Koffie is een van de meest geliefde drankjes ter wereld. Het aroma, de smaak en de cafeïnekick trekken miljoenen mensen naar koffiehuizen en espressobars over de hele wereld. Koffie drinken we (bijna) allemaal. Toch zijn er ook koffies te koop die duizenden euro's per kilo kosten. Er zijn echter enkele koffiesoorten die een mythische status hebben bereikt vanwege hun zeldzaamheid en unieke productieproces. In dit stuk gaan we daar verder op in. Waarom zijn sommige koffies zo duur? Wat is daar de oorzaak van?

Wat is Kopi Luwak?

Kopi Luwak is een koffiesoort gemaakt van Robusta of Arabica bonen, welke worden verbouwd op plantages. Kopi Luwak koffie, ook bekend als Kopi Loewak, is een van de meest exclusieve koffiesoorten ter wereld. Kopi Luwak is de duurste koffie ter wereld. Deze uit Indonesië afkomstige koffie (kopi) kost tussen de € 90,- en € 450,- per 500 gram en wordt daarom ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd.

De koffieplant krijgt bessen waar twee pitten inzitten: de koffiebonen. In Indonesië lopen op deze plantages van oudsher civetkatten (ook wel bekend als de Luwak) rond. Ze zijn dol op het vruchtvlees van koffiebessen en eten de bessen op zodra ze rijp zijn. Het vruchtvlees blijft intact en passeert door het maag-darmkanaal van de civetkat; de pit blijft intact. De pitten worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de civetkat.

De koffiebonen worden door de lokale bevolking handmatig uit de uitwerpselen van de Luwak gehaald en worden vier tot zeven dagen gedroogd. Vervolgens worden de koffiebonen gewassen en licht gebrand en verwerkt tot Kopi Luwak. Het is een ongelofelijk verhaal, maar het is waar. Koffiebonen uit kat uitwerpselen…

Het productieproces van Kopi Luwak-koffie is onlosmakelijk verbonden met de civetkat. De naam van dit beest leidt terug naar de naam van de koffie, want Kopi is Indonesisch voor ‘koffie’ en Luwak betekent ‘civetkat’. Niet voor niets wordt Kopi Luwak-koffie ook vaak civetkoffie genoemd.Met name de spijsvertering van de civetkat speelt een grote rol in het productieproces van Kopi Luwak-koffie. De kat eet namelijk de rauwe koffiebessen op die op plantages worden verbouwd. Het vruchtvlees van de koffiebessen wordt verteerd, maar de pitten blijven intact. Die overgebleven, intacte pitten passeren het maag-darmkanaal van de kat en vinden tot slot hun weg naar buiten. Koffieboeren halen de pitten uit de ontlasting van het beest, waarna deze gewassen en gedroogd worden en van hun schil worden ontdaan. De pitten worden vervolgens lichtjes geroosterd en verwerkt tot Kopi Luwak-koffie.

Waarom is Kopi Luwak zo duur?

Per jaar wordt er slechts zo’n 200 tot 250 kilogram Kopi Luwak bonen geoogst, en dit komt dus door de zeldzaamheid van de koffie en dat het moeilijk te verkrijgen is. Desondanks is Kopi Luwak nog steeds schaars en blijft het de allerduurste koffie ter wereld. In het koffieseizoen verzamelt de lokale bevolking de uitwerpselen van de Luwak. Aangezien de ontlaste bessen van de civetkat worden verzameld, is het proces arbeidsintensief en exclusief. Jaarlijks wordt er slechts een beperkte hoeveelheid kg kopi loewak geproduceerd, wat bijdraagt aan de zeldzaamheid en hoge prijs.

Daarnaast is het, aangezien het verkrijgen van de Kopi Luwak koffiebonen zo een tijdrovend en duur proces is, zaak dat de koffiebonen niet oud worden na het branden. Om deze reden worden Kopi Luwak koffiebonen veelal in kleine hoeveelheden en op bestelling gebrand, wat de prijs nog verder opdrijft.

Hoe smaakt Kopi Luwak?

Veel mensen vinden de smaak van Kopi Luwak-koffie heel bijzonder. Een goede balans tussen fris en zoet, mild en complexe aroma’s zijn termen die vaak gebruikt worden om de smaak van Kopi Luwak-koffie te omschrijven. De koffie wordt ook erg gewaardeerd omdat deze - in vergelijking met veel andere koffiesoorten - niet zo bitter en zuur is. De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, mossig, siroopachtig, zacht en rijk.

Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak. De geur wordt omschreven als: “mooi, met veel body en een perfecte balans tussen zoet en fris”.

De bijzondere smaak van de Kopi Luwak-koffie heeft verschillende oorzaken:

  • Voordat de civetkat de koffiebonen uitpoept, worden de bonen gefermenteerd. Dat doen het maagzuur en de enzymen van de kat. De aminozuren die vrijkomen tijdens dit fermentatieproces, werken tijdens het roosteren sterk in op de pitten. Dit proces is van invloed op de smaak van de koffie.
  • De (wilde) civetkatten eten voornamelijk de beste rauwe koffiebessen die ze kunnen vinden. Die smaken namelijk het lekkerst. De hoge kwaliteit van deze bessen proef je uiteindelijk ook terug in jouw Kopi Luwak-koffie.
  • Koffieboeren uit Indonesië, de Filippijnen en Vietnam, de landen waar Kopi Luwak-koffie voornamelijk geproduceerd wordt, hebben vaak nét wat andere brand- en brouwmethoden om de koffie te maken. Die verschillen in processen kunnen van invloed zijn op de uiteindelijke smaak.

Wat echter misschien wel de belangrijkste factoren zijn die de koffiesmaak beïnvloeden, zijn de gezondheid, conditie en gemoedstoestand van de civetkat. Is het stresslevel van de civetkat hoog, dan heeft dit direct effect op de smaak van de bonen. En het trieste is: er zijn helaas veel civetkatten die in hele stressvolle situaties leven. Teveel, als je het ons vraagt.

Ethische Overwegingen

Dit roept echter ethische zorgen op vanwege de behandeling van gekooide civetkatten. De civetkatten leven vaak onder erbarmelijke omstandigheden, wat de kwaliteit van de koffie beïnvloedt. De vraag is echter vele malen hoger dan het aanbod en hierdoor worden Luwaks tegenwoordig uitgezet op de plantages.

Zo komen we aan bij de negatieve kant van Kopi Luwak- of civetkoffie, de duurste koffie ter wereld. Achter de productie van deze koffie gaat namelijk veel dierenleed schuil. Er zijn een hoop civetkatten die in gevangenschap worden gehouden, en dat in de meest erbarmelijke omstandigheden. Onderzoekers van de Universiteit van Oxford ontdekten dat de beesten vaak in kleine kooitjes moeten zien te overleven. 24 uur per dag, op vloeren met vlijmscherpe rasters die zweren en schaafwonden veroorzaken. De kooien zijn bovendien ontzettend smerig. Ze worden nauwelijks schoongemaakt. Dat betekent dat veel civetkatten uren in hun eigen urine en uitwerpselen liggen.

En dat niet alleen. Omdat de gevangengehouden civetkatten puur voor de productie van Kopi Luwak-koffie worden ‘gebruikt’, eten ze vrijwel alleen nog maar koffiebessen. Geen fruit, insecten en reptielen, oftewel: dat wat ze normaal gesproken in vrijheid eten. Veel van de gekooide civetkatten zijn daarom ontzettend dun. Andere katten zijn juist weer te dik, omdat ze zich nauwelijks kunnen bewegen in hun kleine kooitjes. Kortom, de gezondheid en conditie van deze civetkatten laat te wensen over - en daar kunnen ze zelf niks aan doen.

Kopi Luwak-koffie van de wilde civetkat is natuurlijk een diervriendelijkere keuze dan koffie van gevangengehouden civetkatten. Toch is het moeilijk te achterhalen of jouw Kopi Luwak-koffie écht van vrije civetkatten afkomt.

Andere Dure Koffiesoorten

Toch zijn geiten niet de enige dieren die koffie eten. Sterker nog, tegenwoordig worden er dieren speciaal gehouden om koffiebessen te eten en vervolgens weer uit te scheiden. Een ander voorbeeld daarvan is de Jacu bird. Deze koffie kost slechts 1.100 USD per kilogram. En of het allemaal nou zo lekker is? Wat zijn dan andere dure koffies maar die niet het maagdarm kanaal van een dier zijn gepasseerd? Een tweetal exclusieve koffies springen er dan wat ons betreft in het oog, de Jamaican Blue Mountain en de Hawain Kona.

Hier heb je het absoluut niet over koffies die vermalen worden in iets wat je in de supermarkt koopt. Op Jamaica bevindt zich ten noorden van de hoofdstad Kingston de Blue Mountain regio. De export vindt plaats via slechts een centraal handelskantoor en verdwijnt grotendeels richting Japan. Deze arabica koffie is bekend vanwege zijn milde en niet-bittere smaak en wordt verbouwd op een hoogte tussen de 910 en 1.700 meter boven zeeniveau. Doordat het klimaat koel en vochtig is met veel neerslag leidt dit samen met de vruchtbare, goed gedraineerde bodem tot ideale omstandigheden voor de teelt van deze Arabica koffieplanten. De andere exclusieve koffie die in het oog springt is de Hawain Kona. Kona is een gebied van circa 9 vierkante kilometer, ook hier gedomineerd door Japanners. De koffie kent drie gradaties waarbij de Kona prime of Kona select het hoogste is. De laagste gradatie mag zelfs geen Kona heten. Vaak wordt de Kona vermengt met andere koffies. De Kona kent zijn eigen proces. Binnen 24 uur van plukken wordt de koffie ontdaan van zijn pulp en 12 uur lang in een fermentatie tank gelegd.

Overzicht van enkele dure koffiesoorten

Hieronder een overzicht van enkele van de duurste koffiesoorten ter wereld en hun kenmerken:

Koffiesoort Oorsprong Bijzonderheden Prijs (per 500 gram)
Kopi Luwak Indonesië Geproduceerd met behulp van civetkatten €90 - €450
Black Ivory Thailand Geproduceerd met behulp van olifanten Hoog
Hacienda La Esmeralda Panama Bekend om delicate bloemige aroma's €80
St. Helena Coffee St. Helena Gemaakt van de ‘Green Tipped Bourbon Arabica’ boon die alleen op dit eiland groeit. €60
Fazenda Santa Ines Coffee Brazilië Wordt op de Fazenda Santa Ines boederij nog steeds op ambachtelijke wijze geproduceerd. €40
Blue Mountain Coffee Jamaica Staat bekend om zijn milde smaak die bitterheid mist. €35

labels:

Zie ook: