Een mud is een oude inhoudsmaat, maar wordt vaak verward met een gewichtseenheid. Dit komt doordat het meestal een bepaald (bulk) product betreft zoals kolen, aardappelen, enz. Hierbij wordt dan meestal het gewicht bedoeld. Bijvoorbeeld: een mud aardappelen weegt (ongeveer) 70 kg. De mud is vooral een inhoudsmaat voor vloeistoffen en graangewassen.

De corresponderende inhoud in het metriek stelsel varieert van streek tot streek (tussen 150 en 300 liter). Iedere stad of instelling kon zijn eigen inhoudsmaat kiezen. 1 mud bestaat in sommige stelsels uit 4 schepel.

Historische context van de Mud

Tot de Franse tijd was er geen uniformiteit in het hanteren van allerlei maten. In 1820, bij de invoering van het Nederlands metriek stelsel, werd een mud gelijkgesteld aan 100 liter. Bij invoering van de IJkwet in 1937 werd het mud officieel afgeschaft.

Variaties in de betekenis

Voor 1820 verschilde de inhoud van een mud per plaats, per tijd en per product. Dus wanneer men het gewicht bedoelt bij bijvoorbeeld aardappelen, bedoelt men eigenlijk hoeveel weegt 100 liter aardappelen.

Andere oude Nederlandse maten

Hierna een overzicht van wat de belangrijkste oude maten eigenlijk ongeveer betekenden:

  • Duim: Oude Nederlandse lengtemaat die ongeveer gelijk is aan de breedte van het bovenste kootje van de duim van een volwassen man. Een duim komt tegenwoordig overeen met een Engelse inch (2,54 cm).
  • El: Een el is een oude lengtemaat en bedroeg (althans in Nederland) circa 69,4 cm. De naam is afgeleid van de lengte van de onderarm, de ellepijp.
  • Roede: De Roede is een oude lengtemaat en een oude oppervlaktemaat, die van plaats tot plaats een verschillende maat heeft. Bij de oppervlaktemaat wordt ook wel gesproken van een vierkante roede.
  • Morgen: Met een morgen werd een gebied aangeduid dat in een ochtend kon worden geploegd. Een morgen was ongeveer een hectare groot. De precieze grootte was echter streekgebonden.
  • Bunder: Een BUNDER was een oppervlaktemaat, die tegenwoordig ook nog wel wordt gebruikt en gelijk staat aan een hectare.
  • Lood: Lood, oud gewicht, is een, thans niet meer gebruikte, gewichtsmaat verondersteld 1/32 van een traditioneel pond (massa) te hebben gewogen.

De Mud in context

In de Zaanstreek kende men de uitdrukking "Er is een gat in de schepel". Een schepel is 0,25 mud is 43,6 liter. 1 mud is 4 schepel. Ook erwten en bonen. "Met schepels tegelijk" betekende "bij grote hoeveelheden". Vandaar de zegswijze "Met schepels winnen en met schepels verteren": "Mondjesmaat verdienen en met handenvol uitgeven."

Vader Cats maakte ervan: "Een vrouw draegt meer uyt een lepel als een man inbrengt met een schepel". Tegenwoordig zou men zeggen: "Een vrouw met een gat in haar hand".

Als we uitgaan van een malder van ongeveer 150 liter (het gemiddelde tussen Grave en Nijmegen) dan zou een Maastrichtse mudde 600 liter zijn, een zomer 22 liter, een vat 25 liter en een Cop 6,25 liter. Uit een rekening m.b.t. verteringen in 1795 in Maasniel blijkt na een sommetje gemaakt te hebben dat een malder tarwe gelijk is aan 5 vaten. Dat was twee eeuwen daarvoor in Maastricht dus nog 6 vaten!

In de periode van oktober 1944, toen er geen gas en elektra was, werd er gesproken over de zending van ‘een half mud aardappelen’, af te halen bij Steiger 3, de Ruyterkade Amsterdam. Eerder al, in december 1942, slaagden ze erin ‘drie mud antraciet’ te bemachtigen, waarmee ze hopen de winter uit te komen.

Het woord mud zelf is afkomstig uit het Latijnse 'modius' en werd gebruikt als inhoudsmaat voor droge waren. Een mud aardappelen woog ongeveer 70 kilo.

labels: #Aardappel

Zie ook: