Bij kanker in de mond, keel of slokdarm kun je last hebben van kauw- en slikproblemen. Dit maakt het eten of drinken moeilijk en kan ervoor zorgen dat je niet meer alles kunt eten en drinken wat je gewend was. Als kauwen en/of slikken lastig is, kan het helpen om voor zachtere voeding te kiezen. Soms is het nodig om je eten te pureren.

Zachte, gemalen of vloeibare voeding ziet er niet altijd lekker uit en kan anders smaken. Je kunt deze maaltijden aantrekkelijker houden door te variëren met verschillende kleuren van groenten en door kruiden te gebruiken om de gerechten op smaak te maken.

In vloeibare voeding zit over het algemeen minder calorieën en voedingsstoffen dan ‘gewone’ voeding. Het kan ook zijn dat je minder eet doordat het kauwen en slikken pijnlijk is. Kies dan voor volle producten zoals volle melk en volle yoghurt. Je kunt ook producten toevoegen aan de maaltijd zoals room en crème fraîche.

Als je alleen maar vloeibaar kunt eten of als je afvalt, is het goed om een afspraak met een diëtist te maken. Er kan dan worden gekeken of je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt.

IDDSI-levels voor Voeding

Amsterdam UMC werkt voor de verschillende consistenties met IDDSI*-levels. Overal in de wereld, voor patiënten van alle leeftijden, zijn de diktes hetzelfde. De IDDSI-levels geven aan welke voedingsmiddelen u het beste kunt eten en drinken.

  • Voedsel of drank is ‘drinkbaar’ uit een beker.
  • Kan worden gegeten met een lepel of gedronken uit een beker.
  • Kan niet met een vork worden gegeten, omdat deze consistentie er langzaam doorheen druppelt.
  • Zacht en vochtig, zonder dat er dunne vloeistof uit het voedsel lekt of druipt.
  • Normaal voedsel met zachte/malse consistentie geschikt voor en afgestemd op de ontwikkeling en leeftijd van de persoon.
  • Normaal voedsel met verschillende consistenties geschikt voor en afgestemd op de ontwikkeling en leeftijd van de persoon.

Uw behandelaar (logopedist, diëtist of arts) heeft met u besproken welke consistenties voor u geschikt zijn. U kunt dranken en voeding aanpassen naar het juiste level. Dranken kunnen verdikt worden met een verdikkingsmiddel. De logopedist adviseert hierover. U kunt het nalezen op de bijsluiter van het verdikkingsmiddel. Daar staat hoeveel schepjes verdikkingsmiddel u moet gebruiken voor een drank, bijvoorbeeld.

Voeding (bijvoorbeeld de warme maaltijd) bestaat uit gewone producten. Door ze goed fijn te malen, zeven en/of vocht (melk, bouillon, jus, saus) toe te voegen krijgt u een vloeistof. Op deze manier kunt u elke maaltijd aanpassen naar het IDDSI-level dat de logopedist u heeft voorgeschreven. Let op dat er geen stukjes in zitten, maar de voeding helemaal glad is.

U gebruikt normale producten die u fijn maalt met bijvoorbeeld een staafmixer. In level 5 mogen er kleine stukjes aanwezig zijn. Hierbij is het voedsel zacht en vochtig. Zonder dat er vloeistof uit het product loopt. U gebruikt normaal voedsel dat zacht en mals is. U eet wat u elke dag eet.

Er zijn verschillende tests om te bepalen welk IDDSI-level uw product is.

Belang van Voedingsstoffen

Voeding met een aangepaste consistentie bevat relatief veel vocht en daardoor in verhouding minder eiwitten en energie. Dit is vooral het geval bij vloeibare of fijngemalen voeding (IDDSI-levels 0 t/m 5). Eiwitten en energie zijn belangrijk om niet af te vallen. Energie, ook wel calorieën of kcal genoemd, is belangrijk voor een stabiel gewicht zodat u niet onnodig spieren verliest. Eiwitten zijn de bouwstoffen voor de spieren.

Maak vooral gebruik van calorierijke producten. Ook vezels zijn belangrijk. Vloeibare voeding levert namelijk minder vezels dan een normale voeding. Heeft u last van verstopping (als u minder dan drie keer per week moet poepen): eet veel groenten, fruit en volkoren producten. Er zijn ook vezelpreparaten verkrijgbaar. Een diëtist kan hierover adviseren.

Gebruikt u een vezelpreparaat en poept u nog steeds minder dan drie keer per week?

Algemene Adviezen per Eetmoment

Hieronder leest u algemene adviezen per eetmoment. In plaats van brood, beschuit en crackers kunt u ook vloeibare producten gebruiken. Brood weken (evt. met beleg) in soep/bouillon/groenten- of tomatensap. Level 6 (zacht en kleingesneden stukjes van max.

De volgende adviezen gelden voor alle levels. Pas het eten of drinken aan bij het IDDSI-level dat de logopedist u heeft voorgeschreven. Alle vissoorten zijn geschikt; gestoofd of zacht gebakken. Fijngemalen rijst kan gebruikt worden, maar de rijst moet dan fijngemalen worden in combinatie met een saus of soep. In plaats van rijst te malen kunt u rijstebloem nemen. Bonen en andere peulvruchten kunnen goed worden gemalen.

Keukenhulpmiddelen

Als u voor langere tijd voeding met een aangepaste consistentie moet klaarmaken, is een (elektrische) keukenhulp handig. Denk hierbij aan een staafmixer, keukenmachine of een roer- of maaltijdzeef. Staafmixers kunnen goed eenpersoons porties malen en nemen weinig ruimte in beslag. Met een roerzeef kan eten met de hand worden gemalen, maar niet alles gaat hier gemakkelijk doorheen. Een keukenmachine werkt goed bij grotere porties.

Smaak en Presentatie

Maaltijden met een aangepaste consistentie (met name IDDSI-levels 0 t/m 5: vloeibaar tot fijngemalen en smeuïg), worden soms als smakeloos ervaren. Dit kan komen door het malen en zeven bij de bereiding. Geef kleur aan de maaltijden: vis en aardappelpuree zien er met tomatensaus of paprikasaus en groene groente aantrekkelijker uit. Maal het vlees, de groente en de aardappelen apart en schep ze naast elkaar op het bord. Hierdoor kunt u de smaak van de verschillende onderdelen beter proeven.

Er zijn veel kant-en-klaarproducten verkrijgbaar die gemakkelijk gebruikt kunnen worden om te malen of vloeibaar te maken naar het gewenste IDDSI-level.

Valt u af ondanks de adviezen? Neem dan contact op met uw diëtist. Het kan zijn dat u van de logopedist het advies heeft gekregen om de dranken te verdikken, omdat dat veiliger is voor u.

Sommige dranken kunt u op natuurlijke wijze verdikken, bijvoorbeeld door hopjesvla toe te voegen aan uw koffie. Ook kan de diëtist een verdikkingsmiddel bij u thuis laten bezorgen.

Heeft u last van slijmvorming? Het drinken van (of spoelen met) mineraalwater, water, vruchtensap, donker bier of (kamille)thee kan helpen. Als u slijmvorming ervaart bij het eten/drinken van melkproducten kan het ook helpen om zure melkproducten (bijv. yoghurt) te gebruiken in plaats van zoete melkproducten (bijv.

Bent u op zoek naar recepten? Kauw- en slikproblemen ontstaan vaak na een ziekte en kunnen van lange of korte duur zijn. Als gevolg van deze problemen kunt u het eten moeilijk weg krijgen.

Kauw- en Slikproblemen bij Kinderen

Kauw- en slikproblemen kunnen op alle leeftijden voorkomen. Onder slikproblemen bij kinderen verstaan we: verslikken, moeite hebben met drinken uit de borst of fles en veel kokhalzen.

Een diëtist geeft u tips en informatie over geschikte voedingsmiddelen. De logopedist adviseert en begeleidt u bij slikproblemen. Bij kinderen gaat het vooral om adviezen omtrent aanpassingen aan de speen, fles of lepel.

Chew & Spit: Een Gevaarlijke Eetstoornis

Chew & spit betekent dat je op eten kauwt zonder het door te slikken, maar het daarna weer uit te spugen. Op deze manier zou je de smaak en de kick van het voedsel wel hebben, maar niet de calorieën. Tenminste, ik dacht dat het zo werkte.

Na een periode van anorexia nervosa namen binge eating disorder (BED) en boulimia nervosa de overhand. Tijdens mijn eetstoornis heb ik heel veel last gehad van eetbuien. Ik had het gevoel geen controle te hebben over die enorme drang die ik voelde wanneer mijn eetstoornis mij vertelde een eetbui te hebben. Ik wilde het niet, maar kon het echt niet laten.

Een prima oplossing voor mijn normale eetbuien, toch? Ik kon gewoon zoveel eetbuien hebben als ik wilde, zonder dik te worden, als ik maar niks door zou slikken.

Het Werkt Niet

Denk je geïnspireerd of getriggerd te zijn door mijn verhaal en wil je ook beginnen met chew & spit? Dan zal ik je meteen even uit de droom helpen, het werkt namelijk niet. Het is om meerdere redenen absoluut de moeite niet waard. Daarnaast is eetbuivoedsel voornamelijk ongezond, vet en suikerrijk voedsel. Dit soort voedsel smelt in je mond waardoor je alsnog calorieën opneemt. Daarbovenop merkte ik dat mijn gezicht alsnog opzwelde van deze manier van eetbuien.

Gezondheidsrisico’s van Chew & Spit

Chew & spit lijkt misschien heel onschuldig, maar dat is het niet. Het brengt wel degelijk gezondheidsrisico’s met zich mee. Zoals elke eetstoornisgewoonte brengt ook deze vorm van eetbuien de nodige gevolgen met zich mee. In het kopje hierboven vertelde ik al dat ik merkte dat mijn gezicht wat opgezwollen was na zo’n chew & spit-bui.

Je lichaam krijgt door al dat eten in je mond te stoppen, toch het signaal dat het eten moet gaan verteren. Het verteringsproces start niet alleen in de mond, maar vind ook plaats in de maag. Ook deze zal zich voorbereiden op het voedsel, wat uiteindelijk nooit blijkt te komen, door extra maagzuur aan te maken.

Wanneer je dit echt vaak doet zal het ook een effect hebben op de aanmaak van insuline in je lichaam. Insuline is een stofje dat ervoor zorgt dat je bloedsuikerspiegel weer omlaag gaat. Wanneer je lichaam het idee krijgt veel voedsel te moeten verwerken, zal het veel insuline aan gaan maken. Echter hoeft het uiteindelijk niet te worden ingezet waardoor er te veel insuline in het lichaam blijft zitten. Dit zorgt voor een lage bloedsuikerspiegel en een hongergevoel.

Net als boulimia kan CHSP tandproblemen veroorzaken zoals tandbederf en gaatjes. Veel mensen die kauwen en spugen komen aan. CHSP kan verslavend en dwangmatig zijn: je hebt het gedrag niet onder controle, het neemt je over.

Slechte Relatie met Voedsel

Naast de fysieke problemen die het opleverd is het ook mentaal heel slecht voor je om chew & spit-buien te hebben. Ik dacht een compromis te sluiten met mijn eetstoornis, maar iedereen weet dat wanneer je je eetstoornis een vinger geeft het meteen je hele hand neemt.

Ik bleef een slechte relatie met eten houden en de chew en spit-buien gaven niet zo veel voldoening als een ‘echte’ eetbui deed. Als je de film To the bone hebt gezien, is het je waarschijnlijk niet ontgaan dat Ellen lachend in een restaurant op al het eten kauwde, om het vervolgens uit te spugen in een servet.

In werkelijk gaat het helemaal niet zo en zal je er ook weinig plezier aan beleven. Chew & spit is niet iets wat je lekker openbaar in een restaurant gaat zitten doen. Je geniet er niet van. Je doet het stiekem, in je eentje, vol schaamte en andere nare gevoelens.

Neem Het Serieus

Chew & spit is geen vervanging van eetbuien en geen normale manier van omgaan met eten. Wanneer je chew en spit-buien hebt is dit een teken van eetgestoord gedrag en kan deel uitmaken van een groter probleem. Ga na bij jezelf waarom je dit nodig hebt en welke gedachtes daar achter schuil gaan?

Chew & spit is nog niet een heel bekend fenomeen. Het zou dus goed kunnen dat de mensen die hier last van hebben het niet als een eetstoornis of eetprobleem herkennen.

Ervaringsdeskundige Hulpverlener

Inmiddels werk ik als ervaringsdeskundige hulpverlener. Ik help nu andere mensen inzicht te krijgen in de functie van hun eetstoornis. Samen gaan we op zoek naar een nieuwe balans. Ik merk dat ik mensen veel hoop kan bieden. Ik weet uit ervaring dat het over kan gaan, zelfs als het uitzichtloos lijkt en je denkt dat het nooit meer goed gaat komen. Hoe vaak heb ik dat niet gedacht? Gelukkig sta ik nu aan de andere kant.

Eet eetbui, of ‘het kauwen’, betekende een time out: even niks voelen of denken, even rust. Je hoort vaak dat mensen al van jongs af aan worstelen met een eetprobleem. Bij mij was dat niet zo. Het begon vrij plotseling. Op mijn 17e.

Als kind was ik een sprietje. Ik was altijd actief, sportte veel en hield van eten en snoepen. Op mijn 13e werd ik geselecteerd voor tennis op districtsniveau. Ik was er goed in, en het gaf me zelfvertrouwen. Toen ik op mijn 16e stopte met topsport, viel ik in een gat. Ik wist niet meer wie of wat ik was. Ook mijn lichaam begon te veranderen. Ik kreeg heupen en borsten en kon niet meer zomaar alles eten zonder aan te komen.

Toen iemand op mijn 16e zei dat ik wel ‘een stevige kont’ begon te krijgen, viel dat helemaal fout. Ik had het gevoel dat ik niks kon. Ik vond mezelf dom en dik. Een jaar later ging het echt mis. Ik zat in mijn eindexamenjaar en was onzeker over mijn kunnen. Ik had een vriendje en dat zorgde voor nóg meer onzekerheid. Vond hij me wel écht mooi? Was ik wel dun genoeg?

Ik haalde mijn eindexamen en wilde eigenlijk door naar het vwo. Maar ik was zo bang dat ik het niet zou halen, dat ik het niet deed. Pure faalangst. Ik had het gevoel dat ik niks kon. Ik vond mezelf dom, dik en pofferig. Ik was 17 jaar en mijn ouders waren twee weken op vakantie. Ik kon doen wat ik wilde, en besloot niet meer te eten. Het werkte geweldig. Ik viel enorm af en voelde me goed.

Ik kon dit! Ik had controle, en ik kreeg veel complimenten. Alleen… na verloop van tijd móést ik eten. Ik had zo’n honger, ik hunkerde ernaar. Als in een roes liep ik naar de keuken en at alles op wat ik kon vinden. Ik was als de dood dat ik zou aankomen. Ik moest en zou dun blijven. Overgeven vond ik verschrikkelijk! En laxeren te ingewikkeld, met pillen kopen enzovoort. Ik moest een andere manier bedenken om niet dik te worden. Het werd kauwen en spugen.

Mijn hele studietijd en de eerste jaren dat ik werkte, had ik eetbuien. Ik kon er uren mee bezig zijn. In mijn eentje, omringd door zakjes… Het was verschrikkelijk, maar tegelijkertijd gaf het me ook kracht. De eetstoornis was dus niet alleen negatief. Het bracht me ook iets. Juist daardoor heeft het zolang kunnen voortbestaan. Het was altijd op de achtergrond. Bij relaties, op het werk, op reis… Ik heb jarenlang aangemodderd.

Mijn toenmalige vriendje kwam onverwacht binnen terwijl ik daar zat, omgeven door voedsel en zakjes spuug. Een dieptepunt was toen ik betrapt werd tijdens het kauwen. Het was mijn ‘worst nightmare’ en ik schaamde me zo intens, het is nog steeds het meest vernederende moment uit mijn leven. Mijn vriendje had geen idee waar ik mee bezig was en snapte eerst niet wat er aan de hand was. Hij snapte wel dat ik een probleem had. Het betrapt worden was een ‘wake up call’.

Ik kon er niet langer omheen: ik had een probleem en moest hulp zoeken. Deep down wist ik natuurlijk altijd al dat ik er wat mee moest, met dat geheim. Het was niet normaal en het maakte me ongelukkig. Ik heb eerst een praatgroep geprobeerd, daar leerde ik praten over wat er aan de hand was. Maar individuele hulp vond ik toch het fijnst. Persoonlijke aandacht. Een therapeut met wie ik een vertrouwensband had. Samen kijken naar het probleem.

Toen ik eind twintig was, begon ik inzicht te krijgen. Waarom was ik zo onzeker? Waar kwamen die minderwaardigheidsgevoelens vandaan? Waarom was ik zo streng voor mezelf? Ik begon te snappen hoe ik in elkaar zat en dat mijn gebrek aan zelfvertrouwen de basis van mijn probleem was. Gelukkig was dat iets waar ik aan kon werken en dat heb ik ook uitgebreid gedaan. Ik heb de relatie met dat vriendje uitgemaakt en twee jaar lang op mezelf geconcentreerd.

Intensieve therapie. Cursussen en workshops persoonlijke groei. Speciale retraites en noem maar op. Het was een lange weg maar het heeft geholpen. Ik heb mezelf leren kennen en tools geleerd om beter om te gaan met het leven. Ik ben van mezelf en het leven gaan houden.

Zes jaar geleden heb ik mijn huidige man ontmoet. Het ging toen al een stuk beter met me en hij bracht nog meer rust en stabiliteit in mijn leven. Toch kon ik het kauwen pas écht helemaal loslaten toen ik moeder werd. Het moederschap bracht een nieuwe kracht en purpose in mijn leven. Nu is de drang om te kauwen helemaal weg.

‘Vijf jaar geleden heb ik voor het laatst ‘gekauwd’ zoals ik het noem. Het kauwen hielp me om rust te krijgen in mijn hoofd. Nog steeds heb ik een druk hoofd met veel gedachten en streef ik graag naar controle. Maar ik verlies mezelf er niet meer in. Ik heb in de loop der jaren veel geleerd over mezelf en mijn eetprobleem helemaal doorleefd. Ik ben gaan begrijpen waarom ik het deed.

labels:

Zie ook: