We hebben er even op moeten wachten, maar eindelijk is het zo ver: het zonnetje schijnt en de temperatuur stijgt. Heerlijk! We gaan massaal naar buiten om lekker van het zonnetje te genieten. En dan komt het… Een loopneus, niezen, rode jeukende ogen, keelpijn, vermoeidheid en in sommige gevallen zelfs benauwdheid. Je herkent het waarschijnlijk wel, hooikoorts. Maar liefst één op de vijf Nederlanders heeft last van één of meerdere allergieën, waaronder dus hooikoorts.

In deze tijd van het jaar geven veel bloeiende gewassen en grassen pollen af. En daar kun je als hooikoorts patiënt flink veel last van hebben. Gelukkig heb je zelf enige invloed op de heftigheid van je hooikoortsklachten. Krijg je al last van niesbuien en jeukende ogen, enkel en alleen door eraan te denken? Dan helpt het misschien om te letten op je voeding. Dat bevestigt ook gezondheidsconsulente Martine Prenen.

Hooikoorts of allergische rinitis is een veel voorkomende aandoening die jaarlijks veel mensen treft. Ondanks het feit dat hooikoorts een van de meest bekendste allergieën is, zijn wetenschappers er (nog) niet geslaagd om een geneesmiddel te ontwikkelen dat de allergie voorgoed “geneest”.

Wat is hooikoorts eigenlijk?

Hooikoorts is eigenlijk niets meer dan een (overdreven) reactie van je immuunsysteem op pollen. Hooikoorts is in feite een overreactie van je immuunsysteem op, in principe onschuldige, pollen. Deze overgevoeligheid voor pollen kun je al jaren hebben, maar het kan ook plotseling ontstaan, zelfs als je nooit eerder symptomen hebt gehad.

Bij hooikoorts is er een allergische reactie op stuifmeel van grassen, bomen en andere planten. Dit is per persoon verschillend. Het moment dat je last krijgt van hooikoorts is afhankelijk van de bloeiperiode van de grassen, planten of bomen waar je allergisch voor bent. Als je bijvoorbeeld allergisch bent voor boompollen, dan zal je voornamelijk last hebben in februari, maart en april. Vooral bij zonnig, droog weer komen meer planten in bloei en is de hoeveelheid stuifmeel in de lucht erg hoog.

Een allergie of overgevoeligheid is een ongecontroleerde reactie van het lichaam op bepaalde stoffen, die ook wel allergenen worden genoemd. Normaal gesproken maakt het lichaam na contact met het allergeen zogenaamde antistoffen aan. Deze antistoffen zijn in staat het allergeen uit te schakelen, waardoor klachten uitblijven. Bij een allergische reactie is dit proces verstoord en reageert het lichaam extreem fel op het allergeen.

De rol van histamine

De grote boosdoener bij hooikoorts is histamine. Als reactie op de rondzwevende pollen, maakt het lichaam dit stofje aan om de allergie tegen te gaan. Histamine is een lichaamseigen stof - een type eiwit - en komt daarnaast ook in veel voedingsmiddelen voor.

De boosdoener hiervoor is een stofje genaamd histamine. Histamine is een stofje dat wordt aangemaakt in het lichaam en van nature voorkomt in bepaalde voedingsmiddelen. Een kleine hoeveelheid histamine ligt opgeslagen in het lichaam, in de zogenoemde mestcellen. Histamine komt vrij op het moment dat een indringer (zoals pollen) ons immuunsysteem als het ware aanvalt. Histamine beschermt het lichaam dus tegen stoffen die het lichaam als ‘gevaarlijk’ beschouwt.

Tijdens een allergische reactie komt er histamine vrij. Histamine zorgt ervoor dat er ziekteverschijnselen optreden bij een allergische reactie. Daarom wordt er vaak antihistaminica toegepast bij hooikoorts. Je lichaam maakt zelf histamine aan. Dit helpt om het lichaam te beschermen tegen gevaarlijke binnendringers. Maar ook voeding kan histamine bevatten.

Hoewel histamine een lichaamseigen stof is, kan het lichaam maar een beperkte hoeveelheid aan. Hoeveel het lichaam aankan, dat is voor iedereen verschillend. Een teveel kan ontstaan doordat er te veel ‘gevaarlijke’ stoffen (zoals pollen) het lichaam bereiken, maar een andere oorzaak kan zijn dat de darmflora niet helemaal op orde is en/of dat er een beschadiging is van de darmslijmvliezen.

Al met al: histamine beschermt dus tegen ‘gevaarlijke’ indringers en is op zichzelf geen boosdoener, maar een teveel werkt averechts en veroorzaakt allergische reacties (hooikoorts). We spreken van een histamine-intolerantie wanneer de histaminewaarden in het bloed te hoog zijn. Het ontstaat wanneer de hoeveelheid histamine die zich in het lichaam ophoopt groter is dan de hoeveelheid die het lichaam kan verwerken. Mensen met hooikoorts zijn van nature niet goed in het afbreken van histamine.

Een histamine-intolerantie is niet exact hetzelfde als hooikoorts. Een histamine-intolerantie wordt namelijk o.a. veroorzaakt door histaminerijke voeding, waardoor je hier ook klachten van kunt krijgen buiten het hooikoorts-seizoen om. Bij hooikoorts is er sprake van overgevoeligheid voor pollen, wat kan zorgen voor niesbuien, tranende ogen en/of een loopneus. Deze lichamelijke reacties worden echter veroorzaakt door de stof histamine. Feitelijk veroorzaken dus niet de pollen je loopneus, maar de histamine die vrijkomt dóór de pollen.

Wat kun je zelf doen?

Om terug te komen op de eerste vraag: kunnen we er zelf iets aan doen? Ja! Hoe we dat doen? De oplossing: histaminerijke voeding zo veel mogelijk vermijden en zo je immuunsysteem ondersteunen. Een dieet met weinig histamine resulteert vanzelfsprekend in een verlaagd histaminegehalte. Naast het vermijden van producten rijk aan histamine, zijn er nog een aantal producten die zoveel mogelijk vermeden moeten worden. Er zijn namelijk een aantal voedingsmiddelen die van nature niet per se veel histamine bevatten, maar die wel ervoor kunnen zorgen dat histamine vrij gemaakt wordt: zogenoemde histaminevrijmakers.

Dat wil dus zeggen dat het immuunsysteem ‘ontspoord’ is en onnodige afweerstoffen aanmaakt. Je immuunsysteem is met andere woorden van slag en het eerste wat je dan ook moet doen, is stoppen met het te ondermijnen en beginnen met het te ondersteunen. Prenen raadt aan om suiker (snoep, frisdrank, chocolade), witmeelproducten, alcohol, koffie, azijn, cacao, charcuterie, sterke kazen, conserven, ingemaakte voeding, slechte vetten en koemelkproducten (behalve zure zuivel) te vermijden.

Voedingsmiddelen om te vermijden

De lijst met histaminerijke voedingsmiddelen is behoorlijk uitgebreid, al zijn er voldoende alternatieven. Een vuistregel is: hoe verser de voeding, hoe minder histamine het bevat. Dus, ja: je kunt een histamine-intolerantie, en daarbij hooikoorts, beïnvloeden.

Houd je al nauwlettend het pollennieuws in de gaten, moet je ook nog nadenken over wat je eet. Gelukkig is dat geen hogere wiskunde, maar een kwestie van het minderen met bepaalde voedingsmiddelen. Een hele praktische manier om je lichaam te ontlasten in de hooikoortsperiode.

Deze voedingsmiddelen zijn extra histaminerijk en kun je dus beter vermijden:

  • Gefermenteerde producten: Producten zoals zuurkool, augurken, paddenstoelen, tempeh en andere sojaproducten wil je liever vermijden in het hooikoortseizoen. Histamine ontstaat namelijk in voeding door processen als rijping en fermentatie. Bacteriën, schimmels en gist worden gebruikt om gefermenteerde voedingsproducten te maken. Gefermenteerde producten zijn zuurkool, augurken, paddenstoelen en tempeh.
  • Kaas: Ook hier geldt: met name gefermenteerde kazen bevatten veel histamine. Denk aan camembert, brie, gruyère, cheddar, roquefort en Parmezaanse kaas.
  • Vis: Er zit veel histamine in makreel, tonijn, kabeljauw, haring, sardines, garnalen en schaaldieren. Sommige soorten vis zoals in makreel, tonijn, kabeljauw, haring, sardines, garnalen en schaaldieren. Vis in blik is ook extra rijk aan histamine. Bepaalde vis- en vleessoorten: onder andere schaaldieren, kabeljauw, makreel, tonijn, vis in blik.
  • Kruiden en specerijen: Kruiden en specerijen die je deze periode even niet - of minder - door je gerechten heen wil gooien zijn kaneel, anijs, sesamzaad, kruidnagel, mosterdzaad, komijn, koriander, gember, nootmuskaat en vanille. Kruiden en specerijen.
  • Groenten en fruit: We vragen je niet om groente en fruit te vermijden. Maar heb je heel erg last van hooikoorts? Dan kan het helpen om te minderen met de volgende groente- en fruitsoorten: tomaat, spinazie en bietjes, avocado, kiwi, aardbeien, meloen, ananas, grapefruit en frambozen. Vers fruit (m.u.v. Vers fruit (m.u.v. Vers fruit (m.u.v. Groenten en fruit.
  • Vlees: Met name varkens- en lamsvlees wil je vaker overslaan in het hooikoortsseizoen. Lekker koken zonder vlees? Eitje! Probeer een van deze vegetarische recepten. Vers biologisch, gras gevoerd vlees (m.u.v.
  • Cider, bier en wijn: Toch trek in een wijntje? Goed om te weten: in rode wijn zit over het algemeen meer histamine dan in witte wijn. Cider, bier en wijn.
  • Chocolade: Jammer, maar helaas. Ook onze all-time favoriete snack kunnen we in het pollenseizoen beter in de kast laten liggen. Is die chocoladereep te verleidelijk? Gebruik h’m in de badkamer.

Wat kun je wel eten?

Last but not least: water! We moeten altijd voldoende water drinken, maar bij hooikoortspatiënten kan het klachten verlichten.

Wat óók helpt is letten op wat je in deze tijd van het jaar eet. Er is namelijk voeding die klachten verergert en voeding die klachten juist vermindert. Voeding waar je een intolerantie voor hebt. Zuivelproducten zijn slijmvormend en kunnen zonder twijfel het probleem verergeren. Vermijd bij acute klachten melk in elke vorm en kaas voor minstens een week.

Een belangrijke stof is quercetine. Deze stof is afkomstig uit planten en is een enorm sterk antioxidant. Goed voor het immuunsysteem dus! Quercetine verhindert daarnaast ook de productie van histamine.

In knoflook en uien zit veel quercetine, dat kan helpen om de klachten van de allergische reactie te verlichten. Gezondheidsexpert Caleb Backe raadt aan om ook geregeld te kokkerellen met ui. "Dat heeft te maken met het stofje quercetine, dat voorkomt in uien." Nog nooit van quercetine gehoord? Het gaat om een sterke flavonoïde die het immuunsysteem stimuleert.

Voor mensen met een pollenallergie is kurkuma echt een superkruid, aldus Varbanova. Ananas is een belangrijke bron van het enzym bromelaïne", meent Varbanova. Nog zo'n goede middel als je last hebt van hooikoorts: vette vis zoals tonijn. De reden: deze lekkernij zit bomvol omega 3-vetzuren. "Omega 3 werkt als een natuurlijke ontstekingsremmer.

Je darmen zorgen voor veel meer dan je spijsvertering alleen. Zo heeft je darmflora een niet te onderschatten invloed op je algemene gezondheid en immuunsysteem. Dat zegt ook voedingsdeskundige Lisa Richards: "Kies voor voeding die de werking van je darmen bevordert, want die geeft je immuunsysteem op z’n beurt ook een boost én vermindert ontstekingsreacties. Haar gouden tip: zuurkool. Door het fermentatieproces bevat de kool immers immuunversterkende probiotica - oftewel bacteriën met krachtige gezondheidseffecten - die je darmflora verbeteren.

Brandnetel vermindert de aanmaak van histamine waardoor de allergische reactie vermindert. Bioflavonoïde zijn belangrijke beschermers van het slijmvlies.

  • Lokaal geproduceerde honing: een simpele oplossing. Wanneer de honing daadwerkelijk in de omgeving is geproduceerd, bevat deze ook een kleine hoeveelheid stuifmeel waar jij zo heftig op reageert. Neem dagelijks een theelepel een maand voordat het hooikoorts begint. Haal deze bij een lokale imker omdat de bijen dan in jouw omgeving vliegen.
  • Gember: gember heeft een remmende werking op histamine.
  • Fruit en groente: zwarte en blauwe bessen, appels, peren, ananas.

Extra tips

Check je verzorgingsproducten! Crèmetjes, deo, shampoo, douchegel, zeepjes, make-up… Ze kunnen allemaal belastend zijn voor je systeem.

Smeer tijdens het fietsen wat vaseline rond de neusgaten. Klinkt misschien gek?

Wil je je huis luchten? Doe dit dan ’s ochtends vroeg en/of ’s avond laat. Op deze tijdstippen zweeft er minder stuifmeel in de lucht.

Tipje van ons: experimenteer. Schrap niet meteen alle histaminerijke producten uit je voedingspatroon, maar experimenteer hiermee. Print de lijst met voedingsmiddelen bijvoorbeeld uit en bewaar die in je portemonnee of sla hem op in je telefoon.

Houd minimaal één week lang een voedseldagboek bij en schrijf hierbij ook op wanneer je welke klachten hebt. Op deze manier kan je proberen te achterhalen op welke producten je een kruisreactie hebt. Heb je last van kruisreacties?

Een side note om niet te vergeten: het vermijden van histaminerijke voeding zal niet per definitie de hooikoorts klachten wegnemen. De belangrijkste tip om mee te nemen (en te onthouden!) is: hoe verser de voeding, hoe minder histamine.

labels:

Zie ook: