Veel planten bevatten stoffen die giftig zijn voor onder andere schapen, geiten, paarden en runderen. Toch ontstaan er zelden gevaarlijke situaties. In een aantal situaties is de kans dat de dieren van giftige planten eten groter. Als het opvalt dat een dier ongewoon gedrag vertoont (bijvoorbeeld braakneigingen, diarree, speekselen, trillen, enzovoort), zoek dan in de omgeving naar mogelijk giftige planten.

Verdachte planten kunnen voor onderzoek worden ingestuurd. Er kan ook pathologisch onderzoek uitgevoerd worden op dode dieren. Een schaap eet normaal gesproken geen giftige planten, maar tot de situatie een keer niet normaal is, dan eet het ze wel. De gevolgen lopen uiteen van diarree tot dood.

Veel schapenhouders zullen hun schouders ophalen als ze giftige planten in of langs de rand van de wei zien staan en denken: ‘Nou en? Een schaap eet ze immers niet.’ Giftige planten zijn namelijk helemaal niet lekker, meestal is de smaak bitter en anders zitten er wel scherpe stekels aan. Een schaap kijkt dus wel uit, mals gras is veel aantrekkelijker. Maar wat als het gras op is? Of als er te weinig staat omdat het een periode heel droog is geweest? Wat als schapen uitbreken en aan de scharrel gaan? Dan is het niet denkbeeldig dat ze toch beginnen aan die interessante besjes of aan de takken van de stapel snoeiafval.

Welke Planten Zijn Giftig voor Schapen?

Er zijn veel planten die giftig zijn voor dieren. Hieronder ook de bosanemoon, dotterbloem, stinkende gouwe, hondsdraf en kruipende boterbloem. Deze 5 worden hier kort besproken.

Bosanemoon

In alle plantdelen is protoanemonine en anemonine aanwezig. De bosanemoon is giftig voor alle dieren, ook voor mensen. Gedroogd is de bosanemoon niet gevaarlijk.

Algemene symptomen bij inname: Het gif veroorzaakt onder andere heftige spiersamentrekkingen, kolieken met bloedverlies, bloedwateren, ademhalingsmoeilijkheden en hartstoornissen.

  • Paard: Maagdarmontstekingen, verlamming en nierbeschadigingen. Paarden eten de plant normaal niet door de scherpe en bittere smaak maar in de lente wordt hij soms toch gegeten.
  • Kat: Irritatie van de huid, braken en diarree.

Kruipende Boterbloem

Gif: Alkaloïde protoanemonine, anemol, saponinen en blauwzuurverbindingen. De gehele plant is giftig maar vooral het sap is gevaarlijk bij consumptie.

De kruipende boterbloem is vooral giftig voor vee; runderen, paarden, schapen, varkens,…. De plant wordt tijdens het grazen echter gemeden tenzij er een voedseltekort is. Anemol wordt bij drogen omgezet in anemonide wat niet giftig is. Gedroogd is de kruipende boterbloem dus niet gevaarlijk.

Algemene symptomen: Het gif prikkelt bij inname eerst het centrale zenuwstelsel en leid in een later stadium tot verlamming. Verder zijn ontsteking van het mondslijmvlies, overmatige speekselvorming, maagdarmontsteking, bloederige buikloop, nierontsteking, nervositeit, zenuwtrekken van oren en lippen, bemoeilijkte ademhaling en uiteindelijk convulsies symptomen van vergiftiging.

Er komt ook afname van de melkproductie voor en het veroorzaakt een bittere smaak en rode kleur van de melk. Schapen kunnen plotseling omvallen. Varkens vertonen verlammingsverschijnselen maar weinig maagdarm klachten.

Soms kan er overgevoeligheid van de huid voor zonlicht ontstaan.

Dotterbloem

Gif: Saponinen en alkaloïden. Alle delen van de plant zijn zwak giftig.

Gevoelige dieren:

  • Paard: Evenwichtsstoornissen.
  • Kat: Braken, diarree, duizeligheid, mogelijke nierschade.

Hondsdraf

Gif: Glechomine. De gehele plant is giftig. Indien hij minstens enkele weken gedroogd is wordt hondsdraf ongevaarlijk. Hondsdraf is voor veel dieren giftig waaronder paarden, muizen en ezels. Herbivoren lusten in het algemeen wel geen hondsdraf waardoor de kans op vergiftiging klein is.

Algemene symptomen: Hondsdraf kan ademhalings- en hartstoornissen veroorzaken. Verder zijn trillen, zweten, hoesten en verwijde pupillen symptomen van vergiftiging. Het eten van grotere hoeveelheden kan dodelijk zijn.

Stinkende Gouwe

Gif: 10 verschillende alkaloïden waaronder chelidonine, chelerythrine, sparteïne, chelidoxanthine en sanguinarine. Alle plantdelen zijn giftig.

Door de scherpe smaak van de plant zijn dieren vaak niet geneigd ervan te eten. Gedroogd is stinkende gouwe ongevaarlijk.

Gevoelige dieren:

  • Hond, kat, konijn: Bloederige ontsteking van maag-darmkanaal, duizeligheid, sufheid en mogelijk de dood tot gevolg.
  • Paard - rund: De alkaloïden werken prikkelend op de slijmvliezen van het maagdarm - kanaal en doen de urineproductie toenemen.

Boterbloemen: Scherpe vs. Kruipende

Typisch Nederlands beeld: een wei vol boterbloemen, na de brandnetels en paardenbloemen misschien wel de bekendste plant van ons land. Van de 12 soorten met de naam boterbloem zie je de scherpe en kruipende boterbloem het vaakst. De scherpe boterbloem staat met zijn grote pollen nog fier overeind als het omringende weiland al is kaalgevreten, terwijl de kruipende boterbloem zijn naam eer aandoet door met een fijnmazig netwerk van uitlopers tussen andere planten door te kruipen. Toch groeien ze vaak op dezelfde plaatsen.

De scherpe en de kruipende boterbloem vind je vaak samen op matig vruchtbare bodems, zonder groeivertragende omstandigheden. Weilanden, waar ze slechts bescheiden buren hoeven bij te houden in de wedloop naar het licht, zonder bomen waarvan ze onmogelijk kunnen winnen. In een weiland is hun voornaamste probleem de kans op bladverlies door begrazing.

Alle boterbloemen zijn een beetje giftig, maar de scherpe boterbloem smaakt bovendien zo scherp dat het vee hem liefst vermijdt. Die scherp smakende stof is niet gratis. Investeren in die stof loont alleen als het vee hem ook kan vermijden. Niet voor niets groeit de scherpe boterbloem in opvallende pollen waar het vee gemakkelijk omheen kan grazen.

De kruipende boterbloem probeert zijn bladverlies te beperken door begrazing te ontwijken. Zijn lange uitlopers wortelen op de knopen, met de groeipunten strak tegen de grond, buiten bereik van brede koeienbekken. De bladsteeltjes zijn net lang genoeg om de buren bij te blijven. Niet langer, want wie erboven uitsteekt wordt het eerst opgevreten. Lange stelen zijn trouwens verspilling, want opgevreten worden ze toch. Doordat de kruipende boterbloem overal tussendoor groeit, kunnen grazers met een brede bek zijn blaadjes niet vermijden. Daardoor loont het niet om te investeren in een scherpe smaak. Die smaak heeft hij dan ook niet.

Boterbloemen en Hun Giftigheid

Ja, boterbloemen zijn giftig, voor zowel mens als dier. Boterbloemen (Ranunculus-soorten, zoals plantkundigen zeggen) zijn inderdaad giftig. De stof die hiervoor verantwoordelijk is, heet protoanemonine, een afgeleide van een andere stof die ranunculine heet. Bij dieren die ervan eten (runderen, schapen, varkens, honden...) veroorzaakt de stof een hele reeks ziekteverschijnselen. De eerste die optreden, zijn kwijlen, mondontstekingen en buikpijn. Ook het zicht en de voortbeweging kunnen aangetast worden. Slechts zelden, echter, lijdt het gif ook tot de dood van een dier.

De uitwerkingen zijn voor de mens niet verschillend; boterbloemen zijn dus niet eetbaar. Het aantal ziektegevallen ten gevolge van boterbloemconsumptie bij de mens is echter wel gering. Ten gevolge van hun scherpe, onaangename smaak wordt de plant zelden tot nooit in voldoende hoeveelheden opgenomen.

De gifstof bereikt zijn hoogste concentratie in tijden van bloei. Het meeste vee mijdt de plant echter van nature. Enkel wanneer ander voedsel schaars wordt, of wanneer jonge dieren voor het eerst op een wei komen, ontstaan dikwijls problemen. Gelukkig is protoanemonine een onstabiele stof. Tijdens het drogen van de plant wordt zij dan ook omgezet in een andere, niet-giftige stof.

Plant Giftige Stoffen Gevoelige Dieren Symptomen Opmerkingen
Bosanemoon Protoanemonine, anemonine Alle dieren, inclusief mensen Spiersamentrekkingen, kolieken, ademhalingsmoeilijkheden, hartstoornissen Gedroogd niet gevaarlijk
Kruipende Boterbloem Protoanemonine, anemol, saponinen, blauwzuurverbindingen Runderen, paarden, schapen, varkens Verlamming, ontsteking van het mondslijmvlies, maagdarmontsteking, bloederige buikloop Gedroogd niet gevaarlijk
Dotterbloem Saponinen, alkaloïden Paard, kat Evenwichtsstoornissen, braken, diarree, duizeligheid Zwak giftig
Hondsdraf Glechomine Paarden, muizen, ezels Ademhalings- en hartstoornissen, trillen, zweten, hoesten Gedroogd niet gevaarlijk
Stinkende Gouwe Chelidonine, chelerythrine, sparteïne, chelidoxanthine, sanguinarine Hond, kat, konijn, paard, rund Ontsteking van maag-darmkanaal, duizeligheid, sufheid, verhoogde urineproductie Gedroogd niet gevaarlijk

labels:

Zie ook: