Wanneer je aan dieren in de tuin denkt, denk je waarschijnlijk als eerste aan tuinvogels. Maar er zijn nog andere dieren die ook graag in sommige tuinen voorkomen, waaronder eekhoorns! Deze schattige diertjes zijn vaak erg geliefd onder zowel kinderen als volwassenen. Maar wat weet je nou precies over eekhoorns? En hoe kan je zorgen dat jouw tuin aantrekkelijker wordt voor eekhoorns?
De Gewone Eekhoorn in Nederland
De gewone of rode eekhoorn (Sciurus Vulgaris) is één van de bekendste eekhoornsoorten in Nederland. Je kunt ze vooral spotten in de ochtend en in de namiddag. Ze komen vooral voor in bosrijke gebieden, met name in naaldbossen. Ze kunnen zo’n 7 jaar oud worden. Ze worden tussen de 32 en 46 cm groot en kunnen maximaal rond de 400 gram wegen.
Het paarseizoen voor deze diertjes is vooral in de maanden januari t/m maart. Wanneer een mannetje en een vrouwtje paren zal het vrouwtje zo’n 46 dagen dragend zijn. Helaas sterven veel eekhoorns in hun eerste levensjaar, dit heeft meerdere oorzaken. Ziektes en ongedierte spelen hier een rol bij. Ze kunnen namelijk gemakkelijk last krijgen van parasieten zoals vlooien, teken en luizen. Ook heeft de eekhoorn in de natuur vijanden. Zo zijn roofvogels, marters en gedomesticeerde honden en katten een goed voorbeeld van dieren die op ze jagen.
Helaas is één van de meest voorkomende doodsoorzaken van dit prachtige diertje verhongering. Mede door de andere eekhoornsoorten krijgen deze dieren te weinig voedsel binnen, waardoor ze uiteindelijk zullen sterven. Deze dieren gaan namelijk ook niet in winterslaap, in tegenstelling tot veel andere dieren. Tijdens deze periode moeten ze éxtra veel eten om hun vetreserves op pijl te houden.
Wat Eet een Eekhoorn?
De eekhoorn is een omnivoor maar zijn dieet bestaat vooral uit plantaardige voeding. In de herfst geniet hij volop van het rijke aanbod noten en zaden, zoals beukennootjes, hazelnoten, tamme kastanjes, dennenappels en okkernoten. Eikels van de inheemse zomer- en wintereik staan op nummer één. Eikels van de Amerikaanse variëteit en moeraseik daarentegen bevatten teveel looizuren wat ze niet goed kunnen verteren. Deze laten ze dus liever links liggen zolang er nog genoeg aanbod is van andere soorten. De onderkaak helften kunnen los van elkaar bewegen waardoor ze makkelijk noten kunnen kraken. Verder smult hij van zwammen, bessen en graaft hij graag een smakelijke truffel op. Hij weet dus zeker wat lekker is!
In de herfst eten eekhoorns hun buikje vol om genoeg vetreserve op te bouwen voor de winter. Daarnaast leggen ze een voedselvoorraad aan door noten en zaden op verschillende plekken in het bos te verstoppen, vaak net onder de grond of in een boomholte. Hun uitstekend reukorgaan stelt hen in staat om de voorraden later terug te vinden, als er zolang niemand anders ermee vandoor is gegaan. Toch vergeten ze soms een plek waardoor de eekhoorn onbedoeld bijdraagt aan de verspreiding van zaden die dan kunnen ontkiemen.
In het vroege voorjaar, wanneer voedsel schaars is, doen ze een beroep op hun voorraden en eten ze ook boomknoppen en jonge scheuten. In de lente vullen ze hun dieet aan met bloesems, insecten en nu en dan een vogelei of zelfs een jong vogeltje. Maar wees gerust, hun impact op de vogelpopulaties blijft beperkt.
De Kat als Jager
Toch stelt niet iedere eigenaar prijs op een succesvolle jager. Het Kattengedragsadviesbureau krijgt regelmatig de vraag hoe men de kat kan laten stoppen met jagen. Dat kan niet en je zou het ook niet moeten willen. Jagen, zelfs als het niet succesvol is, draagt bij aan het geluk van je kat. Hij voelt zich geweldig als hij kan loeren, springen en zelfs bij het doden en opeten van de prooi. De kat is een roofdier, ook al hangt hij bij je op de bank en heeft hij een gevulde voerbak, hij doet niets liever dan jagen.
Al kunnen katten veel verschillende soorten prooien vangen: vliegen, spinnen, regenwormen, konijnen, vissen, eekhoorns, vlinders, duiven, merels, koolmeesjes, en zelfs hazen.
Echte kattenfans zullen waardering hebben voor het feit dat ze met een echt roofdier samenwonen. Als je kat jou een prooi komt brengen is dat niet om je een cadeautje te geven. Dat is een vermenselijkte interpretatie. De reden dat jouw kat je een prooi komt brengen is om je te leren jagen. Dank je wel zeggen voor een vermeend cadeau terwijl je in de ogen van je kat telkens de les niet oppakt is wat vreemd.
Het Beschermen van Eekhoorns in Je Tuin
Woon je in een bosrijk gebied dan is de kans groot dat er vroeg of laat een eekhoorn in jouw tuin opduikt. Vooral tuinen met beuken, inheemse eiken, hazelaars of andere zaad- of besdragende soorten zijn in trek. Met onze tips lok je de eekhoorn naar je tuin en en kan je hun stuntwerk van dichtbij bewonderen.
- Maak jouw tuin aantrekkelijk met inheemse bomen die voor hen iets te bieden hebben en zorg dat ze van boom naar boom kunnen springen.
- Richt jouw tuin in met een nestkast en bied in het najaar voeder aan in een voederhuis voor eekhoorns.
- Een buffet van zonnebloempitten, ongezouten pindanoten, walnoten, hazelnoten, fruit of een voedermix speciaal samengesteld voor deze dieren zullen ze zeker niet afslaan. Het helpt hen de winter goed door te komen.
- Plaats ook een schaal met vers water want eekhoorns moeten regelmatig drinken. Maar zorg ervoor dat de huiskat niet in zijn buurt kan komen.
- Hang een woonhuisje op met meerdere ingangen. Hij kan het gebruiken om in te slapen of in te schuilen en niet alleen in de winter.
- Eekhoorns eten tijdens de lente en zomer ook insecten. Door jouw tuin natuurlijk in te richten en aantrekkelijk te maken voor insecten, help je dus onrechtstreeks ook de eekhoorn. Het belang van biodiversiteit komt hier opnieuw aan bod.
Toxoplasmose en Eekhoorns
De onderzoekers van het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) hebben, in samenwerking met de Zoogdiervereniging en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), vastgesteld dat meer dan de helft van de in het najaar 2014 onderzochte (rode) eekhoorns is doodgegaan aan toxoplasmose, in de volksmond ook wel bekend als ‘kattenbakziekte’. De meeste andere dode eekhoorns vertoonden lichamelijke verwondingen, en waren onder andere verkeersslachtoffers.
Toxoplasmose is een ziekte die bij vrijwel alle warmbloedige diersoorten incl. de mens kan voorkomen. Het wordt veroorzaakt door de parasiet Toxoplasma gondii. De parasiet heeft een levenscyclus met tussen- en eindgastheren. Katachtigen zijn de eindgastheer, alle andere warmbloedigen zijn tussengastheer. Alleen katachtigen scheiden eitjes uit, en alleen dan als ze voor het eerst met de parasiet besmet zijn geraakt. In een paar weken tijd kunnen ze dan via de ontlasting miljoenen eitjes uitscheiden die tot wel 1,5 jaar in de omgeving besmettelijk kunnen blijven. In een tussengastheer die via deze eitjes is besmet, veroorzaakt de parasiet zogenaamde weefselcysten.
De vondst van meerdere dode eekhoorns in Twente in het najaar van 2014, waarbij dieren uit de boom vielen, was aanleiding voor de Zoogdiervereniging en het DWHC om een gezamenlijke oproep te plaatsen om dode eekhoorns te melden en te verzamelen voor onderzoek. Dankzij deze oproep kwamen in 2014 meer dan 350 meldingen binnen, waarvan 35 eekhoorns zijn onderzocht. Ook in 2015 werd het onderzoek voortgezet: tussen 1 januari en 1 oktober 2015 onderzocht het DWHC 32 dieren, waarvan een deel positief was.
De mens kan géén toxoplasmose oplopen door contact (aanraken) met een met toxoplasma besmette eekhoorn. Hij kan de ziekte echter wel op twee andere manieren oplopen. De eerste manier is door het binnenkrijgen van de eitjes van de parasiet. De tweede manier om besmet te raken, is door het eten van onvoldoende verhit vlees waarin de weefselcysten aanwezig zijn. Honden en katten kunnen de ziekte alleen oplopen als zij (delen van) een besmet dier opeten. In het algemeen ondervinden honden en katten zelf weinig problemen van een Toxoplasma-infectie.
Was 2014 een uitzonderlijk jaar, of is toxoplasmose één van de algemene doodsoorzaken onder Nederlandse eekhoornpopulatie? Zijn er temporele en/of geografische verschillen? Is er een relatie met het biotoop? Om antwoorden op dergelijke vragen te krijgen, is meerjarig onderzoek van grotere aantallen dode eekhoorns noodzakelijk.
labels:
