Als je eten of drinken niet goed kunt doorslikken, noemen we dat slikproblemen. Het medische woord voor problemen met slikken is dysfagie. Eten en drinken kunnen voor slikproblemen zorgen. Het is vervelend als je niet goed kunt slikken. Misschien wil je helemaal niet meer eten of drinken, of niet meer samen met anderen. Er zijn 2 soorten problemen met slikken:

  • Verslikken. Het eten of drinken komt in de luchtpijp.
  • Het eten blijft steken in je mond, keel of slokdarm.

Symptomen van Slikproblemen

Als je moeite hebt met slikken, heb je vaak last van een of meer van de volgende klachten:

  • Je moet hoesten tijdens het eten.
  • Je moet kokhalzen: je hebt het gevoel dat je moet overgeven.
  • Je eten of drinken komt weer omhoog nadat je geslikt hebt.
  • Je eten of drinken komt door je neus naar buiten.
  • Je voelt een brok in je keel.
  • Je knoeit tijdens het eten.
  • Je verliest speeksel.
  • Je hebt een slechte adem.
  • Je bent bang om te stikken.
  • Je stem klinkt anders na het eten.
  • Je kunt het eten niet doorslikken. Het blijft in je mond zitten.

Deze klachten maken eten en drinken vervelend. Je wilt misschien liever niet meer eten of drinken. Of je doet dat liever niet meer samen met anderen.

Oorzaken van Slikproblemen

Bij slikproblemen gaat er iets niet goed in je mond of keel. Bijvoorbeeld:

  • 1 of meer spieren werken niet goed.
  • De spieren werken niet goed samen.
  • 1 of meer zenuwen werken niet goed.
  • De hersenen sturen geen goede signalen naar de spieren en zenuwen.

Dat er iets niet goed gaat met de spieren of zenuwen in je mond of keel, kan hierdoor komen:

  • Je hebt een keelontsteking door een virus, bacterie of schimmel.
  • Je wordt ouder.
  • Je gebruikt bepaalde medicijnen. Bijvoorbeeld medicijnen waardoor je spieren of zenuwen minder goed werken, of medicijnen waar je een droge mond van krijgt, zoals plastabletten.
  • Je hebt een ziekte, zoals een zenuwziekte of spierziekte, de ziekte van Parkinson, kanker, schade aan de hersenen of een afwijking aan je slokdarm.
  • De mond of keel is veranderd door een behandeling voor kanker.
  • Je hebt een verstandelijke beperking.

Problemen met slikken kunnen hierdoor komen:

  • een hersenbloeding
  • een herseninfarct
  • de ziekte van Parkinson
  • schade aan de hersenen door een ongeluk
  • als je al langere tijd dementie hebt

Ook neurologische problemen, zoals een beroerte, de ziekte van Parkinson of dementie, kunnen leiden tot coördinatieproblemen in de slikbeweging. Het samenspel van de spiergroepen die betrokken zijn bij het slikken is verstoord. Daarnaast kan het gevoel in de mond verminderd zijn. De persoon voelt minder goed wat er in de mond of keel gebeurt. Hierdoor kan iemand zich verslikken. Bij iemand met een neurologische aandoening is het dus van belang extra alert te zijn op mogelijke slikproblemen.

Wanneer naar de Huisarts?

Ben je verkouden of heb je griep en heb je hierdoor moeite met slikken? Dan kun je meestal weer goed slikken als je verkoudheid of griep over is. Heb je problemen met slikken, maar ben je niet verkouden en heb je geen griep? Dan stuurt de huisarts je door naar het ziekenhuis. In het ziekenhuis onderzoeken artsen waar de problemen met slikken door komen. Bel de huisarts als je problemen hebt met slikken.

Wat kun je doen bij Slikproblemen?

Je kunt met de problemen met slikken om leren gaan. Bij problemen met slikken kun je aangepast eten en drinken nemen om je minder te verslikken. Dan gaat eten en drinken weer beter. Zo krijg je ook genoeg vocht en voedingsstoffen binnen. Je arts kan je doorsturen naar een logopedist of diëtist. Zij geven advies over welk eten en drinken bij jouw problemen met slikken past. Soms kan sliktraining helpen. Sliktraining krijg je van een logopedist die hiervoor opgeleid is. Je leert dan op een andere manier te slikken.

Aangepast Eten en Drinken

Hoe kun je eten en drinken aanpassen?

  • Kies voor zacht, gemalen of vloeibaar eten, of eten waardoor je meer speeksel krijgt. De diëtist legt uit welk eten je het beste kunt nemen.
  • Kies voor dranken die wat dikker zijn. Of maak dunne dranken dikker. Maak de drank zo dik als karnemelk, vla of pudding. Een diëtist of logopedist legt uit hoe je dat kunt doen.
  • Het helpt ook als je rustig eet en drinkt. Neem kleine hapjes en slokjes.

Ook met aangepast eten en drinken krijg je niet altijd genoeg vocht en voedingsstoffen binnen. De diëtist kan je hierbij helpen, bijvoorbeeld met makkelijke en gezonde recepten. Speciale voeding op advies van een arts kan soms ook helpen.

Sliktraining

Je leert dan op een andere manier te slikken. Bijvoorbeeld:

  • slikken met je kin op de borst
  • krachtiger slikken
  • je stembanden dicht houden tijdens het slikken
  • je neus en luchtpijp langer dicht houden en je slokdarm langer open houden

Tijdens de sliktraining kun je ook leren om je eten en drinken aan te passen.

Eten en Drinken via een Slangetje

Lukt het niet om zelf genoeg te eten en te drinken? Dan kun je vocht en voedingsstoffen binnenkrijgen via een slangetje. Dit kan op 2 manieren:

  • Met een sonde: het slangetje gaat door je neus of via een gaatje in de buik direct naar je maag.
  • Met een infuus: het slangetje zit in een bloedvat.

Medicijnen Doorslikken

Vind je het moeilijk om medicijnen door te slikken? Vraag je apotheek of arts om advies. Dit kunnen oplossingen zijn:

  • Je kunt de medicijnen slikken met dik vocht, zoals appelmoes.
  • Je kunt de medicijnen slikken met een slikgel. Dat is een dikke vloeistof. De medicijnen blijven dan net zo goed werken.
  • Misschien kun je de medicijnen in een andere vorm krijgen.

Mondverzorging

Als je moeite hebt met slikken, is het extra belangrijk om je mond goed te verzorgen. Je hebt meer kans op longontsteking als je je mond niet goed verzorgt en je je verslikt. Of maak na elke maaltijd je kunstgebit schoon. Gebruik een tongschraper als je een wit of geel laagje op je tong hebt (tongbeslag). Dit zijn bacteriën en restjes eten. Controleer of er nog restjes eten in je mond zitten na het eten. Je kunt kiezen voor een tandpasta met een minder sterke smaak. Die kun je kopen bij de apotheek. Hou je mond vochtig, bijvoorbeeld met een mondgel of spray. Dat is vooral belangrijk als je alleen eten en drinken via een slangetje krijgt (sonde of infuus). Krijg je hulp om je tanden te poetsen of je mond schoon te maken? Zorg dan dat je zit en niet ligt.

Sociale Aspecten

Eten en drinken doe je vaak samen met familie en vrienden. Als je moeilijk kunt slikken, kun je vervelende klachten hebben. Je kunt bijvoorbeeld niet goed tegelijk eten en praten. Of je kunt bang zijn om je te verslikken. Je kunt je ook schamen. Hierdoor wil je misschien liever niet meer samen met anderen eten. Of je kunt niet meer genieten van eten en drinken. Praat hierover met de mensen die je goed kent. Vertel mensen van tevoren over je problemen met slikken. De meesten hebben hier begrip voor.

Tips voor eten en drinken met anderen erbij

  • Stop even met praten als je eet. Vertel ook aan de mensen met wie je eet dat dit nodig is.
  • Kauw zo goed mogelijk.
  • Kies voor makkelijk eten en drinken als je samen met anderen eet. Zoals puree, gestoofde vis en wat dikkere vruchtendrank.
  • Krijg je voedingsstoffen via je een slangetje in je neus (sonde)? Vind je het vervelend dat anderen het slangetje zien?

Psychische Klachten

Je kunt psychische klachten krijgen door je problemen met slikken. Je huisarts of de arts in het ziekenhuis kan je doorsturen voor hulp. Die krijg je van een logopedist, een maatschappelijk werker, de praktijkondersteuner bij de huisarts of een psycholoog. Vaak helpt het ook om met mensen te praten die hetzelfde hebben als jij. Zij hebben tips en weten wat je meemaakt. Heb je slikproblemen door een ziekte? Via je patiënten-vereniging kun je met andere patiënten in contact komen.

labels:

Zie ook: