U bent voor onderzoek op de Spoedeisende Hulp geweest omdat u bent flauwgevallen. Gelukkig is er bij u geen ernstige oorzaak voor het flauwvallen gevonden. Daarom mocht u met uitleg en instructies weer naar huis van de arts. In deze folder geven wij u meer informatie.

Wat is flauwvallen?

Flauwvallen, ook wel syncope genoemd, is het plotseling kortdurend verliezen van je bewustzijn. Het treedt op wanneer de bloeddruk daalt en er niet voldoende zuurstof in de hersenen komt.

Flauwvallen wordt veroorzaakt doordat er tijdelijk te weinig bloed door de bloedvaten van de hersenen stroomt. Hierbij verliest iemand maximaal enkele minuten het bewustzijn en komt spontaan weer bij. 1 op de 3 mensen valt gedurende het leven een keer flauw. Sommige mensen hebben het heel vaak, voor anderen is het eenmalig.

Door een plotselinge daling van je bloeddruk, komt er niet meer genoeg bloed in de hersenen. Je komt in een staat van bewusteloosheid en valt flauw. Deze reactie van je lichaam zorgt ervoor dat je lichaam horizontaal op de grond komt te liggen. Als je eenmaal ligt, kan er bloed van de rest van je lichaam naar je hoofd stromen. Je hersenen krijgen weer genoeg bloed en zuurstof en je komt weer bij.

Flauwvallen is dus een beschermingsreactie van je lichaam als je hersenen een kortdurend tekort aan bloed en zuurstof krijgen. Flauwvallen en bijna flauwvallen kan gebeuren bij volwassenen, maar ook bij een kind. In de meeste gevallen is sprake van een onschuldige vorm van flauwvallen. Het is eigenlijk een veiligheidsmechanisme. Flauwvallen veroorzaakt geen blijvende schade. Het kan vervelend en beangstigend zijn.

Iemand die flauwvalt, verliest korte tijd het bewustzijn. Er is tijdelijk onvoldoende toevoer van zuurstofrijk bloed naar de hersenen en de hartslag verlaagt. Door de zwaartekracht valt iemand op de grond en door de liggende houding herstelt de bloedtoevoer naar de hersenen.

Hoe ontstaat een flauwvalreactie?

Een flauwvalreactie ontstaat doordat het onwillekeurige zenuwstelsel (op dit deel van het zenuwstelsel heeft u geen invloed) onvoldoende reageert op bepaalde bloeddrukschommelingen. Normaal gesproken worden de hartslag en bloedvaten aangepast bij een veranderende bloeddruk. Bij sommigen is deze aanpassing niet optimaal. Dat kan reden zijn tot flauwvallen zonder dat sprake is van een ziekte.

Flauwvalreacties zijn vaak leeftijdsgebonden, maar ook omstandigheden kunnen van invloed zijn.

Oorzaken van flauwvallen

Er zijn een aantal oorzaken voor flauwvallen bekend. Toch kun je ook zonder aantoonbare oorzaak flauwvallen. Sommige oorzaken van flauwvallen kunnen levensbedreigend zijn. Raadpleeg een arts wanneer u regelmatig flauwvalt, maar ook als u slechts een enkele keer last heeft gehad van flauwvallen. Sommige oorzaken van flauwvallen zijn onschuldig en andere zijn ernstig. Oorzaken gerelateerd aan het hart, waaronder een abnormaal hartritme, zijn de ernstigste oorzaken van flauwvallen.

Er zijn verschillende oorzaken van flauwvallen:

  • Vasovagale syncope: hierbij is er een te sterke werking van de bloeddrukreflex. Normaal gesproken zorgt het zenuwstelsel bij een daling van de bloeddruk ervoor dat de bloedvaten samenknijpen en het hart sneller gaat slaan. Op deze manier wordt er toch voldoende bloed naar de hersenen gepompt. Soms doet het zenuwstelsel dit niet of niet snel genoeg waardoor iemand flauwvalt. Op het moment dat er weer voldoende bloed naar het hart en de hersenen gaat, bijvoorbeeld door te gaan liggen, komt de flauwgevallen persoon vanzelf bij. Enkele bekende situaties waarbij dit kan voorkomen zijn:
    • hevige emoties (pijn, angst, bloed zien)
    • tijdens menstruatie
    • bij vochttekort (vb. door diarree, braken)
    • verblijf in een warme omgeving.
  • Situationele syncope: hierbij ontstaat het flauwvallen tijdens een specifieke situatie, bijvoorbeeld kort na het eten, tijdens het plassen of het hebben van ontlasting of na het hoesten.
  • Orthostase: hierbij past het lichaam zich te langzaam aan na een verandering van houding, bijvoorbeeld wanneer u snel gaat staan vanuit zittende/liggende houding. Er stroomt te veel bloed naar de benen waardoor de bloeddruk daalt en er te weinig bloed naar de hersenen stroomt.

Voorbeelden van oorzaken waardoor je kunt flauwvallen:

  • Je hebt een lage bloeddruk.
  • Je staat te snel op. Op zo’n moment stroomt al je bloed naar je benen, waardoor je hersenen niet genoeg bloed en zuurstof krijgen.
  • Je staat te lang overeind.
  • Je bent oververhit.
  • Je hebt te weinig gegeten of gedronken.
  • Je hebt een emotionele schok te verduren gekregen.
  • Je bent uitgeput.
  • Je hebt last van stress.
  • Je hebt een abnormaal hartritme door hartritmestoornissen.
  • Je gebruikt medicijnen die kunnen leiden tot flauwvallen.

Als vrouw kun je soms ook flauwvallen tijdens je menstruatie of zwangerschap. Tijdens de menstruatie kan dit veroorzaakt worden door pijn of je onwel voelen.

Waardoor kunt u flauwvallen?

  • emotionele gebeurtenissen
  • na lang en stil rechtop staan
  • een warme omgeving
  • direct na inspanning
  • direct na het eten of als u langere tijd niet heeft gegeten
  • tijdens de menstruatie
  • na een slechte nachtrust
  • bij ziekte, misselijkheid of koorts.

Symptomen van flauwvallen

Meestal vallen mensen flauw als ze staan. Als u voorafgaand aan het flauwvallen geen waarschuwingssignalen krijgt, kunt u onverwachts vallen en gewond raken.

Symptomen:

  • Duizeligheid.
  • Een gevoel van zwakte.
  • Je krijgt het warm en gaat zweten.
  • Verhoogde hartslag.
  • Minder goed zien en/ of vlekken zien voor je ogen.
  • Hoofdpijn.
  • Oorsuizen.
  • Je wordt bleek.
  • Misselijkheid en braken.
  • Incontinentie.
  • Tinteling in de vingertoppen.
  • Kortademigheid.

Direct voor het flauwvallen, ontstaan vaak waarschuwingssignalen. De belangrijkste signalen zijn: een licht gevoel in het hoofd, zwarte vlekken voor de ogen en zoemen in de oren. Vaak maakt iemand als hij bewusteloos raakt onwillekeurige bewegingen en soms verliezen mensen hun urine. Het bewustzijn herstelt zich spontaan, meestal binnen een minuut. Iemand is dan vaak bleek, zweterig en misselijk.

Wat te doen als u voelt dat u gaat flauwvallen?

Op het moment dat u aanvoelt dat u gaat flauwvallen, gaat u zo snel mogelijk liggen of zitten met het hoofd tussen de benen.

Als u een flauwvalreactie voelt aankomen, kunt u het beste op uw hurken gaan zitten of gaan liggen. Wie voelt dat het misgaat, moet snel gaan zitten of liggen. In je eigen huis is dat geen probleem, maar op het werk of in een winkel wil je dat liever niet. Hurken kan ook werken.

Men kan de bloeddruk staand ook verhogen door de benen te kruisen en ze krachtig tegen elkaar te duwen. Wat ook goed werkt is de benen tegen elkaar te knijpen en de knieën met kracht te strekken. Dit kan genoeg zijn om flauwvallen te voorkomen, en het geeft ook even de tijd te bedenken waar men kan gaan zitten. Let op: als het zwart wordt voor de ogen, is het bijna zover: dat is de allerlaatste waarschuwing voor je bewusteloos wordt.

Voel je dat je bijna flauwvalt?

  • Kruis je benen als je staat.
  • Span je beenspieren aan.
  • Of vouw je handen en probeer ze daarna uit elkaar te trekken.

Doe dit 30 tellen.Werkt dit niet? Ga dan op de grond zitten. Span de spieren van je armen en benen aan.Hierdoor duw je extra bloed naar je hoofd. Dan val je minder snel flauw.

Het kan helpen om de benen van de patiënt in de lucht te houden.

Wat te doen om flauwvallen te voorkomen?

Flauwvallen is meestal niet ernstig. Soms kan het wel lastig zijn indien u er vaak last van heeft.

  • Als u langere tijd moet staan, is het verstandig om te zorgen dat u stevig staat. U kunt zo nodig de benen kruisen of de beenspieren aanspannen. Op deze manier zorgt u dat er minder bloed naar de vaten in de benen zakt.
  • Zorg dat u genoeg zout en water binnenkrijgt. Als de urine donker is, kan dit een teken zijn van te weinig water in het lichaam.

Meestal weten mensen in welke omstandigheden ze gevoelig zijn voor flauwvallen en passen zich daarop aan. Bijvoorbeeld tijdens het bloedprikken gaan liggen in plaats van staan of zitten.

  • Langzaam opstaan: Sta langzaam op. Wacht even om te kijken of dat goed gaat. Ga pas lopen als je je niet licht voelt in je hoofd. Ga weer zitten als je klachten krijgt. Doe je hoofd dan tussen je knieën. Blijf een paar tellen zitten. Of ga even liggen.
  • Niet moe en warm worden: Val je vaak flauw als je ziek bent of heel moe bent? Zorg dat je rustiger aan doet. Zorg dat je niet te lang staat. Zorg dat je niet lang in warme en benauwde ruimtes bent.
  • Eten en drinken: Eet en drink regelmatig iets. Zorg dat je onderweg altijd iets te eten en te drinken bij je hebt. Drink geen alcohol.
  • Op de wc: Pers niet als je op de wc zit. Krijg je een licht gevoel in je hoofd als je plast? Zorg dat je zit als je plast. Vooral in de nacht. Wacht even voordat je weer opstaat. Hou je vast aan een handvat aan de muur als je opstaat.
  • Medicijnen: Gebruik je medicijnen tegen hoge bloeddruk of een depressie? Bespreek je klachten met je arts.

Vermijden van risicosituaties

Wie VVS krijgt van bloed zien of van enge situaties, kan die maar beter vermijden. Wie het makkelijk krijgt van lang staan, kan maar beter gaan lopen, leunen of zitten.

Altijd ruim water en zout

Een lage bloeddruk draagt bij tot het krijgen van VVS; wie daartoe neigt moet voorkomen dat de bloeddruk in de gevarenzone komt: gebruik altijd ruim water en zout. Of er ruim water in het lichaam is, is makkelijk te zien aan de kleur van de urine: hoe lichter en minder gekleurd die is, hoe meer water er in het lichaam zit, wat weer goed is om flauwvallen te voorkomen. Maar pas op: wie een hoge bloeddruk heeft moet niet zomaar meer zout gebruiken!

Voorbereiden op lang staan

Het volgende is alleen van belang voor wie VVS krijgt van lang staan. Wie bv. een goede kans heeft om flauw te vallen bij een receptie, kan een paar minuten tevoren snel een half tot driekwart liter water drinken: dat verhoogt de bloeddruk ruim een half uur.

'Bloeddrukverhogende manoeuvres'

Wie voelt dat het misgaat, moet snel gaan zitten of liggen. In je eigen huis is dat geen probleem, maar op het werk of in een winkel wil je dat liever niet. Hurken kan ook werken. Men kan de bloeddruk staand ook verhogen door de benen te kruisen en ze krachtig tegen elkaar te duwen. Wat ook goed werkt is de benen tegen elkaar te knijpen en de knieën met kracht te strekken. Dit kan genoeg zijn om flauwvallen te voorkomen, en het geeft ook even de tijd te bedenken waar men kan gaan zitten.

Wanneer een arts raadplegen?

Als u de klachten precies herkent van een eerdere keer flauwvallen, dan hoeft u niets te doen. Bij twijfel over de klachten is het wel verstandig om contact met een arts op te nemen.

Neem direct contact op met een arts als u bent flauwgevallen en er sprake is van een van onderstaande situaties:

  • Flauwvallen in liggende houding of tijdens inspanning
  • Herhaaldelijk flauwvallen, of langer dan een paar minuten bewusteloosheid
  • Pijn op de borst of hartkloppingen voorafgaand aan het flauwvallen
  • Aanhoudende schokkende bewegingen of bijten op de tong
  • Als er acute hartdood in de familie voorkomt.

Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je flauw bent gevallen en 1 van deze dingen hieronder had. Of zeg dat iemand anders snel moet bellen als ze dit bij jou merken:

  • Je had pijn op de borst of hartkloppingen vlak voordat je flauwviel.
  • Je armen en benen schokten een tijdje.
  • Je plaste in je broek.
  • Je beet op je tong.
  • Je lag en viel toen flauw.
  • Je viel flauw toen je aan het sporten was.
  • Je was langer dan 3 minuten bewusteloos.
  • Je was 5 minuten of langer in de war toen je wakker werd.
  • Je bent flauwgevallen en hebt een wond die erg bloedt.

Wat kunnen omstanders doen als iemand flauwvalt?

Hou mensen die flauwvallen of dreigen flauw te vallen nóóit rechtop, ook niet zittend in een stoel: dat maakt het veel moeilijker bloed in de hersenen te krijgen en dan duurt het langer. Probeer mensen dus horizontaal te krijgen. Het kan helpen om de benen van de patiënt in de lucht te houden. Raak niet in paniek: flauwvallen kan er vreselijk eng uitzien, maar het gaat weer vanzelf over.

112 bellen?

Soms wordt een ambulance gebeld bij VVS. Als iemand echter precies hetzelfde soort aanval heeft als alle vorige, en het is zeker dat het om VVS gaat, dan kan het ambulancepersoneel niet veel nuttigs doen en dan kan men dat maar beter laten.

labels:

Zie ook: