Het hele jaar kun je paddenstoelen tegenkomen in je tuin. Paddenstoelen, of eigenlijk de zwamvlok (mycelium), vormen een essentieel onderdeel in de natuur, en ook in jouw tuin. Wist je dat er in Nederland en België ruim 5000(!) beschreven soorten paddenstoelen zijn?

De Rol van Paddenstoelen in de Tuin

Paddenstoelen zijn ontzettend nuttig in de tuin. Naast dat ze de meeste planten helpen en rottend materiaal opruimen, worden ze ook gegeten door allerlei dieren. Denk aan insecten en slakken, maar ook zoogdieren en vogels kunnen ervan eten. In paddenstoelen zelf wonen en schuilen ook allerlei (miniscule) insecten.

Grofweg kun je ze in delen in vriend (mycorrhiza), vijand (parasiet) en vuilnisman (saprofyt). Soms hebben paddenstoelen een dubbelrol. Verreweg de meeste paddenstoelen (70%) bestaat uit opruimers (saprofyten), de vuilnismannen. Zij ruimen dood materiaal op en recyclen dit.

Organismen worden als mineralen en andere elementen terug in de grond gebracht, waar voornamelijk planten van profiteren. Van alle planten op aarde heeft zeker 80% een innige relatie met paddenstoelen. De symbiose tussen deze paddenstoelen (mycorrhiza) en planten en bomen is voordelig voor beiden. De paddenstoelen ontvangen suiker van de plant en de paddenstoelen geven mineralen en andere voedingsstoffen uit de bodem aan de plant.

Een deel van de paddenstoelen zijn vijandig (parasiet) naar andere planten en organismen. In het geval van planten zoeken schimmeldraden een ingang in de levende plant en vallen deze aan. Ze gebruiken de voedingsstoffen voor hunzelf en geven niks terug aan de gastheer. Honingzwam-soorten doden uiteindelijk zijn gastheer.

Je hebt enorm veel soorten paddenstoelen en je kunt vele soorten ook in je tuin aantreffen. Het is vaak lastig te zien om welke paddenstoel het precies gaat, maar je mag ervan uitgaan dat het vaak opruimers of vrienden zijn. Ook parasitaire paddenstoelen kun je tegenkomen natuurlijk, zoals soorten van de honingzwammen.

Het is belangrijk ervan uit te gaan dat je paddenstoelen niet kunt eten. Je hebt veel eetbare paddenstoelen, maar zonder de juiste kennis kun je je gemakkelijk vergissen. Veel eetbare paddenstoelen hebben (zeer) giftige soorten die erop lijken. Een bekend voorbeeld is de groene knolamaniet, deze lijkt sterk op de weidechampignon op eerste gezicht, maar is dodelijk bij inname. In het Engels noemen ze deze ook wel ‘Death cap’.

Paddenstoelen kweken

Ja, je kunt zelf eetbare paddenstoelen kweken. Mycelium van de oesterzwam.

Wat is een paddenstoel?

Eigenlijk kun je paddenstoelen hiermee vergelijken. Onder de grond heb je een groot netwerk van schimmeldraden, ook wel mycelium genoemd. Mycelium verteert plantenresten of maakt gebruik van andere organismen (parasiet).Ken je appels? Natuurlijk ken je die; het zijn de vruchten van de appelboom.

Als het tijd is om voort te planten, vormt het mycelium een beginnend vruchtlichaam (Primordium). Primordia ‘baby paddenstoelen’. Dit kleine, witte ‘puntje’ groeit vervolgens uit tot een paddenstoel. Dit kan snel gaan, soms al binnen enkele dagen.

Dit komt omdat paddenstoelen hun cellen niet delen, zoals wij, maar rekken ze uit met vocht. Voortplanting bij paddenstoelen werkt nét even anders dan bij andere organismen. Dit kan ongeslachtelijk, maar ook geslachtelijk. Dit laatste gebeurd met sporen.

Sporen zijn zeer klein, tussen een tweeduizendste en eentiende millimeter en nauwelijks zichtbaar. Elke spore bevat een celkern, die de helft van het erfelijke materiaal heeft van ouder-paddenstoel. Als de spore ergens landt en de omstandigheden goed zijn groeit deze uit tot een nieuw schimmeldraad (secondair mycelium).

Slakken in de Tuin

Iedereen heeft wel eens last van naaktslakken. De vraag is: hoe pak je dit aan? Er zijn vele middelen tegen slakken op de markt van wegvangen tot afdoden. De meeste middelen richten zich op de slakken die bovengronds komen om te eten, maar naaktslakken leven voornamelijk ondergronds.

Hoe warmer het wordt en hoe meer voedsel er ter beschikking is, hoe meer slakken er komen. Hoe meer slakken er zijn, hoe meer natuurlijke vijanden worden aangetrokken. Kwestie is om deze twee met elkaar in balans te houden.

Een naaktslak is een weekdier, want de slak bestaat voor 80% uit water. De meeste slakken leven in de zee of zoet water. Slakken zijn overigens de enige weekdieren die ook op land kunnen leven. Slakken (zowel naaktslakken als huisjesslakken) worden ook wel buikpotigen genoemd, omdat ze geen poten hebben.

Sommige soorten naaktslak voeden zich met vers groen blad. Onder andere de gewone wegslak die we vaak aantreffen in tuinen heeft een voorkeur van levende planten. Daarnaast staan wortels, zaden, fruit en dood organisch afval op hun menu. Een naaktslak kan gedurende de nacht de helft van het eigen lichaamsgewicht opeten.

Zoals je weet verraden naaktslakken hun aanwezigheid door de achtergelaten slijmsporen die doorgaans ’s morgens goed te zien zijn. Naaktslakken leven overigens voor het grootste deel onder de grond. Daar zijn ze veilig voor hun natuurlijke vijanden. Bovendien kunnen de slakken zichzelf onder de grond beter beschermen tegen uitdroging. Bij warm en droog weer zie je dan ook weinig tot geen slakken zien, maar als het regent juist des te meer.

Huisjesslakken

Naast de naaktslak zijn er ook huisjesslakken. Je herkent de huisjesslak aan het harde deksel, ofwel het huisje op hun rug. De slak kan zich terugtrekken in het huisje waardoor het zich kan beschermen tegen natuurlijke vijanden. Huisjesslakken zijn echte opruimers in de tuin.

Ze voeden zich met micro-organismen, schimmels en rottend materiaal. De meeste huisjesslakken eten geen groene planten met uitzondering van de Segrijnslak. De Segrijnslak leeft van jonge groene blaadjes en scheuten en kan net als sommige naaktslakken een ware ravage aanrichten in de tuin.

Soorten Slakken

Er zijn wereldwijd wel 75.000 soorten slakken bekend.

  • De rode (grote) wegslak, ofwel de ‘Arion rufus’, is de meest voorkomende slak in onze gebieden. Deze slak is donkerbruin of oranje van kleur. Verder kan de rode wegslak 15 cm lang en 2 cm breed worden.
  • De zwarte wegslak, de ‘Arion hortensis’, is tussen de 10 en 15 cm lang. Deze slak is bovenop zwart van kleur, terwijl de onderzijde van de zool geel oranje-achtig is. Ook andere kleuren kunnen voorkomen. De zwarte wegslak vind je overigens net als de rode wegslak in vochtige loofbossen, wegbermen, tuinen, grasvelden en bosranden.
  • De Spaanse wegslak, ofwel de ‘Arion vulgaris’, is erg makkelijk te verwarren met de rode wegslak. Deze slakkensoorten kunnen enkel op basis van anatomische kenmerken van elkaar onderscheiden worden. De Spaanse wegslak is tot 10 cm lang en variabel van kleur. Zo heeft deze slak grijzig bruin, roodbruin of donkergrijs met aan beide zijden vaak kleurbanden.
  • Verder wordt de Spaanse slak als één van de meest invasieve naaktslakken soorten in onze gebieden beschouwd. De Spaanse wegslak is namelijk goed bestand tegen uitdroging en legt tot maar liefst 400 eitjes per jaar. Bovendien kruist deze slakkensoort gemakkelijk met de zwarte wegslak waardoor hun nakomelingen tevens beter bestand zijn tegen de koude.
  • De bosaardslak, de ‘Lehmannia marginata’, komt vooral in loofbossen voor en is ook in koudere maanden nog actief. Deze slak is te herkennen aan de meestal grijzig bruine kleur met kleurschakeringen. Bosaardslakken leven van algen die ze van de boomstammen eten.
  • De grote aardslak, ofwel de ‘Limax maximus’ of gevlekte aardslak, is de grootste slak die in België en Nederland voorkomt. Deze slakkensoort kan namelijk maximaal 20 cm lang worden. Deze slak dankt de naam aan het feit dat de slak zwarte vlekken heeft op het lichaam.
  • De gevlekte akkerslak, de ‘Deroceras reticulatum’, kent meerdere namen. Zo wordt deze slakkensoort ook wel grauwe veldslak, grauwe aardslak, akkeraardslak en melk slak genoemd. De gevlekte akkerslak wordt maximum 6 cm lang, maar meestal zijn de slakken wat kleiner. Verder is deze slakkensoort te herkennen aan de grote kleurvariatie.

Zo is de gevlekte akkerslak witgeel, beige, grijs-bruin tot bijna zwart met geaderde tekeningen in een donkere kleur op het achterlijf. Soms zijn ze ook egaal van kleur. Dan hebben deze slakken een beige, grijsachtig, witte kleur. Verder is de voetzool van deze soort wit van kleur. De gevlekte akkerslak komt zowel in tuinen en bossen als op grasvelden en akkers voor.

Slakken en het weer

Zowel naaktslakken als huisjesslakken kunnen niet tegen vorst en droogte. De meeste slakken gaan bij te droog, te koud of te warm weer zich terugtrekken en in rust. Zo overwinteren huisjesslakken onder stenen, hout of in spleten. Ze trekken zich dan terug in hun huisje en maken dit dicht met een slijmlaag die verkalkt tot een sluiting.

Op deze manier zijn ze beschermd tegen kou, uitdroging en natuurlijke vijanden. Naaktslakken kunnen zich niet terugtrekken in een huisje. Daarom kruipen deze slakken diep onder de grond in de winter. Ze doen dan letterlijk een winterslaap die twee tot vier maanden kan duren. In de zomer kunnen ze een gelijkaardige zomerslaap doen van enkele weken. Dit gebeurt met name als het heel warm en droog is.

Vandaar dat je in de winter en bij warme, droge periodes ook weinig last hebt van slakken, tenzij je een schaduwtuin hebt. Het lijkt dan alsof er geen slakken meer zijn, want de planten worden niet aangevreten. Zodra de omstandigheden stabiliseren en het dus vochtig of comfortabel warm is, dan komen de naaktslakken uit de grond tevoorschijn. Op dit moment breken ook de huisjesslakken zich uit hun schelp.

Deze periode valt over het algemeen samen met het groeiseizoen van onze planten. Dat werkt voor de slakken in hun voordeel, want zo kunnen ze smullen van het opkomende groen. In bepaalde jaren kun je meer last hebben van slakken. Er zijn dan simpelweg meer slakken dan in andere jaren.

Dit heeft te maken met de twee elementen waar slakken gevoelig voor zijn: kou en droogte. Bij een strenge winter bevriezen er namelijk meer slakken dan bij een zachte winter. Daarnaast komen er bij een vochtig jaar meer slakkeneieren uit dan in een droog jaar. Slakken kunnen ook komen van aangrenzende percelen. Vooral bos en weiland kunnen veel naaktslakken herbergen. Deze steken maar al te graag jouw tuingrens over om zich vol te eten.

Natuurlijke vijanden van slakken

Slakken kennen veel natuurlijke vijanden. Egels, spitsmuizen, maar ook reptielen zoals kikkers, padden, hagedissen, ringslangen en hazelwormen eten namelijk slakken. Vogels zoals zanglijsters, spreeuwen, eksters en merels en zelfs kippen en loopeenden kunnen talloze slakken verorberen.

Vooral zanglijsters zijn verzot op huisjesslakken en laten op sommige plaatsen een kerkhof aan lege schelpen achter. Daar komt nog eens bij dat sommige insecten, zoals loopkevers, enkele spinnen en spinachtigen, zoals de hooiwagen, wel een stukje slak lusten. Een onverwachte natuurlijke vijand is het lookglansslakje. Deze slakkensoort is bijzonder, want ze eten graag slakkeneitjes in plaats van groene plantendelen.

Je merkt inmiddels wel hoe belangrijk het is om de biodiversiteit in je tuin te bevorderen. Elk insect of dier, hoe groot of klein ook, maakt deel uit van ons zeer delicate ecosysteem en is nuttig, zelfs slakken.

Bestrijding van slakken

Slakken bestrijden zonder gif is absoluut mogelijk. Het is dan ook de hoogste tijd dat alle schadelijke middelen van de markt verdwijnen, want er zijn zeer goede natuurlijke middelen tegen slakken voorhanden. Dus, wat te doen tegen naaktslakken?

  • Naaktslakken verwijderen: je kunt de slakken fysiek weghalen. Dit doe je het beste ’s avonds met een lantaarn. Dan zijn namelijk de meeste slakken actief in de tuin. Als je slakken diervriendelijk wilt bestrijden, dan kun je ze invriezen en achteraf op je composthoop gooien. Dit is een zachte en snelle dood. Gevangen slakken achter laten in een bos of op een ander stuk grond is niet aan te raden. Je kan daarmee het aanwezige natuurlijke evenwicht in onbalans brengen.
  • Anti-slakkenringen gebruiken: heb je gevoelige plantjes die je in het voorjaar wilt beschermen tegen slakkenvraat, doe dan bij het uitplanten van moestuinplantjes of bij het opkomen van sierplanten een slakkenring rond de plant. De naar buiten gerichte rand zorgt dat de slakken niet bij de plantjes kunnen komen.
  • Slakkenvallen: een slakkenval is zeker nuttig als je in huis slakken wilt vangen. Dit middel tegen slakken heeft buiten echter niet zoveel zin. Je vangt weliswaar veel naaktslakken, maar eigenlijk is het meer een kwestie van dweilen met de kraan open. Hoe langer je het lokmiddel namelijk laat staan, hoe meer slakken van verder weg worden aangetrokken. Het is dan ook beter om een slakkenval 24 uur te plaatsen en deze vervolgens weg te halen. Tip: bier is bekend als de beste slakken-lokker. Daarbij is niet het bier maar de gist in het bier belangrijk.
  • Kippen en loopeenden laten loslopen in je tuin tijdens de wintermaanden is zeker een aanraden. Je kunt de kippenren ook regelmatig in de moestuin plaatsen. Kippen eten niet altijd even graag (dikke) slakken. Als je slakken aan de kippen wil voeren, meng dit dan met wat graan zodat de slakken minder plakken.
  • Slakkenkorrels: slakken biologisch bestrijden kan gemakkelijk met slakkenkorrels op basis van ijzerfosfaat. Deze korrels zijn niet schadelijk voor egels of vogels als ze achteraf de dode slakken opeten, niet te verwarren met de giftige korrels op basis van metaldehyde of methiocarb. Deze doden uiteindelijk ook vogels en egels die de dode slakken opeten. Verder kunnen ecologische slakkenkorrels nuttig zijn als je een naaktslakken plaag hebt.
  • NO-slug of aaltjes tegen slakken is dé manier om slakken biologisch te bestrijden. Aaltjes bestrijden namelijk naaktslakken die in de grond zitten. Dit is 90% van de slakkenpopulatie. De aaltjes gaan de slakken in de grond bacterieel vergiftigen. De aaltjes werken tot 6 weken. Het resultaat is pas na enkele weken zichtbaar.

Fabels over slakkenbestrijding

Er zijn ook wat fabels over hoe je een naaktslakken plaag kan tegen gaan:

  • Koffie, eierschalen, lavagruis: het werkt niet om koffiedik, eierschalen of lavagruis op de grond te strooien. Als de slakken lekkere groente hapjes ruiken, dan kruipen ze er gewoon overheen en gebeurt er niets. Het enigste wat ze moeten doen, is meer slijm produceren en nadien meer vocht opnemen in de vorm van voedsel.
  • Koperband heeft voor zover wij weten geen effect op de naaktslakken. Ze kruipen er simpelweg lustig overheen.
  • Zout op slakken strooien. Dit is echt verschrikkelijk voor de slakken. De slak wordt letterlijk weggevreten, omdat het zout al het water uit de slak onttrekt. Dit is een gruwelijke dood die je niemand toewenst.

Voortplanting van slakken

De meeste slakkensoorten hebben mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen; ze zijn hermafrodiet, ofwel tweeslachtig. Als naaktslakken paren, dan kan dit enkele uren duren. Ze leggen vervolgens 2 (in een droog jaar) tot 4 keer (in een vochtig jaar) per jaar eitjes af in groepjes in de bodem of onder plantenresten.

In vochtige omstandigheden komen de eitjes meteen uit. In droge omstandigheden kan de slak wachten met eitjes leggen, zelfs tot na de winter. In april vindt de eerste eileg plaats. Drie weken later komen minuscule slakjes uit de eitjes, twee maanden later zijn ze volwassen en kunnen ze zelf paren en eitjes leggen.

Slakkeneieren bestrijden

Er is geen magische manier om slakkeneieren te bestrijden. Je kunt wel inzetten op natuurlijke vijanden die slakkeneieren eten zoals duizendpoten. Daarnaast kun je zelf zoveel mogelijk eitjes proberen te vinden en op te ruimen. De eitjes worden zowel in de grond als onder stenen, hout, potten of andere materialen afgelegd.

Balans in de Tuin

Eigenlijk kom je nooit volledig van slakken af, want je kunt nooit alle naaktslakken en huisjesslakken verdelgen. Dat is ook niet de bedoeling want zo verstoor je het natuurlijk evenwicht in plaats van eraan mee te werken. De oplossing ligt in de balans! Als het aantal slakken onder de schadedrempel blijft, dan ondervind je er weinig tot geen last van. Zorg met andere woorden voor genoeg biodiversiteit in je tuin zodat er meer egels en lijsters worden aangetrokken.

Deze eten immers veel slakken. Zolang je dit niet voor elkaar krijgt, kun je je toevlucht nemen tot bovengenoemde maatregelen. Naargelang de situatie is de ene oplossing beter dan de andere. Zeker is dat je best preventief werkt, want dit zorgt ervoor dat je een overlast van naaktslakken voorkomt. Wat je preventief tegen naaktslakken kunt doen in huis en tuin, lees je hieronder.

Slakken in huis

Een naaktslak in huis, daar griezel je bij! Je ziet wel regelmatig slakken tegen ramen omhoog kruipen. Dat is niet leuk want de slijmsporen zijn moeilijk te verwijderen, maar in je keuken, badkamer, kelder of kruipruimte slakken tegen komen is nog erger. Zowel huisjesslakken als naaktslakken kunnen binnen voorkomen. Slakken houden immers van vochtige, donkere ruimtes.

Eetbare landslakken

Een lastpak in de tuin, maar ook een culinaire topper. We hebben het hier over eetbare landslakken. Malse beestjes met een gedraaide schelp op hun rug, die meestal onder hun sjieke Franse naam op de menukaart staan. Maar scheer die escargots niet allemaal over 1 huisje: de ene slakkensoort is de andere niet.

Voor een leek lijken alle eetbare landslakken misschien op elkaar, maar er zijn wel degelijk verschillen. Hier volgt een korte kennismaking met de vier bestaande soorten escargots.

  • De wijngaardslak, ook wel Bourgogne-slak genoemd, heeft een dikke witte schelp en alleen de voet is eetbaar. In Nederland staat deze soort op de lijst van beschermde diersoorten, wat betekent dat hij niet verzameld of verkocht mag worden. De kweek ervan is vrijwel onmogelijk.
  • De segrijnslak, beter bekend als Petit-Gris, heeft een bruingrijs gestreepte schelp en is in zijn geheel eetbaar. Hij is bovendien eenvoudig te kweken, wat hem populair maakt.
  • De Gros-Gris is een grotere variant van de Petit-Gris en afkomstig uit Noord-Afrika. Ook bij deze soort is alleen de voet eetbaar. Hij is mals, zacht en smakelijk, en is levend of als conserve in potten en blikken te koop.
  • Voor niet-kenners is het oppassen geblazen. Die laten zich gemakkelijk foppen door de in Afrika en Azië gekweekte Achantines. Deze tropische variant - hun huisjes hebben een puntige top - zijn wel 30 centimeter lang en wegen meer dan 500 gram. Het taaie vlees wordt in kleine stukjes gehakt en verkocht als escargots.
  • Heel misleidend zijn ook de ‘escargots’ in pikante bouillon, die in België op menig markt en kermis in guitige kraampjes verkocht worden. Dit zijn geen escargots maar caracoles. Slakken uit de zee. Er zijn 2 soorten: de wulk en alikruik.

Bereiding van slakken

Slakken zijn pas voor consumptie geschikt als hun darmkanalen brand en brandschoon zijn. Alle zandkorrels en etensrestjes moeten eruit. De nietsvermoedende beestjes gaan daarom verplicht kuren. Ze krijgen drie dagen lang alleen maar meel te eten, daarna moeten ze vasten. Wanneer hun darmpjes helemaal leeg zijn, trekken de slakken zich diep in hun huisje terug en timmeren ze het dicht met een vliesje.

Voordat slakken bereidingsklaar zijn, moet er nog het nodige spoel- en schoonmaakwerk gebeuren. Daar ontkom je gewoonweg niet aan. Tenzij je slakken uit pot of blik gebruikt. Dan heeft een lieftallige fabrikant of kweker dit monnikenwerk voor je uit handen genomen.

Eerst worden de slakken voorzichtig schoongeboend, daarna ontslijmd, vervolgens grondig gewassen, geblancheerd, behendig met een draaibeweging uit hun huisje gehaald, afgespoeld, en urenlang gekookt in een krachtige court-bouillon van water, witte wijn, groente, kruiden en specerijen.

Het zachte slakkenvlees met een beetje aardse smaak kan veel kruiden en andere smaakmakers aan - je kunt er werkelijk alle kanten mee op. De Franse klassieker Escargots de Bourgogne blijft natuurlijk onovertroffen: gesmoord in knoflook, peterselie en boter, geserveerd in hun schelp.

In Spanje en Italië worden ze vaak gestoofd in tomatensaus met kruiden, terwijl de Portugese variant, Caracóis à Portuguesa, op smaak wordt gebracht met oregano en witte wijn. Buiten Europa vinden slakken hun weg naar Aziatische gerechten, waar ze worden verwerkt in bouillons of pittige curry’s.

Moderne toepassingen tillen escargots naar een verfijnd niveau. Denk aan een schuim van knoflookboter als verfijnde twist op het klassieke recept, of een combinatie met umamirijke dashi voor een subtiel Japans-Frans huwelijk. In de haute cuisine duiken ze op in ravioli met dragon en citrus, op een crostini met gerookte eidooier, of als ragout met geroosterde paddenstoelen en beurre noisette.

labels:

Zie ook: