Deze folder geeft u informatie over de rol van voeding bij inflammatoire darmziekten. Tot de inflammatoire (ontstekingsachtige) darmziekten oftewel inflammatory bowel disease (IBD) behoren de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa.

Wat zijn Inflammatoire Darmziekten?

De ziekte van Crohn kan voorkomen in (alle lagen van) de dunne en dikke darm. Maar de ontstekingen kunnen zich ook uitbreiden tot de rest van het spijsverteringskanaal, zoals de maag en slokdarm. Vaak voorkomende klachten zijn buikpijn, koorts, verminderde eetlust, gewichtsverlies, diarree langer dan vier weken en vermoeidheid. Als de ontsteking doorgroeit naar andere darmgedeeltes, omliggende organen of de huid ontstaan fistels (verbindingen tussen organen). Bij Colitis Ulcerosa zitten de ontstekingen alleen in het slijmvlies van de dikke darm.

De ontstekingen in de darm ontstaan door een fout in het afweersysteem (auto-immuunziekte). Het afweersysteem valt dan zonder reden de gezonde darmcellen aan. Er is niet één duidelijke oorzaak aan te wijzen, het ontstaat door een combinatie van factoren (erfelijkheid/ omgevingsfactoren). De ernst van de ziekte wisselt in fase van ontstekingen maar ook fase van rust. De ziekte is niet te genezen, maar wel te behandelen. Voeding speelt tijdens de verschillende fases een rol.

Voeding en Darmontsteking

Voor mensen met chronische inflammatoire darmziekten is er geen specifiek dieet, maar is het wel belangrijk om aandacht te hebben voor gezonde voeding. Het lichaam heeft elke dag een bepaalde hoeveelheid koolhydraten, vetten, eiwitten, vezels, vitamines, mineralen en vocht nodig. Om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen is het belangrijk om gevarieerd te eten. Het Voedingscentrum heeft daarom de schijf van vijf samengesteld. In deze schijf staan vijf verschillende vakken. Wanneer elke dag uit alle vijf de vakken gegeten en gedronken wordt, eet iemand goed en gevarieerd. Daarnaast geeft de Gezondheidsraad aanbevelingen voor de gewenste hoeveelheid van elke voedingsstof.

Regelmatig ervaren IBD patiënten voedingsproblemen bij bepaalde voedingsmiddelen zoals bijvoorbeeld zuivel (lactose), kruiden, vette- , gas vormende- of vezelrijke producten. Waak er voor dat u teveel voedingsmiddelen weg laat uit uw voeding want hierdoor loopt u meer risico op tekorten. Beweging is een belangrijk onderdeel om in een goede conditie te komen of te blijven. Beweging zorgt voor spier ontwikkeling wat uw algehele gesteldheid ten goede komt. Probeer dagelijks minimaal een half uur aan lichaamsbeweging te doen.

Inflammatoire darmziekten zorgen vaak voor meer winderigheid door een verminderde darmwerking. Lucht inslikken: hoe meer lucht wordt ingeslikt, hoe meer gasvorming er ontstaat in de darmen. Een aantal voedingsmiddelen kunnen meer gasvorming geven zoals koolsoorten, ui, paprika, prei, peulvruchten, nieuwe aardappelen, vruchtensap, suiker en zoetstoffen.

Voedingsbehoeften tijdens een Actieve Ziekteperiode

Bij een actieve ziekte periode heeft het lichaam meer voedingsstoffen (energie en eiwit) nodig om te vechten tegen ontstekingen en bacteriën. Daarnaast kan een frequente dunne ontlasting voor meer verlies van vocht, vitamines en mineralen zorgen. Door klachten zoals buikpijn, diarree, koorts en verminderde trek in eten kan ondervoeding ontstaan. U binnen 1 maand onbedoeld 5% van uw lichaamsgewicht bent afgevallen. Bij een gewicht van 80 kg is dit bijvoorbeeld 4 kg, bij een gewicht van 60 kg is dat 3 kg. U de afgelopen 6 maanden onbedoeld 10% van uw lichaamsgewicht bent afgevallen. Bij een gewicht van 80 kg is dit bijvoorbeeld 8 kg, bij een gewicht van 60 kg is dat 6 kg. Uw gewicht altijd al laag is.

Bij ondervoeding en tijdens een opvlammingsfase van IBD is het belangrijk voldoende energie en eiwitten binnen te krijgen. Energie is de brandstof die ons lichaam laat werken, als u minder energie binnen krijgt dan u verbruikt, valt u af. Eiwitten zijn de bouwstenen voor alle lichaamscellen. Eet regelmatig en sla geen maaltijden over. Verdeel de eetmomenten over de dag en gebruik regelmatig kleine maaltijden.

Focus op eiwitrijke voedingsmiddelen: eiwitten komen hoofdzakelijk voor in dierlijke producten als vlees, vis, vleesvervangers, melk en melkproducten, kaas en eieren. Maar ook sommige plantaardige producten zijn eiwitrijk, zoals noten, pinda’s en soja producten. Maak ruim gebruik van (volle) melkproducten, zowel bij de hoofdmaaltijden als tussendoor, zoals (chocolade- of karne)melk, yoghurt, kwark, roomkaas, vla en drinkyoghurt.

Vitamines en Mineralen

Als u gezond eet, krijgt u in het algemeen voldoende vitamines en mineralen binnen. Tijdens een opvlamming van de ziekte kan een tekort aan vitamines en mineralen ontstaan als u minder trek heeft in eten of voedingsstoffen verliest tijdens periodes van diarree. Let daarom in deze periodes extra goed op uw voeding. Soms is extra suppletie (vitamine/mineralen tabletten) nodig. Als u zwanger bent of borstvoeding geeft is extra controle belangrijk. Als u steroïden voorgeschreven krijgt is het belangrijk dat het calcium en vitamine D in uw bloed regelmatig gecontroleerd worden.

Diarree en Uitdroging

Door ontsteking in de darm, kan de darm bloed en vocht verliezen. Daarnaast zorgt de ontsteking ervoor, dat de dikke darm niet voldoende vocht uit de voeding kan opnemen. Een dunne, waterige ontlasting met bloed of slijm is het gevolg. Gebruik meer zout dan normaal. Bijvoorbeeld door het drinken van bouillon of extra zout aan de maaltijd toe te voegen.

Bij ernstige diarree (of high ouptut stoma met een productie van meer dan 1500 ml per dag) kan het nodig zijn om vocht en mineralen aan te vullen met ORS (Oral Rehydration Solution). ORS is een poeder met zouten en suikers dat verkrijgbaar is bij de apotheek.

Aanpassingen in de Voeding

Bij de ziekte van Crohn kan de ontsteking zodanig opvlammen dat het de passage in de darm vermindert. Het kan dan nodig zijn om de voeding aan te passen naar bijvoorbeeld vezelarme voeding of zelfs vloeibare voeding. Omdat de mate van vernauwing in de darm per persoon verschilt, bepaalt uw arts of en welke aanpassingen in de voeding nodig zijn.

Divertikels en Diverticulitis

Divertikels zijn kleine uitstulpingen van de darmwand in de buikholte. Divertikels kunnen op iedere plek in de darmen ontstaan. Meestal komen ze voor in het laatste deel van de dikke darm. Meestal krijgt u geen klachten door divertikels. Dit verandert als ze ontstoken raken. Dit heet diverticulitis. Door te letten op uw eten en drinken, kunnen de klachten minder worden. Ook kunt u zo het risico op een ontsteking kleiner maken.

Divertikels stulpen uit naar de buitenkant van de darmwand. Een divertikel is nooit kwaadaardig. Divertikels kunnen dus nooit kanker worden. Een divertikel is anders dan een darmpoliep. Divertikels komen het meeste voor in het laatste, bochtige deel van de dikke darm. U heeft meestal geen last van divertikels.

Het eten van te weinig vezels kan soms een rol spelen bij het ontstaan van divertikels. Uw ontlasting wordt namelijk harder als u weinig vezels eet. Daardoor kunt u last krijgen van verstopping en hogere druk in de dikke darm. Hierdoor kunnen divertikels ontstaan. We noemen het diverticulitis als divertikels gaan ontsteken. Divertikels kunnen gaan ontsteken als ontlasting blijft hangen in de divertikels. Soms kan de darm openbarsten op de plaats van de ontsteking. Dit heet ook wel darmperforatie. Darmperforatie kan erg gevaarlijk zijn.

Normaal gesproken hoeven we u niet te behandelen als u divertikels heeft. Het is wel belangrijk dat uw ontlasting soepel blijft. Soepele, zachte ontlasting blijft namelijk minder snel hangen in de uitstulpingen. Daardoor gaan de divertikels niet ontsteken. Eet gezond, eet veel verschillende dingen en eet veel vezels. Als u gezond eet, eet u alle voedingsstoffen die u iedere dag nodig heeft. Vervang voedingsmiddelen met weinig vezels door eten en drinken met veel vezels. Vervang bijvoorbeeld wit brood, gebak en koek door volkorenproducten, groente en fruit.

Vezels zitten alleen in plantaardige producten. Vezels zorgen voor een soepele ontlasting. Dit komt doordat ze vocht opnemen als een spons. Ook zorgen ze ervoor dat uw darm beter gaat werken. Wissel vezels die niet oplossen af met vezels die wel oplossen. Vezels die wel oplossen zitten vooral in groenten, fruit en peulvruchten (erwten, bonen, linzen, enzovoort). Vezels die niet oplossen, zitten vooral in volkoren graanproducten (bijvoorbeeld volkorenbrood, roggebrood), noten en zaden.

Drink iedere dag minimaal 2 liter vocht. Zeker als u veel vezels eet, is het heel belangrijk om genoeg te drinken. Eet iedere dag een vast aantal maaltijden op ongeveer dezelfde tijden. Zorg voor genoeg lichaamsbeweging. Als u regelmatig beweegt, gaan uw darmen beter werken. Stop met roken. Zorg ervoor dat u zo weinig mogelijk stress heeft. Grove broodsoorten zoals volkorenbrood, roggebrood, mueslibrood, bruin krentenbrood, volkoren knäckebröd, knäckebröd met sesamzaad, volkoren crackers of volkoren toast. Lees wel goed het etiket.

Alle fruit, liefst met schil. Zemelen of producten met zemelen, zoals Fibrex en Stimulance Multi Fibre Mix. U kunt zemelen en producten met zemelen kopen bij reformzaken, kruidenierszaken, supermarkten en drogisterijen. Zemelen kunt u door de yoghurt doen (eventueel met rozijnen of fruit), maar ook in de groente, door gehakt, in de vla, in cake of koekjes en dergelijke. Begin met 1 eetlepel zemelen per dag. Bouw dit op tot 3-5 eetlepels. U kunt met de vezelmeter testen of u iedere dag genoeg vezels binnenkrijgt. Verder kunt u in de app Mijn Eetmeter van het Voedingscentrum een eetdagboek bijhouden.

Diverticulitis: Ontstoken Divertikels

Krijgt u last van ontsteking van de divertikels? Dan heeft u diverticulitis. Rust is erg belangrijk bij ontstoken divertikels. Is de ontsteking ernstig? Dan moet u op advies van de arts soms tijdelijk vloeibare voeding nemen. Hierdoor kan de ontsteking genezen. Als de ontsteking minder wordt, kunt u na 2 tot 3 dagen overstappen op licht verteerbaar eten met weinig vezels.

Eet geen volkoren producten. Eet liever lichtbruin brood of eventueel witbrood in plaats van grof volkorenbrood. Neem in ieder geval geen grove pitten, zaden, noten, muesli, cruesli, rozijnen, enzovoort. Bouillon of dunne, (on)gebonden soep kunt u prima eten. Neem geen rauwe en/of vezelige groenten zoals asperges, champignons, bleekselderij, tuinbonen, maïs, taugé, aubergine, zuurkool en venkel. Wel geschikt zijn: bloemkool, broccoli, prei, worteltjes, spinazie, boerenkool, courgette, bieten en rode kool.

Eet geen fruit met schil. Neem in ieder geval geen: ananas, bessen, bramen, druiven, mandarijn, sinaasappel, grapefruit en gedroogd fruit. Eet geen draderig, taai vlees. Gekookte aardappelen, puree, witte rijst, pasta en mie kunt u wel eten. Als de ontsteking helemaal weg is, kunt u (weer) meer vezels gaan eten. Het is belangrijk dat u dan steeds een beetje meer vezels gaat eten. Overleg altijd met uw arts wanneer u over kunt stappen op eten met meer vezels.

labels:

Zie ook: