Eikels, een perfect symbool voor verloren kennis, waren vroeger een van onze belangrijkste voedingsbronnen. Zo zijn er in Nederland vele vuurplaatsen gevonden met duizenden eikels uit de IJzertijd. Vandaag de dag weten veel mensen niet eens dat eikels eetbaar zijn. Eikels maken ook deel uit van vele mythen en legendes, waarin de eik vaak voor stabiliteit en wijsheid staat.

Een belangrijke reden hiervoor is dat eikels veel belangrijke voedingstoffen bevat die elders in de natuur moeilijk te vinden zijn. Wist je dat eikels 2 tot 3 keer meer koolhydraten bevatten dan aardappelen? En 300 keer meer vetten? Per 100 gram leveren eikels ongeveer 500 calorieën (aardappelen slechts 80).

De Geschiedenis van Eikels als Voedsel

Het lijkt misschien nieuwlichterij van klimaatveganisten, maar het is een oeroude traditie: koken met eikels. Mensen gebruikten eikels vooral bij misoogsten. In de Middeleeuwen waren eikels inderdaad hoofdzakelijk varkensvoer. Hoe belangrijk ze voor varkenshouders waren, blijkt bijvoorbeeld uit de kroniek van Gregorius van Tours (538-594).

Historici hadden lang het idee dat eikelmeel uitsluitend armeluisvoedsel was in tijden van schaarste of op plekken waar geen graan beschikbaar was. Inmiddels denken ze dat eikels ook als lekkernij op de tafels van de elite belandden. Eikels kregen in het Westen in de 15de eeuw een opwaardering, maar waarom is niet duidelijk. Eikels zijn prima eetbaar, dus het is tijd om ook zelf aan de slag te gaan.

Voedingswaarde van Eikels

Eikels zijn overvloedig en buitengewoon voedzaam; vol eiwitten en vetzuren. Ze bevatten vitamine C, B1, B3, B3, B5 en vitamine B6, daarnaast ook magnesium, calcium, koper, zink, mangaan, ijzer, kalium en fosfor. Eikels leveren zelfs alle acht essentiële aminozuren, wat betekent dat ze een compleet eiwit zijn en niet gecombineerd hoeven te worden met ander voedsel. Ze bevatten ongeveer 54% koolhydraten, 30% vet, 7,5% proteïne.

Eikels Verzamelen en Bewaren

Je raapt ze tussen oktober en december. Gebruik geen groene eikels, pluk al helemaal geen verse van de boom en laat ook eikels met een gaatje erin lekker op de grond liggen. Eigenlijk kun je alle soorten eikels eten, al verschilt het per soort hoeveel tannine erin zit. Als je ze even wil bewaren kun je ze uitspreiden en laten drogen. Bewaar ze daarna in een katoenen tas, mand of op een rek op de vloer. Mix ze elke week even door en haal de eikels weg die er niet goed uitzien.

Tannine Verwijderen: Koude en Warme Methode

Om eikels te kunnen eten moet je de looistoffen- de tannines- eruit spoelen. Dat kan op twee manieren; met koud water of met heet water. Beide manieren hebben hun voordelen en nadelen. Zo duurt de koude manier relatief lang (1-2 weken in niet stromend water) maar behoud je beter de zetmelen. De basis blijft hetzelfde; de eikels fijn hakken en het water waar de looistoffen inkomen steeds verversen.

Koude Methode

Met koud water behoud je het zetmeel. Je kunt je meel dan goed gebruiken voor brood, cakes en dergelijke.

  • Maal het tot kleine stukjes, maar maal het niet te lang: het moet nog geen meel worden.
  • Leg de eikeltjesgruis in een kom met water en verschoon het water een paar keer per dag. Als het water helder is zijn de eikels klaar, dit kan een paar dagen duren.

Hete Methode

Doe je het met warm water? Kook je eikels 20 minuten in een pan met veel water en wat zout. De velletjes komen dan los. Deze haal je uit het water, want ze zijn erg bitter. Ook dit water wordt bruin door de tannine. Gooi het na de 20 minuten weg en voeg nieuw (kokend!) water toe. Herhaal dit tot het water niet meer bruin wordt. Dat is minimaal 5 keer. Laat de eikels dan afkoelen, haal de vliesjes eraf en maal ze tot meel.

Met het meel kun je koekjes, brood, crackers, tofu en zelfs een soort plantaardige eikelkaas maken. Verwacht niet dat het tarwemeel vervangt. Het heeft geen gluten en reageert dus anders; zo is brood van 100% eikelmeel zeer compact.

Recepten met Eikels

Online zijn veel recepten te vinden met eikels. Hieronder een simpel recept om zelf een gerecht met eikels te maken:

  1. Verzamel eerst zoveel mogelijk eikels en laat ze drogen.
  2. Pel ze, zowel de harde schil als het dunne bruine velletje.
  3. Maal de eikels fijn en was het in een zeef. Was het lang, om de bittere stoffen eruit te halen.
  4. Rooster de eikels in een pan en voeg hier water aan toe.
  5. Meng het geheel tot een papje en kook het een half uur.

Eikeltjeskoffie

Eikeltjeskoffie werd gedronken in tijden van schaarste, waaronder in WOII. Eikelcacao of eikelkoffie is niet enkel een koffiesurrogaat maar heeft genezende eigenschappen. Het werd in de volksgeneeskunde gebruikt tegen kinderbuikloop, bloedarmoede, Engelse ziekte, huidaandoeningen en nog meer.

Eikeltjeskoffie maak je van in de gepelde, in 8 stukjes gesneden eikeltjes. Als je echt de bittere koffie smaak wil hebben, en je drinkt niet teveel eikeltjeskoffie kun je ze zonder te spoelen meteen roosteren. Wil je ze iets minder bitter, of drink je elke dag veel eikeltjeskoffie dan kun je beter eerst de tannine eruit spoelen (zie hierboven hoe)

  • Rooster ze in de oven voor 30 minuten op 130 graden, daarna voor 20 minuten op 200 graden.
  • Ze worden zwart, dit is de bedoeling. Als ze klaar zijn laat je ze afkoelen en kun je ze tot poeder vermalen in je keukenmachine of koffiemaler.
  • Je gebruikt ongeveer 1 el per kopje koffie.

De Eik in Mythen en Cultuur

Omdat de Eik een voedselbron was voor de vroege boeren van Europa, werd hij al in de prehistorie beschouwd als heilig. De Druïden kwamen niet samen als er geen Eik aanwezig was. Het woord Eik en Druïde zijn dan ook verwante woorden. Godenbeelden werden vaak gemaakt van Eikenhout. En heksen dansen rond de boom.

Voedingsstof Hoeveelheid per 100 gram
Calorieën 500
Koolhydraten 54 gram
Vet 30 gram
Proteïne 7.5 gram

labels: #Ei

Zie ook: