Op social media zijn in toenemende mate influencers en coaches actief die een carnivoor dieet promoten als een gezond dieet. Het carnivoor dieet, dat uitsluitend bestaat uit dierlijke producten, is de laatste jaren in populariteit toegenomen. Hoewel sommige voorstanders beweren dat het tal van gezondheidsvoordelen biedt, ontbreekt vaak een wetenschappelijke onderbouwing voor deze claims.

Wat is het carnivoor dieet?

Een carnivoor dieet is een voedingspatroon waarbij je uitsluitend of voornamelijk dierlijke producten eet, zoals vlees, vis, eieren en zuivel. Groenten, fruit, granen, noten en peulvruchten worden niet of nauwelijks gegeten. Het dieet is extreem koolhydraatarm en rijk aan eiwitten en vetten.

Claims en wetenschappelijke consensus

Deze influencers en coaches suggereren dat het carnivoor dieet leidt tot gewichtsverlies, het verminderen van ontstekingen, verbetering van de spijsvertering en een stabiele bloedsuikerspiegel. Over deze effecten bestaat geen wetenschappelijke consensus.

Risico’s van het carnivoor dieet

Het carnivoor dieet kan zorgen voor tekorten aan vezels, vitamines en mineralen, verhoogde inname van verzadigd vet en cholesterol en mogelijke belasting van de nieren door de bereidingswijze. Bewerkt vlees bevat vaak veel zout en verzadigd vet, wat ook kan bijdragen aan een hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Een hoge consumptie van rood en bewerkt vlees hangt daarnaast samen met een verhoogd risico op verschillende soorten kanker, diabetes type 2 en beroerte.

Richtlijnen Goede Voeding

Voor gezonde burgers gelden de voedingsadviezen van de Gezondheidsraad: de Richtlijnen Goede Voeding. Er kunnen gezondheidsrisico’s ontstaan als de voedingsinname afwijkt van de Schijf van Vijf. Deze richtlijnen zijn wetenschappelijk onderbouwde aanbevelingen, bedoeld om een gezond en duurzaam voedingspatroon te bevorderen en het risico op chronische ziekten te verlagen. De Richtlijnen Goede Voeding zijn door het Voedingscentrum vertaald in de Schijf van Vijf. Voor mensen met een ziekte of kwetsbare gezondheid kan een aangepast voedingspatroon nodig zijn op basis van gevalideerde (para)medische richtlijnen en behandelprotocollen.

Beroepsnorm en aanspreekbaarheid

Een aantal van de influencers die het carnivoor dieet adviseert, voert de titel diëtist. Het is hierbij niet altijd direct duidelijk of zij die titel ook mogen voeren. Dit mag alleen na het volgen van een door de NWAO geaccrediteerde HBO-opleiding Voeding & Diëtetiek met een paramedische afstudeerrichting. In die gevallen waar ze de titel mogen voeren, constateert de NVD dat deze influencers hun titel diëtist invullen op een manier die zich niet verhoudt tot de beroepscode diëtist 2024 en dat zij niet handelen conform het beroepsprofiel diëtist 2023, zoals opgesteld door de Nederlandse Vereniging van Diëtisten. Binnen deze kaders staat het werken vanuit het diëtistisch zorgproces en wetenschappelijke consensus centraal.

Patiënten en consumenten kunnen op basis van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een klacht indienen tegen paramedische professionals bij het Klachtenloket Paramedici. Bij direct gevaar voor de gezondheid of oneigenlijk gebruik van de wettelijk beschermde titel ‘diëtist’ kan een melding worden gedaan bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).

Diëtetiek en het carnivoor dieet

Vaak is het om medische redenen nodig om mensen te ondersteunen in het bereiken van een optimale voedingsstatus door een gepersonaliseerd dieetadvies, begeleiding en coaching. Dat doet de diëtist vanuit de principes van Samen Beslissen; de diëtist schrijft niet voor, maar onderzoekt samen met de cliënt wat nodig maar ook haalbaar is en zet aan tot aanpassing of verandering. Diëtetiek gaat - vanuit deze drie invalshoeken - uit van een optimale voedingsstatus voor ieder mens, als de basis voor een gezond leven of in een specifieke situatie. Dat is het vak van de diëtist als paramedicus. De diëtetiek is gebaseerd op wetenschappelijke kennis - ‘evidence-based practice’ en ‘practice-based evidence’ - over het consumeren van voeding, het functioneren van het menselijk lichaam en de psychologie van gedragsverandering.

Tien redenen om het carnivoor dieet niet aan te bevelen

Hieronder volgen tien belangrijke redenen waarom wij het carnivoor dieet niet aanbevelen.

  1. Gebrek aan vezels is schadelijk voor de gezondheid

    Het carnivoor dieet sluit alle plantaardige voedingsmiddelen uit, wat betekent dat het geen vezels bevat. Vezels zijn essentieel voor de diversiteit van het darmmicrobioom, ondersteunen gunstige bacteriën en verlagen het risico op spijsverteringsstoornissen zoals constipatie, diverticulitis en darmkanker. Daarnaast is vezelinname geassocieerd met een lager risico op veel voorkomende chronische aandoeningen, waaronder diabetes type 2, hart- en vaatziekten, beroertes en dementie (1,2).

  2. Verhoogd risico op hart- en vaatziekten

    Een dieet dat rijk is aan dierlijke producten leidt tot een hogere inname van verzadigd vet en cholesterol. Dit verhoogt het risico op atherosclerotische hart- en vaatziekten, zoals coronaire hartziekte en beroerte, door stijgende cholesterolwaarden in het lichaam, met name lipoproteïnen die apolipoproteïne B bevatten, zoals LDL-cholesterol (3-5).

  3. Tekort aan essentiële voedingsstoffen

    Het uitsluiten van plantaardige voeding leidt tot tekorten aan belangrijke micronutriënten, waaronder maar niet beperkt tot (6,7):

    • Vitamine C - belangrijk voor de werking van het immuunsysteem
    • Magnesium - essentieel voor spier- en zenuwfunctie
    • Foliumzuur - cruciaal voor DNA-synthese, aanmaak van rode bloedcellen en het voorkomen van neurale buisdefecten
    • Kalium - belangrijk voor de bloeddrukregulatie, zenuwsignalen en spiercontracties
    • Fytonutriënten en antioxidanten - verminderen ontstekingen en cellulaire stress en beschermen tegen chronische ziekten
  4. Verhoogd risico op kanker door bewerkt en rood vlees

    De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) classificeert bewerkt vlees als een Groep 1-kankerverwekkende stof en rood vlees als een waarschijnlijk kankerverwekkende stof (Groep 2A) vanwege de relatie met een verhoogd risico op darmkanker. Factoren die bijdragen zijn onder meer het ontstaan van kankerverwekkende stoffen bij hoge baktemperaturen (zoals heterocyclische amines (HCA’s ) en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s)), het gebruik van nitrieten en nitraten in bewerkt vlees, en het verhoogde gehalte aan haem-ijzer in rood vlees (8).

  5. Geen bewijs dat het beter werkt voor gewichtsverlies

    Voorstanders beweren dat het carnivoor dieet ideaal is voor afvallen, maar elk dieet dat leidt tot een calorietekort zorgt voor gewichtsverlies (9). Onderzoek suggereert dat zeer koolhydraatarme, eiwitrijke diëten kunnen zorgen voor verzadiging, maar ze zijn moeilijk vol te houden op de lange termijn. Bovendien wordt gewichtsverlies vaak niet behouden en gaat het vaak gepaard met verlies van spiermassa. Er zijn ook zorgen over verhoogde LDL-cholesterolwaarden (10).

  6. Verhoogd risico op insulineresistentie en type 2 diabetes

    Hoewel sommigen beweren dat het carnivoor dieet de insulinegevoeligheid verbetert, tonen studies aan dat overmatige consumptie van rood en bewerkt vlees juist het risico op diabetes type 2 verhoogt (11). Het ontbreken van vezels, een hoge inname van verzadigd vet en haem-ijzer dragen allemaal bij aan insulineresistentie, wat ook aandoeningen zoals PCOS kan verergeren. Diëten met weinig of geen vlees worden consequent in verband gebracht met een lager risico op diabetes type 2 (12,13).

  7. Geen wetenschappelijk bewijs voor veiligheid op lange termijn

    Er bestaan geen studies die de veiligheid of voordelen van het carnivoor dieet langetermijn aantonen. De meeste gegevens zijn afkomstig van persoonlijke anekdotes of kleine, ongecontroleerde studies (14). Daarentegen wordt al decennialang wetenschappelijk aangetoond dat overwegend plantaardige diëten zoals het Mediterrane dieet, het DASH-dieet en volledig plantaardige diëten bijdragen aan een goede gezondheid op lange termijn (15,16).

  8. Kan leiden tot mentale gezondheidsproblemen

    De darmen en de hersenen zijn nauw met elkaar verbonden. Het ontbreken van prebiotische vezels uit plantaardig voedsel kan een negatieve invloed hebben op de mentale gezondheid. Onderzoek wijst uit dat vetrijke, vezelarme diëten ontstekingen kunnen verhogen en bijdragen aan angst en depressie, mede door negatieve effecten op het darmmicrobioom (17).

  9. Niet in overeenstemming met menselijke evolutie

    Hoewel sommigen beweren dat mensen zijn geëvolueerd om uitsluitend vlees te eten, wijst antropologisch bewijs erop dat vroege mensen omnivoren waren met een gevarieerd dieet van vlees, planten, noten en zaden (18,19). Veel van de langstlevende bevolkingsgroepen, zoals in de Blue Zones volgen plantaardige of overwegend plantaardige diëten (20).

  10. Rampzalig voor het milieu

    De veeteelt is een belangrijke veroorzaker van broeikasgasuitstoot en verantwoordelijk voor meer dan de helft van alle uitstoot in de landbouwsector (21). Daarnaast is het de voornaamste oorzaak van landgebruik, biodiversiteitsverlies, lucht- en watervervuiling, antibioticaresistentie en het ontstaan van nieuwe infectieziekten (22-25). Uit een overvloed aan wetenschappelijke gegevens blijkt dat we om klimaat- en natuurdoelen te halen moeten overstappen van dierlijke naar plantaardige voedselproductie (26). Een volledig plantaardig dieet heeft slechts een kwart van de ecologische voetafdruk van een gemiddeld omnivoor dieet. Elke stap richting meer plantaardig eten is dus beter voor de planeet.

Conclusie

Het carnivoor dieet is een radicale verschuiving van conventionele voedingsadviezen, maar het heeft de potentie om aanzienlijke gezondheidsvoordelen te bieden. Het is echter belangrijk om op te merken dat het dieet ook controversieel is en dat meer wetenschappelijk onderzoek nodig is om de langetermijneffecten te begrijpen.

Referenties

  1. Veronese N, Solmi M, Caruso MG, Giannelli G, Osella AR, Evangelou E, et al. Dietary fiber and health outcomes: an umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Am J Clin Nutr [Internet]. 2018 Mar;107(3):436-44.
  2. McKeown NM, George C Fahey J, Slavin J, Kamp J-W van der. Fibre intake for optimal health: how can healthcare professionals support people to reach dietary recommendations? BMJ [Internet]. 2022 Jul 20;378:e054370.
  3. Sacks FM, Lichtenstein AH, Wu JHY, Appel LJ, Creager MA, Kris-Etherton PM, et al. Dietary fats and cardiovascular disease: A presidential advisory from the American Heart Association. Circulation. 2017.
  4. Nguyen XT, Li Y, Nyaeme MS, Panigrahy N, Houghton S, Ivey KL, et al. Dietary Cholesterol and Myocardial Infarction in the Million Veteran Program. J Am Heart Assoc [Internet]. 2025 Feb 18;14(4):e036819.
  5. Marmagkiolis K, Caballero J, Iliescu C. Yellowish Nodules on a Man Consuming a Carnivore Diet. JAMA Cardiol [Internet]. 2025 Mar 1;10(3):297.
  6. O’Hearn A. Can a carnivore diet provide all essential nutrients? Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes [Internet]. 2020 Oct;27(5):312-6.
  7. Neufingerl N, Eilander A. Nutrient Intake and Status in Adults Consuming Plant-Based Diets Compared to Meat-Eaters: A Systematic Review. Vol. 14, Nutrients. 2022.
  8. Bouvard V, Loomis D, Guyton KZ, Grosse Y, Ghissassi F El, Benbrahim-Tallaa L, et al. Carcinogenicity of consumption of red and processed meat. Lancet Oncol [Internet]. 2015 Dec;16(16):1599-600.
  9. Gardner CD, Trepanowski JF, Del Gobbo LC, Hauser ME, Rigdon J, Ioannidis JPA, et al. Effect of Low-Fat vs Low-Carbohydrate Diet on 12-Month Weight Loss in Overweight Adults and the Association With Genotype Pattern or Insulin Secretion. JAMA [Internet]. 2018 Feb 20;319(7):667.
  10. Patikorn C, Saidoung P, Pham T, Phisalprapa P, Lee YY, Varady KA, et al. Effects of ketogenic diet on health outcomes: an umbrella review of meta-analyses of randomized clinical trials. BMC Med [Internet]. 2023 May 25;21(1):196.
  11. Li C, Bishop TRP, Imamura F, Sharp SJ, Pearce M, Brage S, et al. Meat consumption and incident type 2 diabetes: an individual-participant federated meta-analysis of 1·97 million adults with 100 000 incident cases from 31 cohorts in 20 countries. Lancet Diabetes Endocrinol [Internet]. 2024 Sep 1;12(9):619-30.
  12. Thompson AS, Candussi CJ, Tresserra-Rimbau A, Jennings A, Bondonno NP, Hill C, et al. A healthful plant-based diet is associated with lower type 2 diabetes risk via improved metabolic state and organ function: A prospective cohort study. Diabetes Metab [Internet]. 2024;50(1):101499.
  13. Tonstad S, Stewart K, Oda K, Batech M, Herring RP, Fraser GE. Vegetarian diets and incidence of diabetes in the Adventist Health Study-2. Nutr Metab Cardiovasc Dis [Internet]. 2013 Apr;23(4):292-9.
  14. Lennerz BS, Mey JT, Henn OH, Ludwig DS. Behavioral Characteristics and Self-Reported Health Status among 2029 Adults Consuming a “Carnivore Diet.” Curr Dev Nutr [Internet]. 2021 Dec 1;5(12):nzab133.
  15. Shan Z, Wang F, Li Y, Baden MY, Bhupathiraju SN, Wang DD, et al. Healthy Eating Patterns and Risk of Total and Cause-Specific Mortality. JAMA Intern Med [Internet]. 2023 Feb 1;183(2):142.
  16. Raj S, Guest NS, Landry MJ, Mangels AR, Pawlak R, Rozga M. Vegetarian Dietary Patterns for Adults: A Position of the Academy of Nutrition and Dietetics. J Acad Nutr Diet [Internet].
  17. Marx W, Manger SH, Blencowe M, Murray G, Ho FY-Y, Lawn S, et al. Clinical guidelines for the use of lifestyle-based mental health care in major depressive disorder: World Federation of Societies for Biological Psychiatry (WFSBP) and Australasian Society of Lifestyle Medicine (ASLM) taskforce. World J Biol Psychiatry [Internet]. 2023 May 28;24(5):333-86.
  18. Lüdecke T, Leichliter JN, Stratford D, Sigman DM, Vonhof H, Haug GH, et al. Australopithecus at Sterkfontein did not consume substantial mammalian meat. Science (80- ) [Internet]. 2025 Jan 17;387(6731):309-14.
  19. Moubtahij Z, McCormack J, Bourgon N, Trost M, Sinet-Mathiot V, Fuller BT, et al. Isotopic evidence of high reliance on plant food among Later Stone Age hunter-gatherers at Taforalt, Morocco. Nat Ecol Evol [Internet]. 2024 Apr 29;8(5):1035-45.
  20. Buettner D, Skemp S. Blue Zones: Lessons From the World’s Longest Lived. American Journal of Lifestyle Medicine. 2016.
  21. Crippa M, Solazzo E, Guizzardi D, Monforti-Ferrario F, Tubiello FN, Leip A. Food systems are responsible for a third of global anthropogenic GHG emissions. Nat Food [Internet]. 2021 Mar 8;2(3):198-209.
  22. Poore J, Nemecek T. Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science (80- ) [Internet]. 2018 Jun;360(6392):987-92.
  23. Benton T, Bieg C, Harwatt H, Pudassaini R, Wellesley L. Food system impacts on biodiversity loss Three levers for food. Energy, Environment and Resources Programme. 2021.
  24. Hayek MN. The infectious disease trap of animal agriculture. Sci Adv [Internet]. 2022 Nov 4;8(44).
  25. Van Boeckel TP, Glennon EE, Chen D, Gilbert M, Robinson TP, Grenfell BT, et al. Reducing antimicrobial use in food animals. Science (80- ) [Internet]. 2017 Sep 29;357(6358):1350-2.
  26. Willett W, Rockström J, Loken B, Springmann M, Lang T, Vermeulen S, et al. Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet [Internet]. 2019 Feb;393(10170):447-92.

labels: #Vlees

Zie ook: