In de huidige maatschappij worden we overspoeld met informatie over voeding. Het is vaak moeilijk te bepalen wat waar is en wat niet. De dieetindustrie jaagt ons van hype naar hype, en we horen graag hoe we moeiteloos slank en mooi kunnen worden. Promising diëten volgen elkaar in snel tempo op, en de ene trend is nog niet verdwenen of de volgende dient zich alweer aan. Maar hoe weet je nu wat goed voor je is en wat niet? Laten we enkele veelvoorkomende fabels en feiten over voeding en gezondheid onder de loep nemen.

Voedingsfabels ontkracht

1. Van slaaptekort kun je aankomen

Feit. Slaaptekort beïnvloedt hormonen in je lichaam die honger en verzadiging reguleren. Dat kan ertoe leiden dat je meer gaat eten en dat leidt dus tot gewichtstoename.

2. Een Magnumijsje bevat net zoveel kcal als een pakje roomboter

Fabel. Daarvoor bevatten deze populaire ijsjes veel te weinig vet. Een pakje roomboter is bijna vijftien keer zo vet als een Magnum. Wat trouwens wél een feit is: roomijs bevat drie keer zoveel kcal als waterijs.

3. Natuurlijke suikers zijn gezond

Fabel. Alle suikers, natuurlijk of geraffineerd, verwerkt je lichaam op precies dezelfde manier. Suikers uit fruit zijn even ongezond als suikers in bijvoorbeeld frisdrank. Net als bij zout geldt dat je er niet te veel van binnen moet krijgen.

4. Transvet is slechter dan verzadigd vet

Feit. Transvet, dat van nature voorkomt in melk en vlees van herkauwers (zoals koeien, geiten en schapen) is nog schadelijker dan verzadigd vet. De inname ervan kun je onder andere beperken door minder vlees te eten, en door te kiezen voor plantaardige producten of halfvolle (of magere) zuivel.

5. Een doorgesneden ui naast je bed verkort je verkoudheid

Fabel. Je verkoudheid verdwijnt echt niet eerder als je een doorgesneden ui op je nachtkastje legt. Al kan het wel een beetje verlichting bieden bij een verstopte neus, het is geen medicijn tegen het verkoudheidsvirus - laat staan een wondermiddel.

6. Een sinaasappel pellen is beter dan uitpersen

Feit. Als je een sinaasappel pelt en opeet, eet je al die gezonde vezels op. Als je ‘m perst, verlies je juist veel vezels. Bovendien heb je heel wat sinaasappels nodig om een glas met sap te vullen, waardoor je veel suikers binnenkrijgt.

7. Je neus ophalen is beter dan snuiten

Fabel. Veel mensen zijn hier heilig van overtuigd, maar dit is niet wetenschappelijk bewezen. Wat wel klopt: de kans is groot dat je je snot naar je bijholten blaast als je hard je neus snuit.

8. Van bananen word je dik

Fabel. Die gele lekkernij bevat niet meer calorieën dan veel ander fruit. Bovendien zijn bananen een bron van goede voedingsstoffen, zoals vezels, vitamine B6 en kalium. Het is wel zo dat bij het rijpen van de banaan zetmeel wordt omgezet in suikers: een onrijpe banaan bevat minder suikers dan een rijpe.

9. Je appendix is helemaal niet nutteloos

Feit. Hoewel er nog steeds onderzoek wordt gedaan naar de exacte functie(s) van de menselijke appendix, staat sowieso vast dat het een opslagplaats is voor goede darmbacteriën.

10. Na een maaltijd mag je niet direct gaan zwemmen

Fabel. Misschien heb je het vroeger ook vaak gehoord: na het eten moet je minstens een uur wachten voordat je gaat zwemmen. Maar dat advies slaat de (duik)plank mis: je lichaam kan het prima aan als je na het eten te water gaat. Daar is in ieder geval niets ongezonds aan.

11. De ‘beweegcrisis’ in ons land leidt tot 8500 doden per jaar

Feit. Nederlanders van bijna alle leeftijden bewegen steeds minder en dat is geen goed nieuws voor de volksgezondheid. Op basis van nieuw onderzoek becijferde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat jaarlijks 8500 mensen overlijden omdat ze (veel) te weinig sporten en bewegen en te veel zitten.

12. Auto-immuunziekten komen vier keer vaker voor bij vrouwen

Feit. Pakweg tachtig procent van alle personen met een auto-immuunziekte is vrouw. Waarom vrouwen er vaker door worden getroffen? Dit heeft onder meer te maken met hormonale verschillen tussen mannen en vrouwen. Ook genetische en omgevingsfactoren spelen een rol.

13. Wit brood en beschuit helpen diarree te stoppen

Fabel. Nee, brood en beschuit werken niet stoppend. Het Voedingscentrum adviseert bij diarree gewoon (gezond) te eten waar je trek in hebt, eventueel in kleinere porties.

14. Door veel te bewegen en te zweten breekt je lichaam sneller alcohol af

Fabel. Niks mis met veel bewegen en zweten, maar feit is dat alleen je lever alcohol kan alcohol afbreken. Dit afbraakproces heeft een vaste snelheid.

Meer Voedingsfabels

  • Van eten na 19.00 uur word je dik. Fabel. Het maakt niet uit op welke tijdstippen je eet, als je maar niet te veel eet. Het gaat uiteindelijk om de totale calorieën, is dat onder je energiebalans dan val je af.
  • Koffie onttrekt vocht aan je lichaam. Fabel. De cafeïne zorgt zelfs voor een snellere vochtuitscheiding.
  • Vegetarisch eten zit niet in onze natuur. Fabel. Onze tanden en kiezen zijn gemaakt om omnivoor te zijn. Ze zijn gebouwd om zowel vlees en planten te vermalen.
  • Melk is slecht voor iedereen. Fabel. Voor bijvoorbeeld Aziaten klopt dat inderdaad vaak wel. Daar zijn bijna alle volwassenen lactose-intolerant en kunnen melk dus niet verdragen. Maar ook Afrikanen en Zuid-Amerikanen worden veelal lactose-intolerant na de kinderjaren.
  • Een glas vruchtensap is gezonder dan cola. Fabel. Een glas vruchtensap bevat ongeveer evenveel calorieën als een glas cola of sinas (± 105 kcal per glas van 250 ml).
  • Vet is slecht voor je. Fabel. Er zijn vitamines die alleen in vetten zitten. Daarnaast is vet een belangrijke bouwstof. Sommige vetten zijn wel slecht voor de gezondheid, dit zijn verzadigde en transvetten.
  • Je moet koolhydraten vermijden als je wilt afvallen. Fabel. Er zijn theorieën dat je tijdens afvallen helemaal geen koolhydraten moet eten, maar die theorieën deel ik niet. Koolhydraten (zoals suiker) maken niet dikker dan andere voedingsstoffen. Maar als je er te veel van eet, dan zorgt dit wel voor gewichtstoename.
  • Een halve avocado is gezond om elke dag te eten als je wilt afvallen. Fabel. Een halve avocado bevat meer dan 2 keer zoveel calorieën als een appel. Dus tijdens het afvallen is het misschien niet verstandig om deze vrucht elke dag te eten.
  • Als je snel afvalt, kom je snel weer aan. Fabel. Wanneer je snel veel afvalt is de kans groot dat je ook weer snel op je oude gewicht terugkomt. Dit hoeft niet waar te zijn. Door tegelijkertijd je voedingsgewoontes aan te passen kun je er voor zorgen dat je op je nieuwe gewicht blijft.
  • Sporten is gezonder dan gewoon bewegen. Fabel. Er zijn zelfs veel aanwijzingen dat de hele dag stilzitten juist schadelijk is voor de gezondheid. Ook als je aan het einde van de dag gaat sporten.
  • Haver is niet glutenvrij. Fabel. Van nature is haver glutenvrij.
  • Vleesvervangers bevatten net zoveel ijzer als vlees. Fabel. In vleesvervangers zit minder ijzer dan in een stukje rood vlees, bleek uit ons onderzoek in 2014. Bovendien wordt het ijzer uit vleesvervangers minder goed opgenomen dan ijzer uit vlees.
  • Speltbrood is gezonder dan tarwebrood. Fabel. Van speltbrood word vaak gezegd het gezonder zou zijn. Het verschil tussen spelt en tarwe is echter maar klein. Speltbrood bevat ook gewoon gluten, dus wie dit wil vermijden heeft hier niks aan. Wel verdragen sommige mensen spelt beter dan tarwe.
  • Groenten bevatten vooral vitamine C. Fabel. Vitamine C zit met name in fruit zoals sinaasappels en kiwi’s, en in sommige groentesoorten waaronder paprika en kool.
  • Vis en bladgroenten kun je beter niet samen eten. Fabel. Er is jarenlang gewaarschuwd voor de combinatie vis en bladgroenten. Inmiddels blijkt dat het onderzoek waar dit op gebaseerd was, niet klopte.

Feiten over Voeding

  • Halvanaise is gezonder dan fritessaus. Fritessaus bevat 25% of 35% vet, yogonaise 25%, halvanaise 40% en mayonaise 80% vet.
  • Brood is een dikmaker. Het is een fabel dat brood een dikmaker is. Vooral het beleg is hiervoor verantwoordelijk.
  • Eén keer per week vis eten is goed voor je hart. Vis is gezond omdat het omega-3 vetten bevat.
  • Do at least 150 minutes a week of moderate-intensity exercise, such as walking and bicycling, spread over several days.

Superfoods

Hippe bessen met exotische namen als goji en acai geven je lijf een enorme boost, zeggen gezondheidsgoeroes. Ze barsten namelijk van de antioxidanten. Maar die zitten ook in oer-Hollandse aardbeien, bosbessen en andere zachte vruchten. En onze eigen rogge, haver en tarwe zijn zeker niet slechter dan de granen en zaden die je van ver haalt (quinoa, chiazaad). Alleen wel veel goedkoper. "De meeste superfoods zijn vooral super voor de bankrekening van de verkoper", zegt prof. dr. Fred Brouns. Zijn advies: haal je voedsel dichtbij huis.

Melk

Opeens was melk geen witte motor meer, maar een witte sloper. Opeens hadden veel kinderen een koemelkallergie of een lactose-intolerantie. Inderdaad moet je dan geen melk drinken. Hoeveel mensen echt niet tegen melk kunnen, is niet bekend. Doordat de klachten vaag zijn, zijn exacte cijfers moeilijk vast te stellen. Laat melk staan als je je er niet lekker bij voelt. De meeste mensen hebben echter baat bij 1 à 2 glazen per dag.

Suiker

Suiker is niet giftig en ons lichaam heeft de stof nodig als brandstof voor onze cellen. Maximaal 80 tot 100 gram per dag van dit zoete goedje kan dan ook niet veel kwaad (behalve voor suikerpatiënten en mensen met flink overgewicht). Dat lijkt heel veel, maar als je ook de suikers uit frisdrank, fruitsap, vruchten en gezoete producten meerekent, kom je daar al gauw aan. Denk niet dat je slim bent door rietsuiker, agave of honing te gebruiken omdat je denkt dat die gezonder zijn. Deze natuurlijke suikers bevatten dezelfde componenten als gewone suiker en worden op dezelfde manier door het lichaam verwerkt. Alleen de kleur, geur en smaak zijn anders. "Of het molecuul nu uit een sinaasappel komt of uit een koekje, dat maakt niet uit", aldus prof. dr. Brouns.

Suiker mag op zichzelf dan niet slecht zijn, toch levert het een gevaar op voor onze gezondheid omdat we er vaak te veel van eten. Daardoor ontstaat overgewicht en dat kan lijden tot hart- en vaatziekten en diabetes type 2. "Eén à twee glazen suikerhoudende dranken per dag lijdt tot gewichtstoename en verhoogt het risico op diabetes type 2. Dat geldt ook voor fruitsap en gezoete zuiveldranken.

Gluten

Duizenden Nederlanders hebben hun boterhammen de oorlog verklaard. Zij eten glutenvrij. Gluten (bepaalde eiwitten die voorkomen in granen als tarwe, spelt en rogge) zijn volgens hen verslavend en zorgen voor 'wind in de buik' en andere nare aandoeningen. Dat is echter nooit wetenschappelijk bewezen. Alleen coeliakiepatiënten en mensen met een tarwe-eiwitallergie worden ziek van gluten. Ongeveer 2 op de 100 mensen hebben daar last van. Voor die andere 98 is volkoren brood heel gezond vanwege de broodnodige vezels, mineralen en vitamines. Regelmatig volkoren eten verlaagt bovendien je kans op hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Dat is wél wetenschappelijk bewezen. Én door volkoren te eten blijf je beter op gewicht. Prof. dr. Fred Brouns: "De ongeraffineerde ('langzame') koolhydraten in volkoren producten geven namelijk langer een verzadigd gevoel.

E-nummers

Nee! Een E-nummer geeft alleen maar aan dat een stof in een bepaalde hoeveelheid aan een voedingsmiddel mag worden toegevoegd omdat die (naar de huidige inzichten en uitgaande van de maximaal mogelijke berekende inname) 100% veilig is. Prof. dr. Fred Brouns: "Dat geldt ook voor (synthetische) kleurstoffen, smaakversterkers en conserveringsmiddelen. Zo'n toevoeging krijgt pas een E-nummer na een zeer uitgebreide wetenschappelijke evaluatie van alle beschikbare gegevens door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid. E-nummers behoren daarmee tot de best gecontroleerde stoffen in Europa. Dat zou consumenten gerust moeten stellen in plaats van bang maken."

Vetten

Jarenlang werd vet aangewezen als de grootste gezondheidsbedreiger. Niet terecht, weten we ondertussen. Prof.dr. Fred Brouns: "Onverzadigd vloeibaar vet (van plantaardige en maritieme oorsprong) is goed: het geeft je energie, is gunstig voor een gezond cholesterolgehalte in het bloed en helpt bij vele processen in onze lichaamscellen. Sommige vetzuren uit verzadigd vet zijn minder gunstig omdat zij het 'slechte' LDL-cholesterol kunnen verhogen. Maar, niet alle verzadigde vetten zijn zo slecht als vroeger werd gedacht. Er zijn namelijk verzadigde vetzuren (bijvoorbeeld stearinezuur in chocola) die géén cholesterolverhogend effect hebben. Vet helemaal laten staan, hoeft daarom niet meer, maar niet te veel!

Groenten en Fruit

Groenten en vruchten uit pot, blik of diepvries behouden door de snelle oogst, bewerking en verpakking een hoog gehalte aan vitamines. Vaak verschilt dat nauwelijks van vers. "Kijk wel uit voor toegevoegde suikers, zout en siropen. De omega-3-vetzuren in vette vis zijn belangrijk voor een gunstige ontwikkeling van je breinfuncties (zoals communicatie tussen zenuwcellen, gezichtsvermogen, geheugen) en je geestesgesteldheid. Je kunt je niet slim eten of een mentale ziekte voorkomen door veel vis te eten, maar je houdt je hersenpan daarmee mogelijk wel beter 'in conditie'.

Light Producten

Light lijkt beter voor je lijn omdat lightproducten 30 procent minder vet óf minder suiker bevatten. Maar pas op: de ene caloriebron wordt vaak vervangen door een andere. In light pindakaas is bijvoorbeeld vet vervangen door suiker. Bovendien, een moddervet product blijft ook met 30 procent minder vet nog moddervet!

Oerdieet

Dat kan niet eens. Wij vangen niet meer elke dag een os, plukken geen wilde vruchten en halen geen knollen uit de grond. Maar we kunnen wel enkele principes van het oerdieet volgen. Vezelrijk eten, iedere dag minstens 200 gram groente en 200 gram fruit, iedere week peulvruchten en vis, en soms wat vlees. En zoveel mogelijk puur en onbewerkt.

Vlees

Eet niet te vaak rood vlees of bewerkt vlees (dat wil zeggen rood of wit vlees dat is gerookt, gezouten of conserveringsmiddelen bevat), adviseert de Gezondheidsraad. Bij vleesbewerking (waartoe ook het bakken in de pan en grillen behoren) komen bij hogere temperaturen en te lang doorbakken stofjes vrij die het risico op beroertes, diabetes type 2, darmkanker en longkanker kunnen verhogen. Vlees rigoureus uit je menu schrappen hoeft niet: het bevat ook goede ingrediënten als ijzer, eiwit, zink en vitamine B12.

Advies

We worden dagelijks overspoeld door (vaak) tegenstrijdige berichten over voeding. Geen wonder dat we in verwarring zijn. Wie of wat moeten we geloven? Prof. dr. Fred Brouns: "Houd je aan de richtlijnen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum, die zijn betrouwbaar. Ze lijken voor sommigen misschien wat ouderwets en behoudend, maar ze zijn wel gedegen. Ze worden namelijk gegeven op basis van wetenschappelijke consensus, dat wil zeggen als wetenschappers het er internationaal over eens zijn dat ze kloppen. Dat biedt een buffer tegen al die 'voedselbevliegingen'.

Andere fabels

  • Als iets minder calorieën bevat, is het altijd gezonder. Nee, nee en nog eens nee! Ongebrande, ongezouten noten bevatten super veel gezonde voedingsstoffen, maar zijn erg hoog in calorieën. Sojasaus bevat weinig calorieën maar is niet erg voedzaam.
  • Minder eten is altijd goed voor je. Nee, dit is helemaal afhankelijk van jouw energiebehoefte, je mentale gezondheid, hoeveel je sport en gewoon van hoe jouw lichaam werkt. Ieder lichaam is anders! Luister er naar.
  • Honger kun je stillen met een groot glas water. Honger is een signaal van je lichaam wat je niet moet negeren.
  • Genoeg eiwitten eten is lastig. Nee hoor! Wat dacht je van een lekkere bonenschotel, curry met tempeh of tofu?
  • Suiker is slecht voor je. Niet waar! Het zal je misschien verbazen dat een merk dat suikervrij snoep maakt dit zegt, maar het is écht zo! Een te veel aan toegevoegde suikers, dat is niet goed voor je.
  • Je hebt vitaminepillen nodig om gezond te blijven. Nope! Als je een tekort hebt aan bepaalde voedingsstoffen of als je een bepaalde leefstijl hebt (vegan/vegetarisch), dán kan het handig zijn om bepaalde vitaminepillen te slikken.
  • E-nummers zijn altijd ultra bewerkt en ongezond. Wist je dat E100 gewoon kurkuma is en E260 azijnzuur? Niets ongezonds aan.
  • Als je aan het afvallen bent en je eet een dag minder voedzaam, dan kom je gelijk aan. Gelukkig niet, zeg! Afvallen heeft te maken met het hanteren van een negatief energiebalans.

Factchecking

Omdat er zoveel informatie te vinden is, adviseren wij je altijd alle weetjes die je gezien te factchecken. Kijk waar de informatie vandaan komt, wie het zegt en of het logisch klinkt. En vooral: luister naar je lichaam!

labels:

Zie ook: