Het is onmogelijk in het bestek van een korte beschouwing, op alle aspecten van het werk van Mulisch in te gaan. Er is door en over hem zoveel geschreven, dat een zinnige samenvatting van alle meningen en oordelen niet doenlijk is. De bedoeling van dit opstel is, slechts enige facetten van zijn roman Het stenen bruidsbed naar voren te brengen, en deze, waar het mogelijk is, in verband te brengen met wat in enkele verhalen ook sterk op de voorgrond treedt.
Thematiek
De sprong der paarden en de zoete zee bestaat als ware uit twee aparte delen, die in elkaar overlopen. Elk deel heeft een aparte hoofdpersoon, in het eerste deel is dat Gustaaf Nagelbout en in het tweede deel is de hoofdpersoon Gnodde Joziassen. Hoewel het verhaal uit twee delen bestaat komt de thematiek van de delen erg met elkaar overeen. Van de hoofdpersonen word in het verhaal het belangrijkste deel van hun leven verteld.
Het gaat in beide delen over verliefdheid. In het eerste deel is Gustaaf Nagelbout hopeloos verliefd op het meisje van zijn leven; Bessie. In het tweede deel is Gnodde Joziassen verliefd op het eiland Schokland. In beide delen staat er iets in de weg wat de verliefdheid van de hoofdpersonen dwarsboomt. Zo heeft Bessie in het eerste deel geen interesse voor Gustaaf. Ze ziet hem niet eens staan. In het tweede deel dreigt het eiland Schokland waar Gnodde verliefd op is te verdwijnen in de zee, bovendien is het verboden om op het eiland te komen.
Beide personen kunnen zich maar niet bij hun verliefdheid neerleggen. Gustaaf blijft Bessie achtervolgen. Gnodde gaat ondanks dat het verboden is om naar het eiland terug te gaan toch samen met zijn broers - die ook verliefd op het eiland zijn - in een lekke boot naar het eiland. In het verhaal word Bessie overreden door een auto waaraan ze sterft. Hierop vlucht Gustaaf de stad uit naar een verwilderd stuk land waar hij in een schrift zijn liefdesgeschiedenis opschrijft. Hij denkt dat hij schuldig is aan de dood van Bessie omdat hij een keer had gewenst dat Bessie dood zou zijn. Dan struikelt er plotseling een paard over hem heen en de berijdster breekt haar nek en overlijd. Uiteindelijk wordt hij helemaal krankzinnig en overlijdt. Hier gaat het verhaal over in het tweede deel.
Het liefdesverhaal van Gustaaf komt bij Gnodde terecht, die er zijn liefde voor Schokland in herkent. Dan komt de zoon van Gnodde om het leven bij een auto-ongeluk. Ook hij voelt zich schuldig aan de dood van zijn zoon. Hierop verlaat hij de bewoonde wereld en gaat terug naar de Zuiderzee. Samen met zijn broers plegen ze zelfmoord door verdrinking. De titel verwijst naar het sterven van de hoofdpersonen. Door de sprong van het paard waarbij de berijdster het leven verliest word Gustaaf uiteindelijk helemaal krankzinnig.
Gnodde verdrinkt samen met zijn broers in de zoete zee (de Zuiderzee).
Personages en Locaties
In het eerste deel wordt Gustaaf Nagelhout verliefd op het blonde meisje Bessie. Zijn pogingen om contact met haar te krijgen blijven vergeefs. En op school gaat het ook al niet goed en zijn leraar drs. Scharr wil niet dat hij verkering heeft, omdat het anders nog slechter zal gaan. Gustaaf wordt ziek van wanhoop en denkt aan zelfmoord, vervolgens aan moord op het meisje. Hij heeft koorts en ijlt. Als hij hersteld is gaat hij naar buiten. Als hij op straat komt, ziet hij een lijkstoet voorbijkomen. Later blijkt dat Bessie door een auto overreden is. Ontredderd rent hij de stad uit naar een terrein waar paardrijles wordt gegeven. Daar schrijft hij in verwarde taal zijn eigen liefdesgeschiedenis op. Plotseling struikelt er een paard over hem, waarbij de berijdster haar nek breekt en ter plekke overlijdt.
In het tweede deel vindt een broodbezorger Gustaaf’s verhaal en leest er uit voor aan de chauffeur Ubbe Joziasse, die er iets in herkent en het doorvertelt aan zijn vader, de oude visser Gnodde. Kort daarna rijdt Ubbe zich tegen een boom te pletter. Nu keert Gnodde terug naar het verlaten eiland Schokland, waarvan hij en zijn broers de laatste bewoners waren. Aan boord van een lekke haringschuit vertelt hij hun de mythologie van Schokland; het tragische verhaal van de halfgod Binar die verliefd werd op Leia, de godin van de zee. Maar Geidallr verbood deze liefde. Onder de indruk van het verhaal houden de 5 broers op met hozen en verzinken ze in het zoete water van de voormalige Zuiderzee.
De locatie van het 1e deel en het begin van het 2e deel is de streek tussen Zandvoort en Schiphol: "er woonden veel piloten in deze streek" (p. 8), "de duinen" (p. 12), Gnodde reist per trein en per bus naar de kust der voormalige Zuiderzee (p. 23). De rest van het 2e deel speelt zich af op Schokland.
- Gustaaf is een jongen van 13 jaar. Hij is slecht in school en is daarom ook in het 1e en 3e jaar blijven zitten.
- Gnodde is een oude man met grijs haar en een baard. Hij is helemaal verliefd op de Zuiderzee en Schokland, want daar woonde hij en ging hij altijd vissen met zijn broers.
- Gustaaf wordt verliefd op een meisje, maar die lijkt hem niet te zien staan.
Motieven
- Hopeloze verliefdheid
- Sterven (Bessie verongelukt en de Joziassen ook)
- De straffende autoriteit (drs. Scharr)
- Desinteresse van Bessie
- Dreiging van de zee
Tijd en Ruimte
Mulisch stelt zich, blijkens de meeste van zijn werken, op een ander standpunt. Voor hem draagt de tijd niet alle mensen voort op zijn gestage stroom... Voor hem is de tijd discontinu: het verleden is niet gelijk aan het heden; het heden heeft niets te doen met de toekomst, maar verleden, heden en toekomst zijn tegelijk aanwezig in de actualiteit.
In De sprong der paarden en de zoete zee zijn aspecten van tijd en ruimte op een syncretische wijze wezenlijke bestanddelen geworden. ‘Evenals de toekomst verandert de geschiedenis van ogenblik tot ogenblik’.
De Metamorfose van een Verhaal
De sprong der paarden en de zoete zee vertelt het verhaal van een dertienjarig jongetje, Gustaaf Nagelhout, dat verliefd wordt op een meisje. Het begint als het verhaal van een ongelukkige liefde, maar als deze liefdesgeschiedenis eindigt, neemt het verhaal een bijzondere wending: het meisje op wie hij verliefd is, sterft en Gustaaf Nagelhout wordt krankzinnig.
Maar het schrift wordt gevonden door een bakkersknecht, en dan gaat dat verwarde verhaal een eigen leven leiden. De bakkersknecht leest het verhaal uit het schrift de volgende dag voor aan allerlei klanten bij wie hij brood bezorgt. En een van de mensen die het hoort, Ubbe Joziasse, de chauffeur van een margarinefabrikant, wordt er zodanig door getroffen dat hij het in zijn eigen versie doorvertelt aan zijn vader, de voormalige visser Gnodde Joziasse.
Deze samenvatting maakt duidelijk dat de oorspronkelijke liefdesgeschiedenis alleen maar de springplank is voor het eigenlijke verhaal - en dat is het verhaal van de metamorfose van een verhaal. Mulisch knoopte hier aan bij het toen actuele gegeven van het ontstaan van de IJsselmeerpolders: hij laat de mythe die ontstaat uit de (opgeschreven) lotgevallen van Gustaaf Nagelhout fungeren als de mythe van de ondergang van het eiland Schokland. En zo sluit deze metamorfose van een verhaal aan bij een metamorfose die zich in werkelijkheid heeft voltrokken: die van zee in land.
Het gaat bij deze metamorfose dus niet alleen om de gedaanteverwisselingen van een verhaal, maar ook - en vooral - om de metamorfose die de feitelijke werkelijkheid ondergaat wanneer ze door mensen tot een verhaal wordt gemaakt. Een verhaal dat op zijn beurt weer werkelijkheid schept. Want het verhaal van Gustaaf blijkt het vermogen te bezitten iets in de werkelijkheid aan te richten. Het roept de ondergang af - niet alleen over Gustaaf zelf, die krankzinnig wordt, maar ook over Ubbe Joziasse en over zijn vader Gnodde.
Want Gustaaf is in laatste instantie een schrijver. En wanneer hij tenslotte zijn verhaal opschrijft, doet hij dat in zijn strafwerkschrift. Ook dat heeft zijn eigen logica, want als Bessie dood blijkt te zijn, is dat een onverwachte vervulling van de moordfantasie die hij eerder had gekoesterd. Dus voelt hij zich schuldig. Wie aan de Christusparallel wil vasthouden, kan zeggen: hij neemt de schuld op zich; zijn verhaal is een boetedoening, strafwerk.
In De sprong der paarden… treffen we dus nog een andere metamorfose aan: de metamorfose van de christusmythe tot een poëticale mythe - een mythe van het schrijverschap.
Zo krijgt het thema ‘metamorfose’ ook een algemenere betekenis en een diepere inhoud: het sprookjesachtige motief van de wonderbaarlijke gedaanteverwisseling blijkt op een verrassende manier heel reëel te zijn als je het plaatst in het kader van de verhouding tussen feit en fictie.
Conclusie
Ik geef toe dat ik het boek best wel leuk vond, hoewel ik niet van lezen houd. Ik had nog nooit zoiets gelezen; dat er 2 delen in een boek zitten met ongeveer hetzelfde verhaal. Het komt op hetzelfde neer en loopt ook nog eens in elkaar over. Ik vond het goed geschreven. Het was een beetje ouderwets geschreven, maar dat is niet erg.
labels:
Zie ook:
- Lijnzaad koken voor paarden: Gezond en eenvoudig!
- Paarden Taart Maken? Tips & Recepten voor een Fantastische Paardentaart!
- Taart Paarden Thema: De Mooiste & Lekkerste Taarten Bestellen!
- Bakkerij in het Italiaans: Ontdek de Heerlijkste Termen!
- Recept Broodpudding met Rozijnen: Klassiek & Comfort Food
