de dikke darm afgevoerd. De dikke darm neemt vocht en zouten op en de rest vormt zich tot een vaste massa (feces).

Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa

De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn chronische aandoeningen, die beide een ontsteking van (een deel) van het maagdarmkanaal veroorzaken. Bij de ziekte van Crohn kan deze ontsteking overal tussen de mond en de anus voorkomen. De ziekte komt het meest voor in de dunne of dikke darm. Alle lagen van de darmwand kunnen ontstoken raken. Bij colitis ulcerosa blijft de ontsteking beperkt tot de dikke darm en het rectum.

Zowel de ziekte van Crohn als colitis ulcerosa veroorzaakt klachten als diarree, buikpijn en een opgeblazen gevoel. Als de dunne darm ontstoken is, dan wordt het voedsel vaak minder goed verteerd en de voedingsstoffen worden minder goed opgenomen.

Voeding als Therapie

U komt misschien diëten tegen waarvan wordt gezegd dat ze IBD kunnen genezen. Hiervoor is onvoldoende wetenschappelijk bewijs. Maar er is wel bewijs dat bepaalde onderdelen van voeding belangrijk zijn bij IBD. Een goede voeding is, net als bij elke andere chronische aandoening, van groot belang. Het is daarom verstandig om zo gezond mogelijk te eten volgens de Schijf van Vijf.

Een dieet kan IBD niet genezen, maar sommige mensen hebben wel baat bij een kleine verandering in hun voeding. Omdat IBD niet met een dieet genezen kan worden, is er geen specifiek dieetadvies. Alleen bij kinderen met de ziekte van Crohn wordt voeding als therapie gegeven. Kinderen krijgen zes weken lang alleen drink- of sondevoeding. Dit zorgt ervoor dat er geen behandeling met het medicijn prednison gestart te worden of dat prednison in een lagere dosering kan worden gegeven. Volwassenen worden behandeld met medicijnen. Wanneer u de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa heeft, kunt u alles blijven eten en drinken.

Persoonlijke Ervaringen en Adviezen

Sommige voedingsmiddelen kunnen klachten veroorzaken, maar dit is van persoon tot persoon verschillend. Zo zijn er mensen die meer klachten hebben bij het eten van bijvoorbeeld sterk gekruid voedsel of koolsoorten. Anderen hebben deze ervaring juist niet. Juist bij maag- en darmklachten kunt u merken dat mensen in uw omgeving klaarstaan met adviezen over wat u wel of juist niet moet eten en drinken. Deze goed bedoelde adviezen zijn vaak gebaseerd op eigen ervaringen of van ’horen zeggen’. Volg deze adviezen niet zomaar op, maar vraag u af waar deze adviezen op gebaseerd zijn en waar ze vandaan komen. Het risico bestaat dat u zo veel voedingsmiddelen uit uw voeding weglaat, dat er weinig meer overblijft om van te genieten.

Ondervoeding

Ondervoeding houdt in dat uw lichaam een tekort heeft aan energie (calorieën) en andere voedingsstoffen. De oorzaak hiervan is dat uw lichaam lange tijd minder voedingsstoffen binnenkrijgt dan het nodig heeft. Hierdoor verliest u onbedoeld gewicht. Tijdens een opvlamming van de ziekte is het risico op ondervoeding groter. Dat komt doordat aan de ene kant de voedingsbehoefte is verhoogd (door een actieve ontsteking) en aan de andere kant is de inname van voeding vaak verminderd (door minder eetlust en pijnklachten en diarree). Wanneer u last heeft van diarree kan ook de opname van voedingsstoffen in de dunne darm verminderd zijn. Ondervoeding kan soms snel ontstaan, maar is niet altijd direct zichtbaar. Ondervoeding gaat veelal samen met een afname van de conditie, lusteloosheid en vermoeidheid.

Als u te snel of te veel afvalt of weinig eetlust heeft, is het verstandig om een afspraak te maken met een diëtist.

Wat te Eten en Drinken bij Ondervoeding

Eiwit is bij ziekte een belangrijke voedingsstof voor het herstel van uw lichaam. Verder is het belangrijk om maaltijden te spreiden over de dag en tussendoor wat te eten. Neem zes tot zeven keer op een dag iets te eten en kies voor producten met veel energie en eiwitten. Denk daarbij aan volle zuivelproducten, zoals (chocolade)melk, vla, pudding, yoghurt, kwark en roomijs. Ook raden we u aan om ruim margarine of roomboter, volvette 48+ (smeer)kaas, vettere vleeswaren (zoals boterhamworst en salami) en vettere vis- of vleessoorten te nemen. In plaats van een gewone snee brood kunt u ook kiezen voor een snee krentenbrood, een krentenbol, suikerbrood, een croissant, een luxe broodje of een tosti.

Dranken

Let ook op de dranken die u drinkt. Water, thee en koffie zorgen voor voldoende vocht in het lichaam, maar bevatten geen calorieën of eiwitten.

Drinkvoeding en Sondevoeding

Als u met de gewone voeding onvoldoende calorieën en eiwitten binnenkrijgt, kan de diëtist u ook adviseren om de voeding (tijdelijk) aan te vullen met drinkvoeding. Drinkvoeding is een vloeibare voeding uit een flesje. U kunt drinkvoeding gebruiken als aanvulling op de normale voeding, maar ook als volledige voeding wanneer u bijna niet meer kunt eten. Soms is het nodig om met sondevoeding te starten. Sondevoeding is, net als drinkvoeding, een vloeibare voeding. Sondevoeding wordt gegeven via een slangetje door de neus (een sonde). De sonde gaat via de slokdarm naar de maag en hierdoor wordt u gevoed.

Voedingssupplementen

Als u een opvlamming heeft, kunnen voedingssupplementen een goede aanvulling zijn op het dagelijks eten en drinken. Voedingssupplementen bevatten voedingsstoffen zoals vitamines, mineralen en calcium. Supplementen kunnen voedingsmiddelen nooit vervangen. Maar als u bijvoorbeeld slecht tegen melkproducten kunt, kan een supplement met calcium en vitamine B2 helpen. Een tekort aan vitamine B12 kan voorkomen bij patiënten met de ziekte van Crohn, vooral als de ziekte actief is in het laatste deel van de dunne darm.

Veel patiënten gebruiken op advies van de arts calcium en vitamine D om botontkalking te voorkomen. Vitamine D wordt standaard geadviseerd aan mensen die corticosteroïden (zoals prednison) gebruiken, mensen die weinig buiten komen en/of gesluierd zijn, aan vrouwen ouder dan 50 jaar en mannen ouder dan 70 jaar.

Specifieke Klachten bij IBD en Voeding

Hieronder worden verschillende klachten genoemd die kunnen voorkomen bij IBD en hoe u hier via voeding mee om kunt gaan.

Diarree

Diarree komt veel voor bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. De oorzaak van diarree is een ontsteking in de darm. Hierdoor verliest de darm vocht en soms ook bloed. De ontsteking zorgt ervoor dat de dikke darm onvoldoende vocht kan opnemen. Het gevolg hiervan is een dunne, waterige ontlasting, vaak met wat bloed en slijm erbij. Klachten als buikkrampen, misselijkheid en weinig eetlust komen hierbij nogal eens voor.

Omdat de diarree bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa niet ontstaat door verkeerd eten, is het niet nodig om uw voeding aan te passen. Een volwaardige, gezonde voeding is voldoende. Eet producten met voldoende voedingsvezels. Vezels zorgen voor indikking van de ontlasting.

Uitdroging

Bij ernstige diarree die dagen aanhoudt, bestaat het risico op uitdroging. Bij uitdroging is het belangrijk dat u contact opneemt met uw arts. Bij dreigende uitdroging kan het middel ORS (Oral Rehydration Solution) een oplossing zijn. ORS bevat glucose, zout en mineralen, die juist bij diarree veel verloren gaan.

Opgezette Buik en Winderigheid

IBD kan zorgen voor extra gasvorming en winderigheid. Gasvorming en winden laten horen bij een normale spijsvertering; gemiddeld laten we tien tot vijftien winden per dag. Hoe meer lucht u inslikt, hoe meer gas er in uw darmen komt. U slikt minder lucht in door rustig te eten en niet te veel te praten tijdens het eten. Gebruik geen of weinig voedingsmiddelen die lucht of gas bevatten, zoals koolzuurhoudende frisdranken, bier, vers brood, soufflés en opgeklopte slagroom.

Er zijn voedingsmiddelen die extra gasvorming in de darm kunnen veroorzaken. Denk daarbij aan koolsoorten, ui, prei, paprika, nieuwe aardappelen, peulvruchten en (te) veel fruit en vruchtensap. Winderigheid kan ook meer voorkomen bij obstipatie (verstopping). Eet dan gevarieerd en vezelrijk, zoals volkoren- en graanproducten, peulvruchten, groenten en fruit. Vezels hebben de eigenschap om vocht op te nemen en dit vast te houden. U krijgt dan meer ontlasting, wat de stoelgang bevordert. Het is daarom van belang dat u voldoende drinkt (twee liter per dag). Houd er rekening mee dat winderigheid (tijdelijk) juist toe kan nemen als u ineens (veel) meer vezels gaat eten dan u gewend bent.

Vernauwing (Stenose)

Een vernauwing (stenose) in de darm ontstaat wanneer er op een bepaalde plaats in de darm sprake is (geweest) van een ernstige ontsteking. De ontsteking zelf en het littekenweefsel na het herstel van de ontsteking kunnen zorgen voor een vernauwing of zelfs een afsluiting van de darm. Dit gebeurt vooral bij patiënten met de ziekte van Crohn en kan veel last geven: de ontlasting kan de darm slecht of niet passeren.

Bij ernstige vernauwingen, waarbij de klachten te erg worden, is opname in het ziekenhuis nodig, omdat ze kunnen leiden tot een afsluiting van de darm. Er bestaan geen voedingsadviezen die de vernauwingen kunnen tegengaan. Wel is het mogelijk de klachten te verminderen door de voeding aan te passen. Voeding zonder velletjes, harde stukjes, pitjes en vezelige producten wordt vaak beter verdragen. Noten, asperges, taai en draderig vlees, champignons en velletjes van citrusfruit als sinaasappelen en grapefruit kunt u beter niet eten. Soms is het nodig om (tijdelijk) drinkvoeding of sondevoeding te gebruiken. Deze voeding kan de darmen beter passeren.

Algemene Voedingstips voor een Goede Spijsvertering

Door algemene voedingstips op te volgen voor een goede spijsvertering, is er al verbetering mogelijk:

  • Gezond en gevarieerd eten volgens de Schijf van Vijf
  • Goed kauwen
  • Regelmatig eten zonder maaltijden over te slaan
  • Voor sommige mensen werkt het goed om 3 hoofdmaaltijden per dag te eten met enkele tussendoortjes
  • Bij overgewicht kan afvallen helpen om klachten te verminderen
  • Eet langzaam en kauw uw eten goed
  • Gebruik meerdere keren per dag een kleine maaltijd, 6 tot 9 maaltijden per dag
  • Drink bij het eten

Specifieke Adviezen bij Diarree

  • Plotselinge kortdurende diarree gaat meestal binnen 1 dag tot een paar dagen vanzelf over. Ga bij aanhoudende diarree altijd naar de huisarts.
  • Het is belangrijk dat hiervan de oorzaak gevonden wordt. Eet gewoon waar je trek in hebt. Probeer zo gezond mogelijk te blijven eten, eventueel in kleinere porties. Speciale voedingsmiddelen zijn niet nodig.
  • Drink veel om uitdroging te voorkomen. Drink steeds kleine hoeveelheden, 2 tot 3 liter per dag. Drinken is extra belangrijk als je ook overgeeft. Water, thee, bouillon of verdund vruchtensap zijn geschikt.
  • Eet veel vezels. Vezels in de darmen houden de ontlasting soepel en geven volume en stevigheid. Gebruik geen diarreeremmers bij plotseling optredende diarree.

Blijf je langer dan 4 weken last houden van je maag of darmen? Misschien kun je niet goed tegen een bepaald product of is er iets anders aan de hand, zoals het prikkelbare darm syndroom (PDS). Ga bij voorkeur niet zelf experimenteren. Als je zomaar bepaalde producten weglaat kunnen klachten verergeren. Ook kunnen hierdoor tekorten ontstaan aan bepaalde voedingsstoffen. Ga naar je huisarts om samen uit te zoeken wat er aan de hand is.

Voedingsmiddelen om te Vermijden of te Beperken bij Diarree

  • Koffie: Koffie prikkelt je darmen. Daarom is het goed om bij diarree minder koffie te drinken. Je kunt bijvoorbeeld meer thee drinken.
  • Alcohol: Alcohol prikkelt ook je darmen.
  • Melk en Melkproducten: In melk en melkproducten zoals vla en pap zit van nature melksuiker (lactose). Dit wordt bij diarree soms moeilijker verteerd in je darmen. Neem bij diarree niet meer dan 2-3 keer op een dag melk, vla of pap. Zure melkproducten zoals karnemelk en yoghurt verteren makkelijker omdat daar minder melksuiker in zit.
  • Producten met Sorbitol en Maltitol: Producten met sorbitol en maltitol kunnen zorgen voor diarree. Sorbitol en maltitol zit vaak in suikervrije drop, kauwgom, keelpastilles, snoepjes, cake en koekjes.
  • Zuiveldrankjes met Probiotica: Als de diarree is ontstaan door chemotherapie is het beter om zuiveldrankjes met speciale goede bacteriën (probiotica) niet te drinken. Doe dit ook niet als je minder weerstand hebt door intensieve chemotherapie. De bacteriën in deze drankjes zijn in deze situaties niet altijd veilig. Als de diarree komt door antibiotica, kunnen probiotica wel helpen om de darm sneller te laten herstellen. Dit kan je gebruiken na het stoppen van de antibiotica.

Voeding die zorgt voor het stoppen van diarree, zoals wat wel eens gezegd wordt over bananen of witbrood, bestaat niet.

Algemene Richtlijnen voor Gezonde Voeding

  • Eet zo gevarieerd mogelijk. Vasten of minder eten is niet verstandig. Door de diarree krijgen je darmen minder tijd om voedingsstoffen op te nemen. Daardoor is het juist goed om wat meer te eten als dat lukt. Zo zorg je dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt en dat je lichaam niet uitgedroogd raakt.
  • Een streng dieet is niet nodig. Dit kan er namelijk voor zorgen dat je darmen zich minder goed herstellen. Als je gewicht verliest, is dat een teken dat er niet genoeg voedingsstoffen en/of vocht door je darmen worden opgenomen. In dat geval is het goed om naar een diëtist te gaan. Een diëtist kan advies geven hoe je je voeding kunt aanpassen om op gewicht te blijven.
  • Drink minstens 1,5-2 liter per dag. Dat zijn ongeveer 10 glazen. Alle soorten vocht tellen mee. Denk aan water, koffie, thee en bouillon, of af en toe ter variatie sap, limonade, appelmoes, vla, en yoghurt. Veel drinken kan in het begin lastig zijn omdat je niet altijd dorst hebt. Het kan helpen om op te schrijven wat je hebt gedronken. Zo kun je zien hoeveel je drinkt.
  • Vezels uit je voeding houden vocht vast, waardoor je ontlasting meer gebonden en dikker wordt. Kies voor fijne vezels zoals in fijn volkorenbrood, aardappelen en fruit. Deze vezels zorgen niet voor extra prikkels in je darmen.
  • Als je diarree hebt, verlies je veel zout. Dat moet worden aangevuld. Neem regelmatig een kopje soep of bouillon. Dat kun je zelf maken, maar bouillon van een bouillontablet of oplossoep zoals Cup-a-Soup zijn ook goed. Eet op brood hartig beleg zoals kaas of hummus. Kies als tussendoortje blokjes kaas, olijven, zoutjes of gezouten noten. Wanneer je diarree over is, is het niet meer nodig om extra zout te nemen.
  • Neem in plaats van 3 grote maaltijden vaker kleinere porties op een dag. Dit is beter voor je maag en darmen.
  • Eet gezond met groente en fruit. Gezond eten en drinken is altijd belangrijk. Eet elke dag 3 gezonde maaltijden en eet op vaste tijden. Eet niet de hele dag door. Door gezond eten en drinken voel je je fitter. Zorg dat je genoeg vezels eet. Vezels zijn belangrijk om je darm goed te laten werken. Vezels zorgen voor goede poep. Vezels zijn ook gezond. Vezels zitten alleen in planten en eten dat van planten is gemaakt.

Vezels en Darmproblemen

Heb je vooral last van niet goed kunnen poepen (verstopping)? Vezels houden vocht vast. Heb je vooral last van diarree? Vezels helpen ook bij dunne poep of diarree. De vezels binden zich aan het vocht. Eet je genoeg vezels en blijf je problemen met poepen houden? Dan kun je extra vezels nemen. Doe de vezels bijvoorbeeld door de yoghurt. Psyllium-vezels kun je zonder recept kopen bij de drogist of apotheek. Drink niet te veel als je de vezels neemt. Drink niet meer dan de helft van een klein glaasje (ongeveer 50 milliliter).

Vochtinname

Genoeg drinken is belangrijk. Het helpt je darmen om te goed te werken. Drink geen of weinig dranken met suiker. Misschien denk je dat je te weinig drinkt. Schrijf dan eens op hoeveel je normaal op een dag drinkt. Drink je minder dan 1,5 liter? Drink dan een glas water als je opstaat.

Prikkelbare Darm Syndroom (PDS)

Merk je dat je elke keer klachten krijgt na een bepaald soort eten of drinken? Er is niet 1 soort eten of drinken waar iedereen met PDS meer darmklachten van krijgt. Als je klachten krijgt na een bepaald soort eten of drinken, betekent dat niet dat je daar allergisch voor bent. Soms kun je wel tegen een klein beetje van dit eten of drinken. Krijg je meer klachten door meer soorten eten of drinken? De diëtist bespreekt met je wat je een tijdje niet moet eten en drinken.

Ga je zonder hulp van een diëtist meerdere dingen niet meer eten of drinken? Je eet misschien te weinig. Je lichaam heeft dan te weinig energie. Je wordt misschien bang om bepaalde dingen weer te gaan eten of drinken. Je kunt dan meer klachten krijgen.

Helpen de adviezen van de diëtist niet genoeg? En blijf je veel klachten houden? Je kunt bijvoorbeeld een speciaal dieet volgen: het FODMAP-dieet. Dit dieet helpt je om uit te zoeken van welk soort eten of drinken je klachten krijgt.

Wat kunt u wel eten?

Vlees, kip, vis- en vleesvervangers: zacht, mals vlees, kip en alle soorten vis zonder graten. Alle dranken zijn geschikt. Neem bij voorkeur melkproducten, dit levert extra eiwitten. Soms is het niet haalbaar om voldoende energie en/of eiwit voeding binnen te krijgen. Het kan nodig zijn om gebruik te maken van drinkvoeding als aanvullende of vervangende voeding.

labels:

Zie ook: