Er bestaan tientallen soorten dolfijnen. De meeste leven in zee, maar sommige in riviermondingen. Vaak leven ze in grote groepen. Dolfijnen hebben altijd conische, spitse tanden en vaak een langwerpige snuit.
Hoe dolfijnen communiceren en jagen
Dolfijnen herkennen elkaar doordat elk dier zijn eigen ‘fluitje’ heeft. Ze gebruiken het om elkaar te roepen. Om eten te kunnen vinden gebruiken dolfijnen hun oren in plaats van hun ogen. Vanuit hun kop kunnen dolfijnen hoge pieptonen uitzenden die weerkaatsen tegen bijvoorbeeld een vis. De weerkaatsing wordt weer opgevangen in de onderkaak van de dolfijn.
Dit heet echolocatie en hiermee kan een dolfijn bepalen hoe groot de vis is, welke kant hij op zwemt en hoe snel de vis zwemt. De dolfijn kan de sterkte van de pieptoon zelf regelen. In een rumoerige zee moeten de dolfijnen dus harder piepen dan in een stille zee. Bovendien kunnen ze de echo’s slechter terughoren.
Slapen en ademen
Dolfijnen ademen via het blaasgat bovenop hun kop. Ze kunnen niet onbewust ademen, zoals mensen doen. Ze moeten blijven denken aan de volgende hap lucht die ze aan de oppervlakte moeten halen. Wanneer ze zoals mensen in slaap zouden vallen gaan ze dood. Dolfijnen slapen daarom maar half. Ze kunnen de ene hersenhelft laten slapen, terwijl de andere helft het belangrijke werk van de slapende helft overneemt. Op deze manier kan de dolfijn toch veilig een dutje doen. Als dolfijnen gewond raken worden ze vaak door soortgenoten geholpen.
Bedreigingen en bescherming
Tussen 1940 en 1965 zijn er veel dolfijnen en bruinvissen verdwenen uit grote delen van de Noordzee. Er zaten toen veel giftige stoffen in de vis. Omdat dolfijnen vis eten, kregen zij veel last van deze stoffen. Naast vervuiling hebben dolfijnen last van lawaai onder water, van scheepvaart en bouwwerkzaamheden op zee. In 1991 tekende een aantal landen de ASCOBANS-overeenkomst, dat staat voor ‘Agreement on the Conservation of Small Cetaceans of the Baltic, North East Atlantic, Irish and North Seas’. Deze landen verplichten zich om de leefgebieden van kleine walvisachtigen te beschermen, de verspreiding beter te onderzoeken, vervuiling te verminderen en informatie te verspreiden.
Soorten zoetwaterdolfijnen
Rivierdolfijnen leven in een aantal grote rivieren in Azië en Zuid-Amerika. Rivierdolfijnen zijn veel minder bekend dan hun naaste verwanten, de dolfijnen die in zee leven. Rivierdolfijnen zijn lastiger te zien dan de zee-soorten omdat ze zoveel tijd onder (troebel) water doorbrengen en omdat er steeds minder zijn. Rivierdolfijnen zijn 13 maanden zwanger en de moeder voedt het kalf onder water voor ongeveer 2 jaar. Deze lange borstvoedingsperiode maakt de band tussen moeder en kind heel speciaal, maar het zorgt er ook voor dat rivierdolfijnen zich maar eens in de drie tot vijf jaar voortplanten.
De Orinocodolfijn
De Orinocodolfijn wordt ook wel roze dolfijn, Amazonedolfijn of in het Portugees boto genoemd. Hij verschilt qua bouw veel van andere dolfijnen. Zijn rugvin is een stuk lager. Hierdoor zwemt de Orinocodolfijn makkelijk ondersteboven langs de rivierbodem. De botten in de nek van de meeste dolfijnen zijn aan elkaar gegroeid. Bij de Orinocodolfijn zijn deze botten los van elkaar, waardoor hij zijn hoofd een kwartslag kan draaien.
In combinatie met zijn handige brede buikvinnen, zorgt dit ervoor dat deze dolfijn goed stuurt tijdens het zwemmen. De lange snuit van Orinocodolfijnen zit vol met zo’n vijftig scherpe tanden. Voorin de bek zitten kegelvormige en achterin ribbelige tanden. Op zijn voorhoofd heeft de Orinocodolfijn een meloen. Niet het fruit natuurlijk, maar een bolvormig orgaan dat alleen tandwalvissen hebben. De meloen is enorm belangrijk voor dolfijnen, omdat hij helpt bij echolocatie. Wel zo handig in het bruine troebele water. Maar het water is vaak heel ondiep en zit vol met stronken, wortels en stammen van bomen. Het geluid dat ze uitzenden ketst dus overal tegenaan en komt van alle kanten terug. Hierdoor kunnen de dolfijnen in de war raken. Om deze reden gebruiken Orinocodolfijnen zwakke klikgeluiden in plaats van hardere klikgeluiden zoals de meeste dolfijnen.
Alleen als iets dichtbij genoeg is weerkaatst het het geluid. Om alsnog alles in hun omgeving te horen maken Orinocodolfijnen tot wel tachtig klikjes per minuut. Hoewel Orinocodolfijnen roze rivierdolfijnen genoemd worden, zijn ze niet altijd roze gekleurd. Pasgeboren en jonge Orinocodolfijnen zijn vaak donkergrijs. Als de dolfijnen ouder worden verandert deze kleur in lichtgrijs tot roze. Niemand weet precies waardoor de dolfijnen verkleuren. Onderzoekers denken dat de kleur wordt beïnvloed door verschillende dingen, waaronder zonlicht, gedrag en voedsel.
Een theorie is bijvoorbeeld dat de Orinocodolfijn rozer wordt na een gevecht. De nieuwe huid die na vechten gevormd wordt, heeft een roze kleur. Dat zou verklaren waarom vooral mannetjes vaak erg roze gekleurd zijn. Ook hebben Orinocodolfijnen veel bloedvaten vlak onder hun huid liggen. Dit zorgt ervoor dat, wanneer de dolfijnen enthousiast zijn, hun huidskleur felroze kan worden.
De Orinocodolfijn is een intelligent, speels en vriendelijk dier, dat lijkt te grijnzen als hij enthousiast wordt. Hij maakt fluitende en klikkende geluiden door zijn spuitgat om onder water te communiceren en om zijn prooien en soortgenoten te detecteren gebruikt hij echolocatie, net als vleermuizen. Als de Orinocodolfijn ouder wordt, verander hij langzaam van kleur, van grijs naar roze.
In de Amazone zijn overstromingen heel belangrijk: in de regenperiode trekken de dolfijnen het dan overstroomde bos in, om zich voort te planten en hun kleintjes op te voeden. Helaas gaat het niet goed met de rivierdolfijnen. Rivierdolfijnen behoren tot de meeste bedreigde diersoorten ter wereld. Dat komt omdat iedere soort in z’n eigen specifieke rivier leeft, en die leefgebieden onder grote druk staan.
De Irrawaddydolfijn
De Irrawaddy is een bedreigde zoetwater dolfijnensoort die voorkomt in enkele rivieren in Zuidoost-Azië. Een relatief grote populatie leeft in de Mekong rivier in het midden en noorden van Cambodja. De populatie in Cambodja was ooit in de duizenden maar is sterk afgenomen sinds de jaren 70. De rode Khmer jaagde op de dieren voor voedsel en ook tijdens de enorme jaren van armoede na deze periode was de Irrawaddy een gewilde vangst.
Het wereld natuur fonds schat dat er hedendaags nog maar 92 Irrawaddy dolfijnen in Cambodja leven. Het goede nieuws is dat de populatie weer aan het toenemen is. De Irrawaddy dolfijn is een bijzonder dier met een bolle ronde kop. Een volwassen dier wordt ongeveer 1,80 tot 2,80 lang en weegt tussen de 100 en 220 kilogram. Hoewel toerisme de dolfijnen kan storen levert het ook inkomsten op om ze te beschermen. Er wordt op toegezien dat er niet te veel toeristenboten tegelijk de rivier op gaan.
De beste plaats om Irrawaddy dolfijnen te zien is in Sambour district vlakbij Kratie, een leuk stadje aan de rivier. Iets ten noorden van dit stadje leeft een groep van deze dieren. Andere groepen leven meer noordelijk richting de grens met Laos. Je kunt ze bekijken vanuit de stad Stung Treng maar je hebt minder kans om ze daar te zien. De dieren zijn het meest actief in de vroege ochtend en in de namiddag. Irrawaddy dolfijnen zijn schuwer en ook niet van die trukendozen als andere soorten maar je gaat ze ongetwijfeld zien. Goede foto’s van ze maken zal lastig blijken tenzij je een telelens gaat gebruiken.
Bedreigingen voor de Irrawaddydolfijn
De Irrawaddy dolfijnen staan onder druk. De populatie is ondanks de toename nog steeds gevaarlijk klein. In het verleden werd hier onder andere met elektriciteit en dynamiet gevist maar deze technieken worden gelukkig al een tijd lang niet meer toegepast. Het bouwen van dammen op de rivier is een ander gevaar. Deze bouwwerken maken het leefgebied van de dieren kleiner. Illegaal jagen was een groot probleem maar dit is sterk afgenomen de laatste jaren.
Beschermingsmaatregelen
Het wereld natuur fonds werkt samen met de Cambodjaanse overheid om de dolfijnen te beschermen. Vissers krijgen educatie over het belang van de dieren en er wordt actief gecontroleerd op jagers en bepaalde visserij technieken waar de dieren het slachtoffer van kunnen worden. De overheid probeert de dolfijnen ook te adverteren als een unieke toeristische attractie. Inkomsten uit toerisme kunnen zo verder aangewend worden om de dolfijnen verder te beschermen. Dit is overigens dezelfde overheid die verderop een dam laat bouwen.
De Chinese vlagdolfijn
De Chinese vlagdolfijn is een zeldzame rivierdolfijn die alleen in de Chinese Yangtze-rivier voorkomt (of -kwam). De dolfijn heeft kleine ogen. Hij vindt zijn weg en prooi vooral op de tast en via echo-locatie. Deze soort is ernstig bedreigd. De vlagdolfijnen hebben veel te lijden van scheepvaart, visserij en de bouw van dammen. Een uitgebreide speurtocht in 2007 leverde geen enkele waarneming op. Het laatste exemplaar in gevangenschap stierf in 2002.
Bedreigingen voor rivierdolfijnen
Zo leefde in de Yangtze-rivier in China ooit de Chinese vlagdolfijn. Die is sinds 2013 uitgestorven. De rivierdolfijn speelt een belangrijke rol in het onderwaterleven. Hij is een roofdier en zorgt ervoor dat diverse soorten vis in balans blijven. Het dier is ook een uitstekende indicator voor de gezondheid van de rivier.
De rivieren waarin de dolfijnen leven zijn vervuild. In het Amazonegebied spoelt bijvoorbeeld kwik in de rivier, dat in de illegale goudwinning wordt gebruikt. Alle recent onderzochte rivierdolfijnen hebben verhoogde hoeveelheden kwik in hun lijf: dat is giftig en tast de hersenen aan. Dat geldt ook voor de vissen en de mensen die vis eten.
Ook het toegenomen scheepvaartverkeer op rivieren zoals de Ganges en de Yangtze vormt een probleem. Rivierdolfijnen gebruiken echolocatie en communiceren met geluid, en door de herrie van de motoren kunnen ze elkaar niet goed meer horen. Dammen, kanalen en inpoldering van uiterwaarden zorgen ervoor dat het leefgebied van rivierdolfijnen steeds kleiner wordt. Verschillende groepen raken geïsoleerd omdat ze niet verder kunnen zwemmen en kunnen daardoor ook lastiger aan voedsel komen.
Visserij zorgt ervoor dat er minder garnalen en vis voor de rivierdolfijnen als voedsel overblijft. Ook raken veel dolfijnen per ongeluk verstrikt in de netten van de vissers en overlijden hierdoor.
WWF en de bescherming van rivierdolfijnen
WWF werkt hard om de rivierdolfijn te beschermen. Door samen te werken met lokale bevolking, het bedrijfsleven en beleidsmakers kunnen oplossingen bedacht worden om de gezondheid van de rivier te verbeteren. Door de dolfijnen te monitoren kunnen we zien welke gebieden het belangrijkst zijn. Samen met de lokale bewoners ontwikkelen we een methode om te voorkomen dat dolfijnen per ongeluk in vissersnetten terechtkomen en verdrinken.
De Amazone is ongelofelijk groot, en we weten dan ook niet precies waar dolfijnen leven. Om een goed beeld te krijgen van hoeveel rivierdolfijnen er nog zijn, waar ze het liefste zwemmen en hoe ze zich gedragen, werken we met drones, e-DNA technieken en met satelliet 'tags'. Deze laatste methode vertelt ons dat rivierdolfijnen soms wel 330 kilometer zwemmen, naar de plekken (veelal beschermde natuurgebieden) waar de meeste vis zit!
labels:
