Maden zijn kleine larven die levend gebaard kunnen worden door een vlieg, maar in de meeste gevallen voortkomen uit een eitje dat gepland is opvoeden. De larven vervellen een aantal keer voordat ze zich verpoppen om later verder te ontwikkelen naar een vlieg. De verpopping is te herkennen aan een wat donkere kleur en is verhardt.

Waar leven maden?

Meestal kom je maden tegen op donkere, warme plekken waar veel voedsel ligt. In de zomer komt het regelmatig voor dat de groene container vol met maden zit. Vooral na een BBQ leggen vliegen hun eitjes in rauw vlees of restjes van het vlees dat is opgebakken. Door een warme zon op de container broeden de eitjes uit en worden het maden die zich volvreten om vervolgens te evalueren in een vlieg.

Wat eten maden?

Maden eten vooral rauw vlees. Meestal ligt de groene container vol met hapjes waar de maden lekker van kunnen genieten. Een tip is om rauw vlees in te wikkelen in kranten zodat de vliegen er geen eitjes in kunnen leggen. Naast vlees eten maden ook vaak mest, organisch afval en rottend fruit.

Welke soorten maden zijn er?

Naast maden die voortkomen uit vliegen, zijn er ook larven van andere insecten. Zo zijn er bijvoorbeeld ook kever larven. Deze larven worden wel eens door elkaar gehaald.

Hoe kun je maden bestrijden?

Indien je de maden zelf wilt bestrijden, zijn er een aantal manieren waarop je dit zelf kunt doen. Een goedkope en efficiënte maden verdelger is bleek. Ook kunnen de maden niet goed tegen licht. Mocht je last hebben van maden in een container gooi er dan wat bleek op en laat de deksel van de container open. Een andere manier is bestrooien met zout. Maden kunnen niet tegen mottenballen en lavendel. Tot slot kun je schoonmaken met azijn zodat de maden niet meer terugkeren.

Bestrijdingsmiddelen die je kunt kopen:

  • Neporex madendood
  • Bleekwater
  • Roxasect mottenballen

Professionele bestrijding van maden

Indien je de kleine maden vies vindt, kan je er ook voor kiezen om de maden door een professional te laten bestrijden.

Wat te doen als de maden uitkomen?

Na een aantal dagen zullen de madden veranderen in vliegen. Madenziekte, letterlijk: ziek van de maden (vliegenlarven), is een aandoening waar we in de warmere tijd van het jaar regelmatig mee geconfronteerd worden. De aandoening bestaat uit een open wond met daarin levende maden die zich een weg door het lichaam eten. Dit is een spoedgeval en vereist directe actie en een bezoek aan de dierenarts voor de betreffende dieren.

Oorzaak van madenziekte

Madenziekte, ook wel myasis genoemd, ontstaat als vliegen eitjes leggen op vochtige, warme plaatsen op het lichaam. Met name de groene vleesvlieg is berucht. De eitjes komen soms al binnen enkele uren uit, en de maden zijn een feit. Deze maden, zo’n anderhalve cm groot, boren een gaatje in de huid en banen zich met hun giftige speeksel een weg in het vlees net onder de huid. Ze vreten daar vlees en weefsel weg, net zo lang tot de maden zich verpoppen tot vliegen.

Het madenspeeksel, dat als het ware het vlees oplost, veroorzaakt een typische rottingsgeur. Deze geur trekt weer nieuwe vliegen aan. In principe kan elke diersoort met een vochtige huidplek slachtoffer worden. Vooral lang haar of dikke wol houdt vocht vast. Huidplooien zijn van nature warm en vochtig en ‘smetten’ snel. De probleemgebieden zitten vooral rond de anus en urinewegen en soms rond de bek (kwijlen). Verwondingen kunnen ook een broedplek van maden worden. Schapen, lammeren, konijnen en cavia’s zijn het vaakst slachtoffer, maar ook andere dieren zoals hond en kat kunnen maden krijgen.

Dieren hebben onder normale omstandigheden droge ontlasting en plassen gericht naar achteren, waardoor er geen vochtig achterste ontstaat. Verkeerde voeding of ziekte van darmen of urinewegen kunnen ertoe leiden, dat ontlasting dun wordt (diarree) of dat er urine lekt, met alle gevolgen van dien. Het is dan ook belangrijk u te realiseren, dat aan madenziekte vrijwel altijd een andere aandoening, een voedingsfout of een verwonding ten grondslag ligt.

Belangrijk is om intensief de hele madenwond na te lopen met een pincet, omdat ontstekingen kunnen veroorzaken. Een konijn of cavia met pijn wil niet meer eten, wat de overlevingskansen vermindert. Het is essentieel om de stofwisseling op peil te houden. Niet alle konijnen en cavia’s met madenziekte redden het, bloedvergiftiging t.g.v. de maden is geen zeldzaamheid. Na de 1e acute aanpak, ga naar de oorzaak van het probleem. Het verschonen van natte bodembedekking en het behandelen van dieren met een “vies kontje” of andere natte huidplekken is van groot belang. Het zien van vliegen moet natuurlijk alle alarmbellen doen rinkelen, omdat het dan al te laat kan zijn.

Anti-Myiasis spray

Een goede oplossing voor het voorkomen van de madenziekte is het gebruikt van een spray. De spray die wij gebruiken is de Nomyiasis. Dit is een spray die ter preventie 1x per maand opgebracht moet worden. Wij raden aan hier in het voorjaar al mee te beginnen en door te gaan t/m september. Dit is uiteraard ook deels afhankelijk van het weer. Naast deze spray is het uiteraard nog steeds belangrijk het hok en het konijn goed schoon te houden. De spray werkt ook alleen op een schone vacht.

Madentherapie

De gunstige effecten van de toepassing van maden in wonden werd ontdekt in 1557, door Ambrosius Paré. Maden werden namelijk tot in de vorige eeuw al gebruikt bij het schoonmaken van wonden. Door de komst van antibiotica (penicilline) in 1930, maakte de maden relatief overbodig. Het was Ronald Sherman die in 1989 de de behandeling met madentherapie herontdekte.

Maden bij diabetes

Mensen met diabetes kunnen onder andere te maken krijgen met gezondheidsproblemen, waaronder neuropathie, of schade aan de zenuwen, die vaak voorkomt in de benen en voeten. Te hoge bloedglucosewaarde of roken kunnen bij diabetici problemen geven aan de bloedsomloop. De bloedvaten worden hard en smal, belemmeren circulatie van zuurstofrijk bloed en voedingsstoffen naar de voeten. Ook onbehandeld eelt op de voeten van diabetici kunnen zich ontwikkelen tot open wonden die bekend staat als zweren.

Om diabetische voet ulcera te behandelen en infecties te bestrijden, moet zoveel mogelijk dood weefsel (necrose) rondom de wond worden verwijderd waardoor er een betere doorbloeding van de wond ontstaat. Dit kan o.a. dus door middel van madentherapie (biologische debridement). Maden kunnen de wondgenezing bevorderen maar niet altijd komt de wondgenezing met maden goed op gang.

Vliegen levendbarend

Sommige vliegen laten hun eitjes al in de moeder uitkomen. De tseetseevlieg doet dat en vleesvliegen doen het ook. Luisvliegen brengen zelfs kleine luisvliegjes ter wereld. Het zijn namelijk larven van een vlieg uit de familie met de fraaie naam Sarcophagidae. In het Nederlands heten ze dambordvliegen, vleesvliegen of aasvliegen. Dambordvliegen hebben roodbruine ogen en een donkergrijs lijf. Het achterlijf is wit geblokt, waaraan de vliegen hun naam danken. Dambordvliegen eten ook helemaal geen aas. Ze snoepen van poep of lurken aan onwelriekende bloemen.

Insecten als alternatieve eiwitbron

Kippen- en varkensvoer bestaan nu nog deels uit vismeel en soja, maar dat menu kan weleens snel gaan veranderen. Vliegenlarven zijn een uitstekende en duurzame alternatieve eiwitbron. Larven van huisvliegen en zwarte wapenvliegen (‘Black Soldier Flies’) zijn dol op restjes uit keukens en supermarkten. Als je ze ermee vetmest en vervolgens doodt, droogt, vermaalt en verwerkt in kippenvoer vormen ze een uitstekende bron van eiwit en vetten.

‘Het kan een waardevolle bijdrage zijn aan het verkleinen van de ecologische voetafdruk van onze voedselproductie’, zegt insectendeskundige Marcel Dicke. Gewoonlijk is dat in verre tropische streken. In ons land zijn weliswaar de eerste krekelrepen, insectenburgers en -spreads geïntroduceerd, maar we lopen mijlenver achter bij andere landen.

Argument vóór insectenconsumptie is dat de omzetting van voer naar vlees veel efficiënter is dan bij koeien, varkens en kippen. Insecten zijn koudbloedig en hebben dus veel minder voer nodig per eenheid van gewichtstoename. Kennelijk is er een psychologische drempel die ons tegenhoudt. Vandaar dat het INSECTFEED-project een tussenstap maakt. Het project verkent de mogelijkheden om insecten aan kippen te voeren. Als insecten op die manier indirect op ons bord komen, zou het zomaar kunnen dat onze bezwaren tegen het direct eten van die ‘vieze’ insecten verdwijnen.

Wist u dat?

De partijen hebben zelfs al uitgezocht of insecten covid-19 kunnen overdragen. Antwoord: nee.

INSECTFEED

Het project van 3,4 miljoen euro brengt in kaart wat er komt kijken bij veilig en gezond produceren van insecten, maar ook of kippen er wel bij varen. Nog een belangrijk vraag is of met insectenproductie een goede boterham is te verdienen. ‘Als je iets produceert voor de voedselmarkt wil je zeker weten dat het goed is en op lange termijn duurzaam’, legt Dicke uit. ‘We willen álle risico’s uitsluiten.’

Het onderzoeksproject koos voor huisvliegen en zwarte wapenvliegen omdat deze niet kieskeurig zijn. Op een dieet van aardappelschillen uit de patatfabriek kunnen de larven uitstekend groeien, maar een menu van weggegooide taarten en etensresten uit supermarkten en restaurants versmaden ze ook niet. Ze zijn bovendien snel groot: de huisvlieg in 5-7 dagen, de zwarte wapenvlieg in 16-20 dagen. Nog een opsteker is dat ze relatief ongevoelig zijn voor ziekten. Niet verwonderlijk, want ze zijn gewend om te leven in een rottend substraat.

Kronkelende diertjes

Kunnen de insectenlarven zelf geen ziekten overbrengen? Vooralsnog wijst niets daarop. ‘Oogsten’ van de larven gebeurt door bevriezen en - meestal - vermalen. Het levert insectenmeel op dat veilig aan de kippen kan worden gevoerd. Levend voeren kan trouwens ook. Kippen blijken dol op levende maden, ze vergeten alles om zich heen als ze de kronkelende diertjes voor zich zien.

Of de maden zich er ook gelukkig bij voelen is de vraag, maar de kans lijkt klein dat het Dierenbevrijdingsfront ze komt redden. ‘Insecten zijn onderdeel van het systeem van eten en gegeten worden op onze planeet’, zegt Dicke. Toch laten de onderzoekers niets aan het toeval over: de Dierenbescherming en enkele ethici doen mee om het welzijn van de insectenlarven te onderzoeken. Dat kan nog best ingewikkeld zijn, want over de pijnbeleving en het gevoelsleven van insecten is weinig bekend.

Maden in het nieuws

Een waarschuwing vooraf: als je dit artikel gaat lezen tijden de lunchpauze dan wil je misschien even je boterham neerleggen. Maden hebben een effect op veel mensen. Zo ook op de passagiers van de vlucht van Amsterdam naar Detroit. In een van de handbagagetassen bleek een rotte vis met maden te zitten. Toen die maden uit het bagagerek vielen was de chaos compleet. Het was zo onrustig op de vlucht dat de piloot besloot rechtsomkeert te maken.

"Het woord 'maden' alleen al roept reacties op bij mensen", zegt entomoloog Marcel Dicke van Wageningen Universiteit tegen Editie NL. "Maar dat ze vies zijn is onzin. Maden zijn juist heel schone en fantastische beesten die we in ere moeten houden."

Ze zijn volgens Dicke namelijk uiterst nuttig. "Elk dier dat doodgaat, daar komen vliegen op af", gaat hij verder. "Die vliegen leggen eitjes en daar ontstaan maden uit. Die maden ruimen in principe het dode dier op." Bijvoorbeeld de vis in het vliegtuig. Maar dat proces is volgens hem niet vies. "De vis heeft waarschijnlijk gestonken, de maden stinken niet zozeer."

Toch krijgen we er vaak een naar gevoel bij. "Het materiaal dat ze eten vinden mensen vaak goor, maar de maden zelf zijn niet goor." Maden eten dus rottend vlees. Ze worden daarom ook gebruikt om moordzaken te onderzoeken. "Aan de hand van de maden kan je namelijk heel goed zien hoe lang geleden een levend wezen dood is gegaan. Als een dier of mens doodgaat dan zitten er binnen enkele uren vliegen op die eitjes leggen."

Volgens insectenexpert Jan Wieringa van Naturalis moeten we niet vergeten hoe nuttig ze zijn. "Het zijn echte rommelopruimers. Ze ruimen plantaardig afval op maar ook dood vlees. Als ze dat niet deden dan zou het gaan stinken of zouden er ziektes kunnen verspreiden." We hebben er dus veel aan. "Vroeger werden ze zelfs gebruikt op mensen - om geïnfecteerde wonden 'schoon' te eten. Het is eigenlijk een hele schone manier om van je ontsteking af te komen."

Mocht je zelf huiveren bij de gedachten en toch niet overtuigd zijn van het nut van de maden dan is er volgens Wieringa een makkelijke manier om van ze af te komen. "Maden kunnen niet tegen water dat warmer is dan 50 graden."

Maden en fruitvliegjes

Fruitvliegmaden eten geen vlees, maar fruit. De maden of eitjes van een fruitvlieg zullen gewoon worden verteerd en verbrand door je maagzuur, niets om je zorgen over te maken.

Maden als aas

Uit Engeland is de laatste tijd een rage komen overwaaien om de karpers met maden te belagen. Maden blijven ook onderwater gewoon doorleven voor een bepaalde tijd. Maden overleven in water misschien wel lang maar in het inwendige milieu van de karper zullen ze echt niet lang overleven lijkt mij.

Verder worden maden al zo lang gebruik in de witvisserij en heb ik er nog nooit iets slechts over gehoord. Verder is de made een aasvreter die vnml aangetast vlees wegvreet en de wonde schoon houd in alternatieve geneeswijzen worden ze ook nog wel eens toegepast net als bijen/bloedzuigers.

Maden en de gezondheid van dieren

In de dierenwereld zijn er een aantal dieren die vatbaar zijn voor maden (aarsmaden wel te verstaan) zoals schapen en ook konijnen. Het gaat hier om kerngezonde dieren die in hun achtergebleven ontlastig en/of resten daarvan maden krijgen die zich een weg naar binnen banen. Binnen 48 uur kan een dier hier al aan overlijden. Voor mensen is dit geen bedreiging, maar wanneer een karper of een andere vis maden tot zich neemt die leven zou het dus zo kunnen zijn dat dit gevaarlijk is.

Levend gegeten worden

Deze zeven dieren worden gegeten zonder dat ze worden gedood en gebakken. Voor als het je niet rauw genoeg kan zijn, zeg maar:

  1. Oesters: In Nederland zijn we gewend aan het idee van het eten van rauwe oesters. Wat Nederlanders vaak niet weten, is dat de dieren meestal nog leven. De oesters lossnijden uit hun schelp doodt ze niet meteen. De oester gaat pas vaak in je maag dood.
  2. Yin Yang (vis): Dit Aziatische visgerecht heeft een harmonieuze naam, maar de gegeten vis wacht een pijnlijk lot. Het dier wordt levend tot aan zijn kop in de kokende olie gehouden. De kop zelf blijft ongeschonden en de vis leeft nog als hij met saus besprenkeld op het bord ligt.
  3. Ikizukuri (vis): Verser is beter, vinden ze in Japan. Sashimi is verse rauwe vis, ikizukuri is een variant waarbij de vis nog leeft terwijl hij gegeten wordt. De klant kiest een vis uit een tank. De kok snijdt het dier tot aan de kop in plakjes, maar laat daarbij de vitale organen intact.
  4. Sannakji (octopus): In Korea hakken ze kleine octopussen aan mootjes. Sesamzaad en sesamolie erover en voilà! Eet smakelijk. De pootjes blijven nog een tijd bewegen, al leven ze feitelijk niet meer. Maar er worden ook levende octopusjes in hun geheel om chopsticks gewikkeld en spartelend naar binnen gewerkt.
  5. Casu marzu (maden): Het wriemelt, het stinkt en het smaakt heerlijk, zeggen ze op Sardinië: Casu marzu. Oftewel schapenkaas met levende maden erin. De Italianen laten kaasvliegen eitjes leggen in kaas en wachten tot er maden uitkomen. Daarna wordt de kaas te rotten gelegd. De maden eten de kaas van binnenuit op en poepen erin tot de kaas vloeibaar wordt en uit de korst begint te sijpelen. Je moet de kaas eten terwijl de maden nog leven.
  6. Odori ebi (garnalen): Een levendig hapje uit Azië: garnalen in alcohol marineren en direct opeten (of levend koken). In Japan voeren ze het met extra precisie uit. Ze eten alleen babygarnalen, voeren die dronken met rijstwijn en eten ze levend op. Het gerecht heet odori ebi, vrij vertaald ‘dansende garnaal’. In Thailand maken ze ‘dansende salades’ van levende garnalen.
  7. Mieren en garnalen: Krioelende mieren, levende garnalen: je verwacht het misschien in eetstalletjes op straat in een of andere Aziatische stad. Maar niet in een peperduur sterrenrestaurant in Europa. Toch bedacht topkok René Redzepi van restaurant Noma een paar jaar terug een gerecht met levende mieren. En o ja: bij die luxe tent kun je ook zomaar levende garnalen op je bordje aantreffen.

Doet levend gegeten worden pijn bij dieren?

Levend opgegeten worden: is dat dierenmishandeling? Voelen de opgegeten beestjes geen vreselijke pijn? Of dieren pijn kunnen voelen, daarover discussiëren wetenschappers al heel lang. De stand van zaken is nu dat gewervelden, waaronder vissen, wel degelijk pijn voelen, al hoeven de dieren die pijn niet per se op dezelfde manier te ervaren als wij mensen. Sommige ongewervelden, zoals octopussen, voelen vermoedelijk ook pijn. Andere dieren, zoals mieren en andere insecten en oesters, voelen geen pijn. Tenminste, dat denken we nu.

Egels en maden

Door het mooie weer zijn ook de vliegen erg actief. Bromvliegen planten zich voort door hun eitjes af te zetten in bedorven voedsel of bij alle uitgangen van zieke of gewonde dieren. De eitjes lijken op minuscule rijstkorreltjes, maar één eitje ontwikkelt zich tot tientallen mini maden. Een vlieg kan op kilometers afstand diarree, wondvocht en bloed ruiken.

Egels met verwondingen hebben altijd hulp nodig! Hoe klein de open wond ook is, de egel moet naar de dichtstbijzijnde egelopvang gebracht worden. Doordat vliegen hun eitjes langs de randen van de wond afzetten, kan het voorkomen dat een egel duizenden maden heeft. Vliegen kunnen ook al op afstand ruiken of een dier ziek is of dat het al langere tijd zonder moederegel heeft moeten stellen, waardoor de ontlasting al aangetast is. Zeer jonge egels met uitdrogingsverschijnselen worden ook vaak belaagd door vliegen. Zoals u weet is een egel overdag zien geen goede zaak, maar egels waar de vliegen al omheen zwermen is helemaal een teken dat deze egel met spoed geholpen dient te worden.

labels: #Vlees

Zie ook: