Soms komen er vragen voor die niet eenvoudig te beantwoorden zijn. Om deze vragen te beantwoorden, hebben we een team van professionals geraadpleegd, waaronder een student tandheelkunde, een biologische tandarts, een natuurgeneeskundige en het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC).

Is het Doorslikken van Fluoride Tandpasta Gevaarlijk?

Tandpasta inslikken is ongezond vanwege de hoeveelheid fluoride die erin zit. Bij grote hoeveelheden kan dit schadelijk zijn voor de gezondheid. Bij het per ongeluk inslikken van te veel tandpasta, wat soms bij kinderen gebeurt, kunnen buikpijn en misselijkheid optreden.

De gezondheidsschade hangt af van de concentratie fluoride, de hoeveelheid tandpasta die dagelijks wordt ingeslikt, het lichaamsgewicht, de lengte, de algemene conditie en of men in een land heeft gewoond met of zonder waterfluoridering. Ik adviseer om matig te zijn met het opzettelijk doorslikken van gefluorideerde tandpasta.

De reden waarom toxiciteit kan optreden, is dat fluoride calciumionen kan binden in het bloed, waardoor het vrije calciumgehalte afneemt. Een gevolg van te veel fluoride inslikken kan onder andere fluorose zijn, dit zijn witte vlekjes die zich vormen op de tanden.

Effecten van Fluoride op het Lichaam

Van fluor is algemeen bekend dat het een verhardende invloed heeft op collageen, een eiwit dat op veel plaatsen voorkomt in het lichaam. Niet alleen je tanden, maar ook botten, huid en kraakbeen bevatten collageen, evenals de binnenbekleding van aders en slagaders.

Acute en Chronische Toxiciteit

Onze expertise betreft vooral de acute (éénmalige) innames van diverse middelen, waaronder fluoride-bevattende tandproducten. In onze monografie is dus slechts beperkt informatie opgenomen over de chronische blootstelling zoals u deze in uw vraag beschrijft. In ons onderwijs worden wij wat betreft de mogelijke toxische (giftige) waarden van fluoride doorverwezen naar het Advies Cariëspreventie van het Ivoren Kruis (zie bijlage). Hier staat echter voornamelijk informatie in vermeld over acute toxiciteit, en niet de chronische toxiciteit zoals bij meneer het geval zou kunnen zijn.

Er is een mooi en uitgebreid artikel recentelijk verschenen (Guth et al., 2020). Hierbij hebben de auteurs naar verschillende soorten studies gekeken, o.a. naar dierstudies. Bij dieren was de maximale hoeveelheid fluoride die kon worden ingenomen zonder het optreden van een negatief lichamelijk effect 2.5 mg per kg lichaamsgewicht per dag.

Meldingen van Tandpasta-Inname

Het afgelopen jaar hebben zeshonderd mensen klachten gemeld na het inslikken van tandpasta, voornamelijk jonge kinderen die per ongeluk fluoridetandpasta binnenkregen. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC), onderdeel van het UMC Utrecht, ontving in 2023 bijna zeshonderd meldingen van te veel tandpasta-inname. Meer dan 90 procent van de slachtoffers zijn kinderen jonger dan 5 jaar.

Klachten zoals misselijkheid, bleekheid, niet willen eten, hangerigheid en trillingen worden gemeld door zorgverleners. Deze klachten worden veroorzaakt door de pepermunt in tandpasta en, in grotere hoeveelheden, door de fluoride. Een lepeltje tandpasta kan al een tekort veroorzaken, en regelmatig iets meer tandpasta kan leiden tot chronisch gebrek aan calcium, wat botproblemen veroorzaakt. Ernstige gevallen, zoals het innemen van een hele tube peutertandpasta of een halve tube voor volwassenen, kunnen zelfs hartklachten veroorzaken.

In ernstige gevallen kan een calciumtekort door tandpasta-inname het hart doen stoppen, hoewel dit zeer zeldzaam is. Van Riel adviseert om kinderen met tandpastavergiftiging iets met melk te laten drinken om het calciumtekort aan te vullen. Volgens Van Riel neemt het aantal meldingen licht toe, wat jaarlijks samenhangt met nieuwe ouders en jonge kinderen die leren tanden poetsen.

Wat te Doen bij Overmatige Inname?

Als je vermoedt dat je kind te veel fluoride heeft binnengekregen, let dan op symptomen zoals buikpijn, diarree, overgeven, meer speeksel en dorst. Als die zich voordoen, moet je contact opnemen met een arts. Geef je kind ook zo snel mogelijk een glas melk. Volgens toxicoloog Antoinette van Riel van UMC Utrecht gaan de meldingen zowel over tandpasta voor kinderen als voor volwassenen.

Melk of vla tegen vergiftiging Om vergiftiging te voorkomen kan je jouw kind melk of andere zuivelproducten zoals vla geven. "In melk zit calcium en dat bindt goed aan het fluoride dat in tandpasta zit. Helemaal als een kind tandpasta voor volwassenen opheeft, waar meer dan 3 keer zoveel fluoride in zit als kindertandpasta," zegt Van Riel.

Top 5 Cosmetische Producten met de Meeste Meldingen in 2023

Product Aantal Meldingen
Tandpasta 301
Parfum 144
Nagellakremover 140
Zeep 99
Haarlotion 98

Bron: NVIC

De Functie van Fluoride

Maar waarom zit er eigenlijk fluoride in onze tandpasta? Wanneer je suikers eet, worden die door bacteriën in de tandplak omgezet in zuren. En die tasten onze tanden aan. Hoe minder zuur, hoe beter voor je gebit", zegt tandarts Wouter Vriesman. Door de zuurstoten daalt de pH-waarde in je mond. "Fluoride zorgt ervoor dat die waarde minder zuur wordt."

Maar te veel fluoride is giftig. "Dat geldt vooral voor kinderen. Daarom moet je kinderen ook nooit volwassenentandpasta geven, maar kindertandpasta. Daar zit namelijk minder fluoride in." Helemaal geen fluoride meer gebruiken is ook geen optie. "Dan wordt je gebit echt gatenkaas. Ik heb ook weleens alternatieve ouders in mijn praktijk die geen fluoride geven aan kinderen. Fluoridehoudende tandpasta is de meest geadviseerde en gebruikte tandpasta in Nederland.

Fluoride: Veilig bij Correct Gebruik

Het is belangrijk om fluoride op de juiste manier te gebruiken, legt Westerink uit. ‘’Elke stof kan giftig zijn, zelfs water: als je daar in één keer 20 liter van drinkt, is dat ook schadelijk en giftig. Fluoride is dus in principe ook giftig, maar niet in de hoeveelheden die wij binnenkrijgen bij aanbevolen en correct gebruik.’’ Hij vertelt dat in Europa de acceptabele hoeveelheid ongeveer 3 milligram per dag is. Bij deze hoeveelheid zijn er geen gezondheidsrisico’s gedurende een heel leven lang. ‘’Zelfs als je drie keer per dag poetst met een fluoridehoudende tandpasta met de aanbevolen hoeveelheid, is er niks aan de hand.’’

Hij benoemt dat in tandpasta die je op je tandenborstel doet ongeveer 1 milligram fluoride zit, dus als je twee of drie keer je tanden poetst, blijf je netjes binnen het Europese advies. ‘’De opname van fluoride die je van tandpasta krijgt is bovendien minimaal, omdat je het weer uitspuugt en je wangslijmvlies zeker niet alle fluoride opneemt. Het is alleen niet de bedoeling dat je het gaat eten. Dan zou je wel te veel fluoride kunnen binnenkrijgen wat schadelijk zou kunnen zijn.’’

Westerink benadrukt ook meteen dat de drie milligram die in Europa aanbevolen is, erg streng genomen is: ‘’Onder de drie milligram praten we niet over gezondheidsrisico’s, want die zijn er niet. Tot 7 milligram is een grijs gebied, want in bijvoorbeeld Amerika wordt 7 milligram fluoride per dag gehanteerd als advies, dus daar zeggen ze dat je pas boven de 7 milligram mogelijk risico loopt.”

Tandpasta voor Kinderen

Als je je aan de aanbevolen hoeveelheid fluoride per dag houdt, is er dus niks aan de hand. Bij kinderen is dit soms lastig. Westerink vertelt dat in peutertandpasta minder fluoride zit verwerkt dan in reguliere tandpasta, zodat jonge kinderen geen gezondheidsrisico’s lopen.

Mondhygiënist en klinisch epidemioloog professor Dagmar Else Slot legt uit dat peuters niet altijd de vaardigheid hebben om te spugen en daarom de tandpasta kunnen doorslikken. ‘’Met een gewone tandpasta is de kans op doorslikken van te veel fluoride groter. Ook kunnen kleine kinderen tandpasta ‘’opeten’’ als je als ouder even niet oplet, vooral als het zoet smaakt.’’

Invloed van Fluoride op IQ en Pijnappelklier

Bij normaal gebruik is fluoride dus niet giftig, maar als je te veel fluoride binnenkrijgt is het dat mogelijk wel. Zo zegt Westerink dat uit meerdere studies blijkt dat er een verband is tussen hoge fluoride inname en het krijgen van een lager IQ. Volgens hem heeft dit alleen ook te maken met andere factoren. Hij legt uit dat deze niet-gecontroleerde onderzoeken vaak mensen uit eenzelfde gebied zijn, zoals bijvoorbeeld in een bepaald gebied in Amerika. Hier wordt meer fluoride toegevoegd aan het drinkwater en krijgen mensen dus een hogere mate van fluoride binnen.

Naast een mogelijk verband met het IQ, wijzen sommige onderzoeken er ook op dat fluoride je pijnappelklier zou aantasten. Dit is een kleine hormoonklier in je hersenen die een rol speelt bij de aanmaak van melatonine. Westerink vertelt dat er inderdaad studies zijn die aantonen dat fluoride kan leiden tot verkalking van de pijnappelklier: ‘’Echter, de pijnappelklier verkalkt ook naarmate je ouder wordt en dit staat los van fluoride. Het is heel lastig om dit van elkaar te scheiden, want komt de verkalking van fluoride of gewoon door veroudering?’’

Hij ziet zelf absoluut geen reden tot zorg, omdat het in deze onderzoeken steeds gaat om hoge doseringen fluoride, die wij in Europa niet binnen krijgen en dus voor ons niet relevant zijn.

Het Belang van Fluoride voor Mondgezondheid

Fluoride is in de hoeveelheden die wij binnenkrijgen bij gewoon aanbevolen gebruik is niet schadelijk. Ook mondhygiënist en klinisch epidemioloog professor Dagmar Else Slot ziet geen risico’s voor de algemene gezondheid bij de inname van fluoride. Ze benadrukt juist namens de mondzorgprofessionals, zowel vanuit de universiteit ACTA als de beroepsverenigingen voor tandartsen en mondhygiënisten, dat het gebruik hele positieve effecten heeft op je mondgezondheid.

‘’Het is moeilijk om een gezonde mond te behouden zonder het gebruik van een tandpasta met fluoride. Het risico op gaatjes is dan aanzienlijk groter dan wanneer je poetst met een fluoridehoudende tandpasta. Door het eten en drinken ontstaat er een zuurstoot in de mond, op dat moment lost het glazuur langzaam op. Met fluoride maak je je glazuur extra sterk. Ook bouwt fluoride zich in het allereerste begin van een gaatje in.’’ Slot benadrukt dat je het moet zien als een gemakkelijke preventieve maatregel voor je mondgezondheid.

Ze maakt zich zorgen over deze trend: “We zien dat fluoridevrij poetsen steeds meer toeneemt, en dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling.” Ze legt uit dat juist nu de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) fluoridehoudende tandpasta op de lijst van essentiële medicijnen heeft geplaatst, omdat iedereen hier recht op zou moeten hebben. Daarnaast ondersteunen de Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten en Tandartsen en het Ivoren Kruis het advies voor het gebruik van fluoride.

Fluoride is een mineraal. Het lichaam heeft hier maar weinig van nodig en het bevindt zich in tanden en botten. Zuiver fluor is giftig voor het lichaam, maar in voeding is fluoride altijd gebonden aan een andere stof zoals natrium en calcium. Als fluoride gebonden is, is het niet meer giftig.

Fluoride zit bijna in alle voedingsmiddelen, vooral in thee en zeevis. Fluoride helpt tanden en kiezen te beschermen tegen gaatjes. Gaatjes ontstaan door het zwakker worden van de harde delen van de tand. Dit proces wordt cariës genoemd. Fluoride voorkomt gaatjes en zit daarom vaak in tandpasta. Bij normaal gebruik is tandpasta met fluoride veilig. Normaal gebruik betekent dat je tandpasta gebruikt zoals bedoeld is of zoals de instructies op het etiket beschreven staan.

Risico's van Te Veel Fluoride

Maar zoals met alles in het leven: overal waar “te” voor staat, is niet goed voor je, zo ook met te veel fluoride. Wanneer je gedurende een langere tijd te veel fluoride binnenkrijgt, kan het schadelijk zijn. Het kan bijvoorbeeld invloed hebben op de botgroei en het kan witte vlekken en strepen veroorzaken op tanden en kiezen.

Als je na het tandenpoetsen de tandpasta uitspuugt, krijg je geen grote hoeveelheid fluoride binnen. Het is ook niet erg als je een keer per ongeluk tandpasta doorslikt. Jonge kinderen slikken vaak tandpasta in. Daarom adviseert de tandarts in Zoetermeer peutertandpasta voor baby’s en jonge kinderen, omdat deze minder fluoride bevat dan tandpasta voor volwassenen.

Volgens de Europese Cosmeticaverordening (1223/20090/EG) mag er in tandpasta maximaal 1500 ppm fluoride zitten. Daarnaast moet op de verpakking vermeld staan hoeveel fluoride er exact aanwezig is. Als dit meer dan 1000 ppm fluoride is, moet er op de verpakking staan dat deze niet geschikt is voor kinderen of de volgende tekst moet erop staan: “Gebruik voor kinderen van zes jaar of jonger niet meer tandpasta dan de grootte van een erwt. Zorg dat ze zo weinig mogelijk tandpasta inslikken.

Online lees je soms dat fluoride schadelijk zou zijn en dat je daarom beter een tandpasta zonder fluoride kunt gebruiken. Volgens deze artikelen is natriumfluoride een neurotoxine en tast het je zenuwstelsel aan. Het klopt dat fluoride schadelijk kan zijn voor je gezondheid als je er te veel van binnenkrijgt. Maar dan gaat het om veel meer fluoride dan wat je normaal gesproken bij tandenpoetsen zou binnenkrijgen. In de onderzoeken met mensen gaat het om grote hoeveelheden en deze studies zijn gedaan in gebieden waar nog steeds fluoride aan het drinkwater wordt toegevoegd. Als fluoride normaal gebruikt wordt, is het een veilige en effectieve manier om gaatjes te voorkomen. Fluoride maakt het glazuur harder en biedt daardoor een betere bescherming tegen zuuraanvallen. Daarnaast kunnen beginnende gaatjes door het gebruik van tandpasta met fluoride herstellen.

Omdat er verschillend wordt gedacht over fluoride, zijn er ook tandpasta’s verkrijgbaar zonder fluoride.

Conclusie

Fluoridetandpasta’s zijn sinds begin jaren ‘70 van de 20e eeuw in Nederland op de markt. Sindsdien is er een daling te zien in het aantal gaatjes bij kinderen. Toch is er de laatste jaren een trend ingezet, waarbij getwijfeld wordt aan de effectiviteit dan wel de schadelijkheid van fluoride.

Fluoride is een medicament dat wordt toegevoegd aan tandpasta’s. Fluoride wordt vaak in een chemische verbinding toegepast. Het belangrijkste bestanddeel van het tandglazuur is hydroxyapatiet. De aanwezigheid van fluoride in de mond zorgt er o.a. dat het glazuur pas bij een lagere pH oplost dan zonder fluoride.

Gebaseerd op de hiervoor beschreven risico’s van hoge doseringen aan fluoride, is het advies om de tandpasta na het poetsen niet door te slikken. Mocht dit af en toe en/of in kleine hoeveelheden gebeuren, is dit niet schadelijk. Uit onderzoeken komt onvoldoende bewijs naar voren om een voorkeur aan te wijzen tussen alleen het uitspugen van de tandpasta en het daarbij ook naspoelen van de mond. Voordeel van alleen uitspugen kan zijn dat er een kleine hoeveelheid fluoride achterblijft in de mond. Bekend is dat fluoride het meest werkzaam is als het gedurende langere tijd in enige mate in de mond aanwezig is.

labels:

Zie ook: