Europees klimaatcommissaris Frans Timmermans wil het EU-landbouwbeleid op de schop en het de komende jaren drastisch veranderen én vooral groener maken, onder meer door een totaalverbod op pesticiden. Timmermans blijft de boeren bestoken om ze rijp te maken voor ‘ongehoorde maatregelen’. Dat zegt een Franse woordvoerder in Brussel, die betrokken is bij de onderhandelingen met de EU-lidstaten over de komende landbouwhervorming die tussen 2021 en 2030 gestalte moet krijgen.

Timmermans deed zijn boeronvriendelijke uitspraken niet voor de eerste keer. Eerder verklaarde hij naar aanleiding van de ‘Green deal’ dat Europa best landbouwgrond kan inleveren en dat ook de export van landbouwproducten wat minder kan.

De Europese Commissie beschouwt de landbouw als een van de grote vervuilers van het milieu. Volgens de Commissie is de voedselproductie een van de grote oorzaken van de lucht-, water- en bodemverontreiniging, het verlies van biodiversiteit en klimaatverandering.

De EU-woordvoerder sprak over een ‘beduidende inkrimping van de productie in landbouwsectoren, die het milieu de meeste schade toebrengen waaronder de intensieve veeteelt’: „Zoveel mogelijk export ten koste van het milieu en het klimaat zal niet meer als vanzelfsprekend worden aanvaard.” En ook: „Het aantal boeren in Europa moet beduidend omlaag.

Wat Timmermans vergeet erbij te zeggen is, dat het huidige landbouwbeleid in Europa tientallen jaren grotendeels werd uitgestippeld door de elkaar opeenvolgende Europese Commissies, die alle waarschuwingen van de groene partijen en milieu- en natuurorganisaties tegen haar beleid in de wind sloegen.

Met de komst van uw Green Deal gaf u ons, 12 Nederlandse natuur- en milieuorganisaties én haar miljoenen aanhangers, hoop. Dat Europa er nu eindelijk voor kiest de groene weg in te slaan. Een Europa dat streeft naar natuurvriendelijke landbouw waarin volop ruimte is voor biodiversiteit. Waar wordt ingezet op natuurlijke landschapselementen en vernatting van landbouwgronden. Naar een Europa waar we veldleeuwerik en geelgors weer volop horen zingen, patrijzen voor ons uitschieten en waar boeren beloond worden voor het gastvrij onderbrengen van al die soorten planten en dieren, die afhankelijk zijn van het boerenland voor hun voortbestaan.

Helaas hebben de Europese landbouwministers en het Europees Parlement ons diep teleurgesteld. Uit hun inzet voor een nieuw Gemeenschappelijke Landbouwbeleid, met een jaarlijks budget van 59 miljard euro, is namelijk pijnlijk duidelijk geworden dat er geen ruimte wordt gemaakt voor de noodzakelijke vergroening. Sterker nog: het nieuwe landbouwbeleid dat nu wordt voorgesteld zet in op verdere intensivering en staat daarmee haaks op uw plannen in de Green Deal. Daarmee blijft Europa vasthouden aan een systeem dat de intensieve landbouw in stand houdt.

Het decimeert de boerenstand en dwingt de overblijvende boeren de biodiversiteit te negeren in plaats van te koesteren. Pesticidengebruik, verdroging en teloorgang van de natuur worden niet genoeg aangepakt. Het pakt slecht uit voor het klimaat en de kwaliteit van water, lucht en bodem.

Als Nederlandse natuur- en milieuorganisaties doen wij een beroep op u. Dé EU- commissaris die zich heeft uitgesproken voor verandering, voor een groen Europa. Geachte heer Timmermans, we roepen u op om dat voorstel van tafel te vegen en u hard te maken voor een landbouwbeleid dat in lijn ligt met uw Green Deal. Het is nog niet te laat om het tij te keren.

Doe het niet alleen voor de vreugde die meer zingende veldleeuweriken en buitelende kieviten ons bieden. De gezondheid van ons allen en de leefbaarheid van onze omgeving staat op het spel. Net als het voortbestaan van rijke, Europese agrarische cultuurlandschappen met honderden kenmerkende dieren- en plantensoorten.

De Rol van Biologische Landbouw

Welke bijdrage kan de biologische sector de komende decennia leveren aan de verduurzaming van voedselproductie, handel en consumptie? De EU geeft met de Farm-to-Fork strategie, met daarin een voorgestelde Europese groei naar 25 procent biologisch landbouwareaal, in potentie een enorme boost aan de ontwikkeling van de biologische sector.

In het nationale landbouwbeleid van Nederland wordt het b-woord vermeden, terwijl biologisch wetenschappelijk onderbouwde antwoorden heeft op tenminste een deel van het duurzame productievraagstuk. En dan is er ook nog het felle verzet van gangbare boeren tegen elke duurzame maatregel die hun productiegroei lijkt in te perken.

Een andere vraag is of de consument bereid is om een ontwikkelingssprong te maken, want uiteindelijk volgt productie de vraag. ‘Het voedsel dat we eten en de manier waarop we dat produceren, heeft een enorme impact op onze gezondheid en het milieu. Vice versa is ons voedselsysteem zeer kwetsbaar voor klimaatverandering.

Droogte en veranderende weerspatronen zorgen nu al voor teruglopende landbouwopbrengsten en dan zitten we nog maar aan een temperatuurstijging van één graad. Met de Green Deal en specifieker de Farm-to-Fork strategie willen we dat het Europese voedselsysteem, van boer tot bord, de wereldwijde standaard wordt voor wat betreft duurzaamheid.

Biologische landbouw zorgt voor voedsel van hoge kwaliteit en draagt zorg voor milieu, biodiversiteit en dierenwelzijn. Het areaal biologische landbouw blijft in Nederland achter ten opzichte van andere EU-landen. Tegelijkertijd is het ministerie van LNV afhoudend met het stimuleren van omschakelen naar biologisch. Het ministerie komt met nieuwe termen zoals ‘kringlooplandbouw’.

‘Het idee van kringlooplandbouw past goed bij de Green Deal. Eerder dit jaar hebben we een actieplan voor de circulaire economie gepresenteerd met specifieke aandacht voor ‘zero waste’ - geen afval dus. Hoe slimmer je omgaat met reststromen, ook in de landbouw, hoe sneller we de circulaire economie kunnen realiseren. De Farm-to-Fork strategie kijkt net als de kringlooplandbouw naar het voedselsysteem als geheel.

Dat is ook nodig als je de landbouwcyclus succesvol wilt verduurzamen. In die zin zie ik veel overeenkomsten tussen de doelen van het ministerie van LNV en van de Commissie. ‘We willen af van het model waar we in Brussel bepalen hoe het beleid wordt uitgevoerd. Het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) zal boeren gaan belonen voor hun bijdrage aan het milieu.

In de nationale strategische plannen, waar ook Nederland nu aan werkt, zal worden bepaald hoe dit precies in de praktijk wordt gebracht. Voor de Commissie is het belangrijk dat de gekozen maatregelen ook echt de gewenste verandering realiseren.

‘Het huidige biologische landbouwareaal in Nederland ligt met 3 procent ruim onder het Europese gemiddelde van 8 procent. Om dat percentage omhoog te krijgen, biedt het GLB mogelijkheden om boeren te ondersteunen in de overgang naar biologische landbouw.

‘Als je het aandeel biologische landbouw wilt verhogen, zul je ook de vraag naar producten moeten stimuleren. De Commissie wil dus ook landen als Nederland helpen de vraag naar biologische producten te vergroten. Onze promotie van landbouw- en voedselproducten zal zich meer en meer richten op biologische en op duurzaam gemaakte producten.

De Commissie gaat ook de aanbestedingsregels herzien, zodat overheden gemakkelijker kunnen kiezen om duurzame, biologische etenswaren aan te bieden in hun kantines. ‘Laat ik voorop stellen dat een duurzaam voedselsysteem niet enkel afhankelijk is van boeren of de landbouw. Consumenten, voedselproducenten, supermarkten en publieke instellingen hebben allemaal een rol.

Je kunt dus ook niet verwachten dat alleen het ministerie van LNV de biologische landbouw aanjaagt. Ze zullen dat samen met anderen moeten kunnen doen. ‘Succes hangt dus af van samenwerking tussen de verschillende spelers, maar ook van onszelf. Want wat wij als consument in onze winkelwagen leggen, wat wij vragen om op het menu van onze bedrijfs- of sportkantines te zetten, zorgt net zo goed voor verandering.

Het Europese logo voor biologische landbouw is daarbij natuurlijk erg nuttig. ‘Ik moet ook opmerken dat het cijfer van 25 procent een doel op Europees niveau is, niet nationaal. Lidstaten zullen zelf nationale doelen voor hun biologische landbouw stellen als onderdeel van hun plannen in het nieuwe GLB. Met verschillende, soms nieuwe instrumenten in het GLB kunnen ze daarbij kiezen om biologische landbouw verder te stimuleren.

De eco-regelingen zijn een goed voorbeeld. Een veelgehoorde kritiek op het doel van 25 procent biologisch areaal is dat dit de prijs van biologische producten doet kelderen.

‘Er is groeiende vraag naar voedsel van hoge kwaliteit dat voldoet aan de hoogste standaarden voor milieu, biodiversiteit en dierenwelzijn. Biologische landbouw komt die vraag tegemoet. Maar om de ontwikkeling van biologisch boeren in de Europese Unie verder te stimuleren, moet je inderdaad zorgen dat vraag en aanbod min of meer gelijktijdig groeien.

Dan voorkom je enerzijds een dalende prijs voor de boer en anderzijds een te hoge prijs voor de consument. Want ook dat is belangrijk: duurzame producten moeten betaalbaar zijn. Nu is het nog te vaak zo dat de ongezonde, niet duurzame keuzes de goedkoopste zijn. Dat is slecht voor het milieu en het klimaat, en slecht voor onze gezondheid.

‘Voor veel van de doelen van de Green Deal hebben we de biologische sector nodig. Denk aan biodiversiteit, of het terugdringen van pesticiden. De biologische sector heeft dus ook een rol bij het verduurzamen van de landbouw in algemene zin.

‘Ik vind het mijn rol om te zorgen dat het voedselsysteem in de Europese Unie zich ontwikkelt op een manier die de balans met de natuur herstelt, voor voedsel van hoge kwaliteit zorgt en een goede economische positie voor de boer zeker stelt. We hebben het in ons om wereldwijd de norm te zetten voor duurzame voedselproductie en anderen daarin mee te nemen.

U stelt dat de Europese Commissie met een action plan on organic farming komt. Wat komt er in zo’n plan te staan? ‘We werken inderdaad aan zo’n actieplan. Dat is een belangrijk instrument om de verdere groei van de sector te begeleiden. In het plan zetten we uiteen hoe de visie van de Green Deal wordt vertaald naar duurzame landbouwpraktijken.

‘Het plan kijkt naar drie verschillende aspecten. Als eerste willen we vraag naar biologische producten bevorderen en zorgen dat deze producten van hoge kwaliteit blijven, zodat consumenten zeker zijn dat wat ze kopen, ook echt onze planeet helpt. Als tweede willen we de groei van het biologisch landbouwareaal in Europa stimuleren. En tot slot willen we biologische productie een grotere rol geven in de strijd tegen klimaatverandering.

De Uitwerking van de 'Farm to Fork'-Strategie

‘De Farm-to-Fork strategie kijkt naar de kansen die deze verandering met zich meebrengt. We hebben meer precisielandbouw nodig, we moeten meer gebruik maken van wat de wetenschap ons vertelt en we moeten alle mogelijkheden in het nieuwe GLB gebruiken om groene investeringen op boerenbedrijven te doen. Ook hier gaat het niet alleen om de boeren.

Voedselzekerheid gaat net zozeer over hoeveel voedsel wij als consumenten verspillen. Moeder Aarde heeft er genoeg van", aldus Frans Timmermans bij de start van zijn anti-vlees-campagne in de EU. Frans Timmermans stoort zich aan verspilling. Niet van ons belastinggeld, maar van ons voedsel.

Als Europees Commissaris lanceerde Frans Timmermans een omvangrijke EU Green Deal, die op talloze gebieden meer macht aan Brussel gaf om een klimaatrevolutie door te drukken. Brussel wil zelfs beslissen wat er in uw koelkast en uw afvalzak mag.

Wat veel mensen niet weten, is dat de Europese Commissie actief betrokken is bij het financieren van lobbygroepen die bij haarzelf lobbyen voor strengere klimaatmaatregelen. Dat klinkt absurd, maar het is realiteit. Dit systeem, waarbij de Commissie ngo’s betaalt om druk uit te oefenen op haar eigen beleid, heeft geleid tot een vicieuze cirkel waarin de klimaatbetutteling steeds verder wordt opgeschroefd.

Verschillende ngo’s, zoals Zero Waste Europe en SAFE, spelen hierbij een sleutelrol. Deze organisaties, die grotendeels afhankelijk zijn van EU-subsidies, hebben een agenda die sterk leunt op veganisme, milieu-alarmisme en klimaatideologie. Uit openbare registers blijkt dat ze afgelopen jaren veelvuldig met Frans Timmermans hebben gesproken.

Goukens noemt het voorbeeld van de lobbyclub Zero Waste Europe. In 2020 kreeg de groep 0,69 miljoen euro. De Europese Commissie creëert een feedbackloop waarin zij zelf het beleid bepaalt, de middelen verschaft aan lobbygroepen om dat beleid verder te verstevigen, en vervolgens nieuwe wetgeving invoert op basis van de druk die zij zelf heeft gefinancierd.

De burger moet zomin mogelijk te zeggen hebben, zo vindt Brussel, want hij is niet eens in staat om een goede maaltijd te koken. Vandaar de Europese Commissie kookboeken uitbrengt. Na Bon Appétit en het EU Holiday Cookbook is er tegenwoordig Sensational!.

Een Nieuwe Visie op Landbouw

De Nederlandse landbouw behoort tot de meest ontwikkelde ter wereld, maar staat onder enorme druk. Boeren zitten klem in een systeem dat hen dwingt tot schaalvergroting en intensivering, terwijl natuur en leefomgeving steeds verder achteruitgaan. “Het landbouwdebat zit al jaren muurvast,” stelt Tweede Kamerlid Laura Bromet.

“We kunnen ons niet langer verliezen in politieke stilstand. GroenLinks-PvdA presenteert daarom een visie die niet van bovenaf is opgelegd, maar van onderop is opgebouwd. Ze is geschreven door de landbouwwerkgroepen van GroenLinks en de PvdA. Boeren, voedselexperts, wetenschappers en natuurorganisaties hebben samengewerkt aan een plan dat landbouw, natuur en voedselproductie duurzaam verbindt.

“De boer is meer dan een producent: hij is de hoeder van het landschap en een drijvende kracht achter gemeenschappen,” aldus Bromet. Gezond en betaalbaar voedsel voor iedereenToegang tot gezonde voeding mag niet afhangen van iemands portemonnee. Eerlijke prijzen en perspectief voor boerenBoeren krijgen een sterke onderhandelingspositie en worden beloond voor duurzaam werken.

“Binnen 15 jaar kunnen we onze basis op orde hebben. In 2040 kan onze landbouw economisch én ecologisch weer bloeien,” aldus Bromet. “Maar dat vraagt om moedige keuzes. Vandaag maken wij die.

Het betreffende rapport werd pas medio augustus gepubliceerd, nadat de Commissie, het Europees Parlement en de ministers van de lidstaten een akkoord over het nieuwe GLB waren overeengekomen.

In het twee maanden geleden vrijgegeven rapport concludeerde het wetenschappelijke bureau van de Europese Commissie dat de Farm to Fork-strategie zal leiden tot een flinke verlaging van de voedselproductie in de EU. Per sector zou de productie rond de tien procent lager kunnen uitvallen, met uitschieters naar vijftien procent voor vlees. Daardoor zal de prijs van graan flink dalen; er zal immers minder behoefte zijn aan graan als veevoer. De prijs van vlees zal stijgen, omdat de productie weliswaar afneemt, maar de vraag volgens de onderzoekers nauwelijks minder wordt.

Het waren conclusies die de onderhandelaars over het nieuwe GLB-akkoord graag eerder hadden gezien. Bert-Jan Ruissen, die een van de onderhandelaars namens het Europees Parlement was, had bij het verschijnen van het rapport al gesteld dat het tijdens de onderhandelingen al ter sprake had moeten komen.

„Eurocommissaris Timmermans had er bij de onderhandelingen op aangedrongen om de doelstellingen van de Farm to Fork- en de Biodiversiteitsstrategie als bindende doelstellingen in de GLB-wetgeving op te nemen“, vertelde hij toen.

Euractiv meldt nu dat de uitkomsten van het rapport al sinds januari bekend waren binnen de Europese Commissie. Het heeft de hand weten te leggen op een bericht van Wolfgang Burtscher, het hoofd van DG AGRI (zeg maar, het EU-ministerie van Landbouw) aan eurocommissaris Janusz Wojciechowski.

Gevraagd naar de reden van het uitstel, vertelde een woordvoerder van de Commissie aan Euractiv dat het rapport in januari nog een aantal tekortkomingen telde, en dat de Commissie die nog had geprobeerd te verhelpen. Die tekortkomingen zouden te maken hebben met moeilijkheden om veranderingen in het eetpatroon van consumenten in de modellen vast te leggen.

Ruissen vindt de gang van zaken schandalig. „Heeft EU-commissaris Frans Timmermans de publicatie bewust uitgesteld tot een stil moment ná ons akkoord over het Europees landbouwbeleid? Ruissen heeft al aangekondigd de onderste steen boven te willen krijgen.

De Rol van Insecten in de Voedselketen

Het pamflet van IPIFF is een oproep tot nieuwe regelgeving en meer steun vanuit de Europese Unie voor insectenkwekers. "Insecten verbinden verschillende ketens in de landbouwketen en kunnen voedselproductie zowel in stedelijke als landelijke gebieden revitaliseren", aldus het pamflet.

Insecten helpen volgens de lobbygroep tegen verspilling. Insectenboerderijen kunnen een derde van al het in Europa verspilde voedsel gebruiken, zodat de resten een tweede leven krijgen voor ze op de afvalberg terecht komen. Voorwaarde is natuurlijk wel dat het verspilde voedsel geen hoogwaardiger doel heeft. Als het nog gebruikt kan worden als menselijk eten is het gebruik als insectenvoedsel alsnog verspillend.

De veeindustrie kan meelwormen, sprinkhanen en anderen beesten gebruiken voor diervoeder. Op dit moment zitten insecten meestal nog niet in eten voor varkens en kippen - vooral vissen krijgen insectenvoeder. Dat kan veranderen, vertelt de lobbygroep. "Insecten kunnen helpen om de EU zelfvoorzienender te maken in diervoeder", schrijft de IPIFF. Nu wordt een groot deel van het veevoer geïmporteerd van buiten de Europese Unie.

Mensen kunnen natuurlijk ook insecten eten. Het past volgens onderzoek in een gevarieerd dieet en biedt vooral uitkomst voor mensen die relatief weinig eiwitten binnenkrijgen. Omdat insecten aanzienlijk duurzamer zijn dan vlees, kan het (deels) overstappen van vlees naar insecten bijdragen aan CO2-reductie.

Christophe Derrien, secretaris-generaal van de IPIFF vertelt vakmedium FoodIngenieursFirst dat insecten steeds populairder worden. "Het dieet van Europeanen verandert. Er is meer vraag naar voedingsmiddelen met veel eiwit erin, bijvoorbeeld voor proteïneshakes en dieetvoedsel. Insecten kunnen daarin een belangrijke rol spelen." De Nederlandse insectenproducent Protix groeit bijvoorbeeld gestaag en opende afgelopen zomer een grote fabriek in Bergen-op-zoom waar eiwit uit insecten wordt gewonnen.

De Europese Unie formuleerde vorig jaar de plannen voor een Green Deal. De voedselvoorziening is hier een belangrijk onderdeel van: Frans Timmermans heeft het over een zogenoemde 'farm to fork'-strategie. Dat betekent dat Europese voedselproductie moet verduurzamen. Ook wordt circulariteit en afvalvermindering belangrijker. Insecten kunnen in al deze ambities een rol spelen, vindt het IPIFF.

Gegevens over Biologische Landbouw in de EU

Om een beter beeld te krijgen van de huidige situatie en de ambities van de EU, is het nuttig om naar de volgende gegevens te kijken:

Kenmerk Huidige situatie Doelstelling (Farm to Fork)
Biologisch landbouwareaal (EU gemiddelde) 3% (Nederland) / 8% (EU) 25%
Focus Stimulering van gangbare landbouw Verduurzaming, biodiversiteit, dierenwelzijn

labels:

Zie ook: