Moeilijk eten kan een uitdaging vormen, maar inzicht in de oorzaken en beschikbare oplossingen kan helpen om het eetproces te vergemakkelijken. Moeilijk eten kan ontstaan door kauw- en slikproblemen.

Wat is moeilijk eten en hoe herken je het?

Moeilijk eten ontstaat vaak wanneer kauwen of slikken niet meer soepel verloopt. Dit kan komen door problemen met spieren of zenuwen, na een operatie, of als gevolg van een aandoening. Tijdens het slikproces werken verschillende spieren en zenuwen samen om voedsel of drinken van de mond naar de slokdarm te transporteren.

Een defect in dit systeem kan leiden tot slikproblemen, waarbij eten blijft hangen of speeksel uit de mond loopt. Andere tekenen zijn het vermijden van harde voeding, langzaam eten of angst om te eten.

Gevolgen van moeilijk eten

De impact van moeilijk eten reikt verder dan alleen fysieke ongemakken:

  • Gewichtsverlies: Verminderde eetlust en slikproblemen leiden vaak tot ongewenst gewichtsverlies.
  • Conditieverlies: Het gebrek aan voedingsstoffen kan zorgen voor spierafbraak en verminderde energie.
  • Sociale gevolgen: Langzaam eten kan het plezier in sociale eetmomenten wegnemen, zoals dineren in een restaurant of samen eten met familie.
  • Mentale belasting: Moeite met eten kan onzekerheid veroorzaken en het vertrouwen in eetmomenten verminderen.

Het inschakelen van een logopedist of diëtist kan helpen om veiligere eetgewoonten aan te leren en de voedingsinname te optimaliseren.

Oorzaken van slikproblemen

Slikproblemen doen zich bijvoorbeeld voor wanneer iemand niet meer goed kan kauwen, het eten niet meer weg kan krijgen of zich telkens verslikt. Eten en drinken worden dan vaak bezigheden waar men tegenop gaat zien in plaats van een gezellige gebeurtenis. Een cliënt kan klachten hebben tijdens of na het slikproces. Er kunnen verschillende oorzaken zijn waarom iemand moeite heeft met eten en drinken:

  • Ouderdom
  • Neurologische problemen
  • Medicijnen
  • Conditionele problemen
  • Kanker in het hoofd-halsgebied

Slikproblemen door ouderdom

Als iemand ouder wordt, treden er veranderingen op in het slikken. Het kauwen van voedsel verloopt langzamer en moeilijker doordat de kauwspieren verminderen in kracht. Het coördineren van alle bewegingen wordt lastiger. Daarnaast kunnen problemen met het gebit ervoor zorgen dat kauwen moeilijker gaat. Ook worden restjes niet meer goed en automatisch weggeslikt, waardoor iemand zich sneller verslikt. Ook het slikken zelf gaat moeilijker. Het afsluiten van de luchtpijp (door strottenklepje) op het juiste moment lukt niet meer helemaal. Vloeistoffen gaan te snel naar binnen voor het reactievermogen. Hierdoor verslikken ouderen zich sneller bij het drinken.

Neurologische problemen

Een beroerte, de ziekte van Parkinson of bijvoorbeeld dementie kunnen leiden tot coördinatieproblemen in de slikbeweging. Het samenspel van de spiergroepen die betrokken zijn bij het slikken is verstoord. Daarnaast kan het gevoel in de mond verminderd zijn. De persoon voelt minder goed wat er in de mond of keel gebeurt. Hierdoor kan iemand zich verslikken. Bij iemand met een neurologische aandoening is het dus van belang extra alert te zijn op mogelijke slikproblemen.

Medicijnen

Bij sommige medicijnen treden slikproblemen als bijwerking op. Medicijnen kunnen de spierkracht verminderen of de coördinatie verstoren. Hierdoor gaat het kauwen moeilijker, kan de tong het voedsel minder goed verplaatsen of werkt het strottenklepje minder goed of traag. Sommige medicijnen beïnvloeden de hoeveelheid speeksel in de mond. Het doorslikken van vast voedsel wordt dan moeilijker.

Een aantal medicijnen bij psychische aandoeningen (psychofarmaca) kan parkinsonisme, dezelfde klachten als bij de ziekte van Parkinson, veroorzaken. Het kauwen en transport van het voedsel wordt dan bemoeilijkt. Wanneer iemand medicijnen krijgt, is het belangrijk na te gaan of deze medicijnen invloed kunnen hebben op slikken, speekselvorming, spierkracht, gevoel in de tong en mondholte. Let dan extra op bij de maaltijden. Overleg met de arts of er alternatieven zijn als er ernstige bijwerkingen zijn.

Het slikken van de medicijnen zelf kan ook problemen geven. Mensen geven aan de medicijnen niet weg te krijgen of hebben het gevoel dat de medicijnen achter in de keel blijven hangen. De medicijnen kunnen dan het beste met appelmoes, vla of yoghurt worden ingenomen, in plaats van met water. Medicijnen mogen niet fijn worden gemaakt of uit de capsules worden gehaald. Ga met de apotheker na of er een andere keuze is, zoals een slikgel of bevochtigingsgel. Dit geeft verlichting, kalmeert en maakt het slikken makkelijker.

Conditionele problemen

Als je weinig conditie hebt, door bijvoorbeeld een chronische aandoening of een operatie, gaat eten en drinken moeizamer. Er zijn ook medicijnen die als bijwerking een droge mond of minder spierkracht veroorzaken.

Kanker in het hoofd- en/of halsgebied

Cytostatica (die bijvoorbeeld bij chemotherapie gebruikt wordt) heeft als bijwerking dat de speekselklieren worden geremd in de speekselafgifte. Speekselklieren kunnen onherstelbaar beschadigd worden door bestraling van een kwaadaardig gezwel in het hoofd-halsgebied. Hierdoor gaat slikken lastiger.

Symptomen van slikstoornissen

U herkent een slikstoornis aan de volgende verschijnselen:

  • U verslikt zich tijdens/na het eten of drinken; u moet hoesten, wordt rood, loopt blauw aan, uw ogen beginnen te tranen.
  • Er loopt speeksel, eten of drinken uit uw mond.
  • U heeft het gevoel dat er eten, drinken of medicijnen in uw keel of slokdarm blijft steken.
  • Er blijven voedselresten achter in uw mond.
  • Kauwen of slikken doet pijn.
  • Uw stem klinkt na het eten en/of drinken borrelig (nat).

Wat kun je doen bij moeilijk eten?

Moeilijk eten vraagt om aanpassingen in eetgewoonten en voeding. Hier zijn enkele praktische tips:

  • Rustige omgeving: Zorg dat je in een ontspannen omgeving eet, zonder afleiding.
  • Rechte houding: Zit rechtop in een stoel en blijf minstens 30 minuten na de maaltijd rechtop zitten.
  • Kleine hapjes en lang kauwen: Neem kleine porties en kauw goed om het slikken makkelijker te maken.
  • Zachte voeding: Kies voor gemalen, gepureerde of zacht fingerfood om het kauwen en slikken te vergemakkelijken.
  • Professionele hulp: Een logopedist kan sliktechnieken verbeteren en een diëtist kan helpen met voedingsadviezen.

Behandelingen en Onderzoeken

Als uw arts vermoedt dat u een slikstoornis heeft, kan hij/zij u doorverwijzen naar de logopedist en/of diëtist.

Logopedist

De logopedist zet op een rijtje welke problemen u heeft met slikken. Ook onderzoekt hij/zij of uw houding en sliktechniek goed is. Er is een kans dat de logopedist u (en uw naasten) adviseert om ander of aangepast eten en drinken te nemen. Zo kan het helpen om het eten en drinken in een andere vorm of op een andere manier te nuttigen, bijvoorbeeld gemalen, gepureerd of met een rietje. Heeft u moeite met het gebruiken van het bestek, dan krijgt u tips hiervoor of wordt uw naaste geleerd hoe hij/zij u erbij kan helpen. Ook kan de logopedist u slikoefeningen geven.

Diëtist

Aan de hand van de problemen die de logopedist bij u heeft ontdekt, past de diëtist het eten en drinken aan. De kans dat u zich verslikt, wordt daardoor kleiner. Uitgangspunt is dat u voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. De diëtist houdt natuurlijk zoveel mogelijk rekening met wat u zelf lekker en prettig vindt.

Verpleging

De verpleging zorgt ervoor dat u het eten en drinken op de juiste manier krijgt aangeboden. Zij geeft het ook aan de logopedist of diëtist door als u bijvoorbeeld koorts krijgt of door vermoeidheid onvoldoende eet. U krijgt dan een nieuw advies.

Radiologisch slikonderzoek

Als de slikproblemen langere tijd aanhouden en onduidelijkheid blijft bestaan over het slikken kan met behulp van een röntgenapparaat bekeken worden hoe de slikbeweging en de voedselpassage verloopt.

Endoscopisch onderzoek

Dit onderzoek vindt plaats door een KNO-arts en/of logopedist. Tijdens dit onderzoek wordt met een slangetje met camera via de neus uw keelholte beoordeeld.

Sondevoeding

Als u ernstige slikproblemen heeft, kan uw arts besluiten u sondevoeding te geven. Sondevoeding is vloeibare voeding die via een slangetje (sonde) door uw neus direct in uw maag terechtkomt. Deze voeding bevat alle voedingsstoffen die uw lichaam nodig heeft. Het kan zijn dat u volledige sondevoeding krijgt (meestal 1 tot 2 liter, verspreid over de dag). Het is ook mogelijk dat u de sondevoeding als aanvulling krijgt. Dit is meestal het geval als u wel iets (veilig) kunt eten of drinken, maar daarmee nog onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt.

Achalasie

Achalasie is een bewegingsstoornis van de slokdarm. Deze bewegingsstoornis wordt veroorzaakt door een verminderde zenuwvoorziening. De slokdarm krijgt dan minder prikkels die zorgen voor de beweging die de slokdarm maakt.

Bij achalasie is de zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm verminderd. Er zijn in dat deel ook minder bewegingen van de spieren in de wand van de slokdarm. Dit heeft tot gevolg dat het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag niet goed kan ontspannen. Het sluitspiertje kan door deze verkramping niet goed meer openen. Daardoor kan voedsel niet weg uit de slokdarm. Het hoopt zich op boven het sluitspiertje waardoor de onderkant van de slokdarm uitzet. Achalasie is een vrij zeldzame aandoening.

Oorzaak

Achalasie ontstaat door een verminderde zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm. De oorzaak hiervan is nog onbekend. Het is mogelijk dat een virusinfectie een rol speelt bij het ontstaan van de klachten. Ook zijn er aanwijzingen dat achalasie een auto-immuunziekte is. Een auto-immuunziekte is een ziekte waarbij het afweersysteem cellen van het eigen lichaam aanvalt en vernietigt.

Symptomen van achalasie

De voornaamste klacht is dat voedsel blijft hangen in de slokdarm. We noemen dit ook wel passageklachten. Door de ophoping van voedsel in de slokdarm zakt na een tijdje vocht ook niet goed meer. Slikken wordt hierdoor steeds moeilijker. Veel mensen krijgen ook last van een slechte adem, pijn en/of krampen in de buurt van het borstbeen, het omhoog komen van doorgeslikt voedsel. Dit gebeurt vooral na de maaltijd of als je gaat liggen. Als dit 's nachts gebeurt, kan je je gemakkelijk verslikken. Etensresten kunnen dan in de luchtwegen terecht komen. minder zin in eten en daardoor afvallen.

Behandeling van achalasie

De behandeling van achalasie is gericht op de werking van het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Als dit sluitspiertje weer goed kan openen, kan voedsel door de zwaartekracht beter door de slokdarm heen. De verkramping van het sluitspiertje moet dus behandeld worden.

  • Pneumodilatatie of ballondilatatie: Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) brengt de arts via de mond een ballonnetje in de slokdarm. Dit ballonnetje wordt ter hoogte van de sluitspier opgeblazen gedurende een minuut. Hierdoor wordt het sluitspiertje opgerekt. Deze behandeling moet meestal zo’n 1-2 keer herhaald worden met steeds een iets grotere ballon. Ongeveer 75% van de patiënten is na de oprekkingen klachtenvrij. Bij veel patiënten moet de serie oprekkingen na enkele jaren wel herhaald worden.
  • Myotomie volgens Heller: Tijdens de (kleine) operatie snijdt de chirurg het sluitspiertje een klein stukje in. Hierdoor neemt de knijpkracht, en daarmee de verkramping, af. Deze operatie kan ook via een kijkoperatie (laparoscopie) gedaan worden. Een nadeel van de ingreep is dat je last kunt krijgen van brandend maagzuur (reflux).
  • Per-orale endoscopisch myotomie (POEM): Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) wordt het sluitspiertje bereikt via de mond, langs de slokdarm, door een ’tunneltje’ te graven tot aan het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Deze kringspier kan dan worden doorgesneden, waarna het tunneltje weer wordt gesloten.
  • Botox (botuline toxine): Botox werkt spierontspannend. Het wordt geïnjecteerd in de spieren in de slokdarmwand. Bij zo’n 90% van de patiënten is het een effectief middel tegen de klachten. Het effect is helaas maar tijdelijk. Deze behandeling lijkt het minst effectief te zijn. Bovendien hebben veel mensen last van bijwerkingen van medicijnen.

Fijnproevers: de oplossing voor moeilijk eten

Fijnproevers biedt speciaal ontworpen maaltijden en snacks die het eetproces vergemakkelijken, zonder concessies te doen aan smaak en voedingswaarde.

Waarom kiezen voor Fijnproevers?

  • Zachte consistentie: Onze gerechten hebben een mousse-achtige textuur die aangenaam in de mond voelt en makkelijk te slikken is.
  • Voedzaam en eiwitrijk: De producten zijn energie- en eiwitverrijkt, wat helpt om gewichtsverlies en spierafbraak te voorkomen.
  • Gevarieerd assortiment: Van Smoothies en Soepen tot Desserts en complete Menu’s - voor elke smaakvoorkeur is er een optie.
  • Direct klaar voor gebruik: Minimale voorbereiding, ideaal voor zowel thuis als in zorginstellingen.

Met Fijnproevers breng je het plezier en gemak van eten terug, zelfs bij kauw- en slikproblemen. Ontdek ons assortiment en ervaar het verschil.

labels: #Ei

Zie ook: