Brazilië heeft een ijzersterke positie als het gaat om plantaardige en dierlijke genetica. Met dit uitgangsmaterieel kan Nederland een rol spelen bij een verdere duurzame ontwikkeling en intensivering van de Braziliaanse landbouwproductie. Er zit nog veel groei in dit land. Ondanks de diepe economische en vooral politieke crisis waar Brazilië zich in bevindt, gaat het goed met de agrarische sector. De agrarische productiecijfers zijn indrukwekkend, evenals de exportcijfers. Het land is van continentale afmetingen en de mogelijkheden om de productie verder uit te breiden zijn er legio.

Brazilië heeft 84 miljoen hectare land- en bosbouw, meer dan 150 miljoen hectare grasland maar ook nog 566 miljoen hectare natuurlijke vegetatie. Het land wordt door wereldvoedselorganisatie FAO aan de lat gezet om een belangrijk deel van de extra productie van voedsel dat straks nodig is om de wereld te voeden voor zijn rekening te nemen. Dat zegt genoeg over het belang en potentieel van dit land voor de productie van biomassa, landbouwproducten en de wereldvoedselvoorziening.

Opvallend is dat Brazilië door de bank genomen voor de meeste sectoren (nog) sterk afhankelijk is van de invoer van - kwalitatief hoogstaand - genetisch materiaal uit het buitenland. En dat is de meeste Nederlandse bedrijven niet ontgaan. Inmiddels is er een breed scala van bedrijven actief op de Braziliaanse markt. Bedrijven actief op gebied van runder-, varkens en pluimveegenetica, pootaardappels, zaden (groenten en fruit) en uitgangsmateriaal voor de sierteelt (bollen, stekken etc). Bedrijven actief op gebied van dierlijk uitgangsmateriaal hebben een lokale vestiging, al dan niet door overname van lokale bedrijven waarmee marktaandeel wordt verkregen. Ook de zaadbedrijven zijn lokaal gevestigd. Stekken, bollen en pootaardappels worden nog vooral uit Nederland geleverd.

De Braziliaanse overheid zou - onder druk van lokale bedrijven die op dit vlak actief zijn - overigens graag deze grote afhankelijkheid van het buitenland voor uitgangsmateriaal in een aantal strategische sectoren (zoals pluimvee) verminderen en een eigen industrie ontwikkelen. En onderneemt soms - via wet of regelgeving of importverboden - pogingen daartoe. Brazilië is een van ’s-werelds grootste producenten en exporteurs van dierlijke eiwitten. Met nog grote ambities.

Hier geldt de wet van grote getallen, zowel voor de productie als projecties voor groei. Brazilië heeft ruim 200 miljoen runderen en een melkveestapel van meer dan 20 miljoen. Er wordt jaarlijks 13 miljoen ton pluimveevlees en ruim 3,5 miljoen ton varkensvlees geproduceerd. De Outlook van FIESP die jaarlijks wordt gepubliceerd, voorspelt voor de komende tien jaar een groei van 22% van de productie van rundvlees, 37% van de zuivelproductie, 25% van de pluimveevlees- en 26% van de varkensvleesproductie.

En vergis je niet. De rundveehouderij voor de vleesproductie is overwegend zeer extensief. De zogenaamde feedlots nemen nog niet echt een vlucht. De pluimveeproductie vindt 100% in geïntegreerde systemen plaats en de varkenshouderij is gemixt. Zowel CRV, Isa Hendrix en Topigs Norsvin zijn in Brazilië gevestigd. Holambra , de “Nederlandse Kolonie” nabij de stad São Paulo, is uitgegroeid tot het belangrijkste tuinbouwcentrum in Brazilië. Hier is een belangrijk deel van het aanbod van uitgangsmateriaal en technologie voor de tuinbouwsector geconcentreerd.

De Braziliaanse export van sierteeltproducten is beperkt, de productie vindt vooral voor de thuismarkt plaats. De orchidee is werkelijk razend populair hier. Ook de productie van groenten en aardappels is overwegend voor de thuismarkt. Voor de sierteeltsector is Nederland een voorbeeldland voor Brazilië. De Braziliaanse overheid heeft weinig kaas gegeten van de sierteeltsector.

We proberen waar dat kan input te leveren voor ontwikkeling van nieuwe wet- en regelgeving. Sierteeltgewassen vallen in Brazilië net als bijvoorbeeld groenten onder de zogenoemde ‘minor crops’. In Brazilië gaat de aandacht vooral uit naar ‘grote gewassen’ als soja, maïs, katoen en suikerriet. Ook van de Braziliaanse overheid. De wet- en regelgeving die hiervoor wordt ontwikkeld, wordt een-op-een toegepast op deze ‘minor crops’. Bijvoorbeeld de wetgeving voor gewasbeschermingsmiddelen, of risico analyses. En dat werkt in de praktijk niet.

Het verdienmodel is immers heel anders: snel en veel veranderen. De Braziliaanse wet- en regelgeving heeft een stagnerende werking op de verdere ontwikkeling van de sector. Ook voor de zaadsector geldt dat lokaal onderzoek en ontwikkeling onder de vigerende Braziliaanse wetgeving bepaald niet gestimuleerd wordt. Holambra is een belangrijke springplank naar de Braziliaanse markt. Met als hoogtepunt de jaarlijkse Hortitec beurs.

Er zitten heel wat haken en ogen aan het exporteren van plantaardige en dierlijke producten naar Brazilië. Belangrijke vuistregel voor export van dit soort producten naar Brazilië is dat dit verboden is, tenzij het specifiek is toegestaan. Voor dierlijke producten moeten zowel productiefaciliteit als het product op een positieve lijst staan. Voor plantaardige producten moet er - aantoonbaar - sprake zijn van historische import van voor 2005 . Is dit niet het geval dan dient er een eerst een risico analyse te worden uitgevoerd. Hetgeen op dit moment nog jaren kan duren. En kostbaar is.

Voor de zaden is er inmiddels een algemene zaadwet in werking getreden, waar men redelijk mee uit de voeten kan, maar voor de sierteeltsector werkt deze regelgeving zeer beperkend.

Tropisch Fruit uit Brazilië

Ga je naar een tropisch land, dan zie je op markten vaak het meest kleurrijke fruit. Maar vaak heb je geen idee wat het is en hoe je het moet eten. Hieronder een lijst van tropisch fruit:

  • Ananas: De smaak is zoet tot zoetzuur. Het woord ananas komt uit de taal van de Tupi-indianen en betekent uitmuntende vrucht.
  • Banaan: Bananen smaken heerlijk zoet, waarbij de mate van zoetheid van de rijpheid afhangt. Een bananenplant of bananenboom is eigenlijk een kruid. In de tuinbouw wordt de banaan als een groente gezien en in de culinaire wereld als een vrucht.
  • Carambola: De carambola smaakt zuur tot zoetzuur. De vrucht wordt met de dunne schil gegeten. Carambola is een gezonde vrucht, rijk aan vitamine C.
  • Custardappel: Verwijder de schil, de kern en de pitten en eet het witte, pappige vruchtvlees. Nadat je custardappel hebt aangesneden wordt deze snel bruin, dus wacht niet te lang met het openen ervan.
  • Djamboe Semarang: De frisse vrucht is vrij waterig en een beetje zoet. Met name op warme dagen is Djamboe semarang een heerlijke vrucht.
  • Doerian: De smaak van het romige, gele vruchtvlees laat zich moeilijk beschrijven. Wellicht dat een combinatie van vanillevla, knoflook, schimmelkaas en ui dat het best doet. Je houdt ervan of je vindt het helemaal niets.
  • Guave: Was de guave en eet hem uit de hand. De pitten kun je ook gewoon eten. Het eten van guave helpt om je hart gezond te houden door de rijke hoeveelheid aan kalium, antioxidanten, vezels en vitamines.
  • Kokosnoot: Het vruchtvlees is vrij zoet en mild van smaak. Daarentegen is kokoswater en kokosmelk zoetzuur.
  • Langsat: Net als de longan en lychee knijp je met 2 vingers op de vrucht, waardoor deze openspringt. De pit van de langsat kun je doorbijten, maar is zo bitter dat je nog urenlang een bittere smaak in je mond hebt.
  • Longan: Het vruchtvlees is zacht en glazig. De longan heeft een schilletje dat je meestal vrij makkelijk kunt breken, door het met duim en wijsvinger vast te houden en te drukken.
  • Lychee: Onder druk van 2 vingers, kun je harde schil eenvoudig breken. Ook kun je de schil met je nagel openen. Nadat je bovenkant hebt open gepeld, floep je het witte, sappige vruchtvlees in je mond.
  • Mango: De rijpe vrucht smaakt zoet, terwijl de jonge, onrijpe vrucht zuur smaakt.
  • Mangistan: Zoet en sappig, ietwat vezelig. De mangistan wordt ook wel de koningin onder de vruchten genoemd.
  • Nangka (Jackfruit): Nangka is zowel rijp als onrijp heel goed te eten. De rijpe nangka smaakt zoet. Jonge, onrijpe jackfruit heeft een vlezige structuur en is neutraal van smaak.
  • Papaja: Een rijpe papaja is oranje van kleur, is boterzacht en smaakt zoet. In de tropen worden de pitjes gebruikt als geneesmiddel tegen darmparasieten, vanwege de laxerende werking.
  • Passievrucht: De smaak van het sap is fris zoetzuur. De vruchten zitten namelijk boordevol vitamine A en C, antioxidanten, ijzer, zink en vezels.
  • Pitaya (Dragon Fruit): Pitaya’s zijn bijzonder fris en de smaak is vergelijkbaar met die van een kiwi. Er bestaan 3 varianten van de pitaya: een rozerode met wit vruchtvlees, een rozerode met rood vruchtvlees een een gele met wit vruchtvlees.
  • Pompelmoes: Verwijder eerst de dikke schil en vervolgens pel je de partjes. Eet alleen de partjes, niet de velletjes.
  • Ramboetan: De ramboetan is eenvoudig te eten door de stekelige rode schil open te maken met je nagels of een mesje. Eet het witte deel op en spuug de ovalen bruine pit uit.
  • Salak (Snake Fruit): Het geel-witte stevige vruchtvlees smaakt zoetzuur. Salak is eenvoudig als handfruit te eten door de harde schil er met de hand af te pellen.
  • Sapodilla: Eet de vrucht pas wanneer hij rijp is. Halveer de rijpe vrucht en lepel deze uit.
  • Watermeloen: Snijd de watermeloen middendoor en snijd de helften in horizontale plakken van zo’n 5 centimeter.
  • Zuurzak: Een verse zuurzak schil of pel je eerst. Snijd hem vervolgens door midden en haal de kern en de pitten er een voor een uit. Zuurzak wordt vaak gebruikt voor een frisse sap.

Brazilië als Fruit Exporteur

"Brazilië staat op de 16e plaats in de lijst van grootste exporteurs van fruit ter wereld. De VS en Ecuador exporteren b.v. vier keer zoveel. Volgens HF Brasil heeft het land nog steeds de mogelijkheid om concurrerender te worden en z'n positie in de lijst te verhogen. Brazilië heeft een hoge opbrengst voor enkele binnenlandse fruitsoorten en een goede kwaliteit door het klimaat en goede management. En ze bieden goede prijzen. Brazilië doet het goed op het gebied van mango, meloen en papaja.

De dollar is een van de economische variabelen die de winstgevendheid van de Braziliaanse fruitexport het meest beïnvloedt. Kort na de tweede verkiezingsronde werd de dollar verhandeld voor R $ 3,60 (€ 0,82).

Pesticiden en Regelgeving

Gewassen worden met pesticiden bespoten om ze te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruid, maar hoeveel daarvan krijgen wij eigenlijk binnen? En hoe was je ze eraf? Bestrijdingsmiddelen werken tegen onkruid, schimmels, insecten en knaagdieren. Door groenten en fruit hiermee te behandelen, zorgen boeren voor een grotere oogst en mooie gewassen op ons bord. Toch wordt niet iedereen er even blij van, want die bestrijdingsmiddelen zijn ook voor mensen niet gezond.

Het wegspoelen van pesticiden met water lukt tot op zekere hoogte, maar al vaker is uit wetenschappelijk onderzoek gebleken dat er altijd gifstoffen achterblijven op bespoten groente en fruit. Ook het Voedingscentrum zegt dat je de laatste restjes pesticiden niet kunt verwijderen, omdat die door het hele product aanwezig zijn. Maar om hoeveel pesticiden gaat het nu eigenlijk?

Verboden te spuiten in Europa, maar Braziliaanse boeren mogen ze wél nog gebruiken: een hele lijst van pesticiden. Ze worden gebruikt op Braziliaanse landbouwvelden, en dat brengt ook de gezondheid van Europa in gevaar. De Europese Unie (EU) en het Zuid-Amerikaanse handelsblok Mercosur sloten onlangs een principe van vrijhandelsakkoord. Als alle lidstaten dat principe ratificeren, zet dat de deur wagenwijd open voor de Europese import van Braziliaanse landbouwproducten.

De voorschriften om pesticiden te gebruiken zijn in Brazilië vele malen soepeler dan in de EU. Tal van in Europa verboden middelen zijn in Brazilië gewoon toegestaan. Sinds president Dilma Rousseff in 2016 werd afgezet en een rechtse regering aan de macht kwam (eerst onder Michel Temer, vervolgens onder Jair Bolsonaro) werden meer dan 1200 nieuwe bestrijdingsmiddelen goedgekeurd. 193 van die pesticiden bevatten ingrediënten die in de EU verboden zijn. Vóór 2016 kwamen jaarlijks iets meer dan honderd nieuwe pesticiden op de Braziliaanse markt. Alleen al in de eerste zes maanden van dit jaar waren het er 239.

“Het is niet de enige indicatie dat de situatie verslechtert”, zegt Larissa Mies Bombardi, hoogleraar sociale geografie aan de Universiteit van São Paolo. “Tussen 2007 en 2014 waren er jaarlijks 3100 acute pesticidevergiftigingen. In 2017 waren dat er 5238, een toename van 45 procent. “We zien ook de grootste toename in pesticidegebruik in gebieden die deel uitmaken van de Amazonebiotoop”, vervolgt ze.

Volgens het Braziliaanse Instituut voor Milieu en Duurzame Natuurlijke Hulpbronnen (IBAMA) besteedde Brazilië in 2017 ruim 10 miljard dollar aan bijna 540.000 ton bestrijdingsmiddelen. Dat is goed voor eenvijfde van de vraag op wereldvlak. Meer dan de helft daarvan (52 procent) was bestemd voor de Braziliaanse sojateelt. Die is de laatste vijftig jaar vertienvoudigd. In 2017 was bovendien 20 procent van alle Braziliaanse pesticiden bestemd voor maïs en suikerriet. Verreweg het meeste gif wordt gespoten in het centrum en het westen van Brazilië, niet toevallig ‘de sojaschuur’ van het land.

Het Braziliaanse pesticideprobleem gaat niet alleen over kwantiteit, maar ook over kwaliteit. Het Pesticide Action Network (PAN) kwalificeert maar liefst zeven van de tien meest gebruikte bestrijdingsmiddelen als ‘zeer giftig’, net als 153 van de 528 toegestane ingrediënten. In de Braziliaanse sojateelt zijn 150 soorten gif toegestaan, waarvan 35 verboden in de EU. Toch exporteerde Brazilië in 2018 al zo’n 3 miljoen ton soja naar Europese veehouders. In de koffieteelt waren 121 pesticiden toegestaan, waarvan dertig verboden in de EU. Brazilië is ‘s werelds grootste producent van sinaasappelen en sinaasappelsap. Van de 116 pesticiden toegestaan in de sector zijn er 33 verboden in de EU. Toch exporteerde Brazilië in 2016 al zo’n 1,5 miljoen ton vruchten en sap richting Europa.

Vorig jaar april waarschuwde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) dat groenten en fruit van buiten de EU vaak niet voldoen aan de in Europa geldende residunormen voor pesticiden; ze bevatten regelmatig resten van verboden middelen. Het Braziliaanse pesticideprobleem is een kwestie van ‘meer, meer, meer.’ De Braziliaanse boer mag niet alleen in de middelen gebruiken die bij ons verboden zijn, maar ook veel meer van die middelen.

Neem het omstreden middel glyfosaat, inmiddels het meest gebruikte bestrijdingsmiddel ter wereld, ook in Brazilië. De Europese boer mag 0,1 mg glyfosaat per liter water gebruiken. In Brazilië is dat 500 mg per liter. In de EU mag 0,05 mg per kilo soja achterblijven, in Brazilië is dat maar liefst tweehonderd keer zoveel. Voor andere bestrijdingsmiddelen is het hetzelfde verhaal. Zo mag op meloenen 10 keer zoveel van de insecticide Acefato traceerbaar zijn als in Europa. Op citroenen twintig keer zoveel. Op broccoli mag 250 keer meer van de insecticide Malationa te vinden zijn en 400 keer meer op bonen.

Het weinige onderzoek dat in Brazilië naar pesticiden is gedaan, schetst een verontrustend beeld. Anvisa, deel van het Braziliaanse ministerie van Volksgezondheid, deed onderzoek in de deelstaat Para in 2016. Daaruit bleek dat 20 procent van de geteste groenten en fruit meer resten van pesticiden bevat dan de norm toestaat, of resten had van verboden middelen.

De situatie is zo mogelijk nog ernstiger wanneer het gaat over drinkwater. “Er is redelijk wat bewijs dat blootstelling aan bepaalde pesticiden het risico op chronische ziekten verhoogt”, zegt Emily Marquez, gepromoveerd biologe en wetenschapper bij het Pesticide Action Network in de Verenigde Staten.

Volgens Marquez is er een ‘ton aan bewijs’ dat blootstelling aan chlorpyrifos in de baarmoeder of op jonge leeftijd een negatieve invloed heeft op de hersenontwikkeling. Het meeste bewijs dat blootstelling aan pesticiden slecht is voor de volksgezondheid betreft volwassenen die daar rechtstreeks mee in aanraking komen: de arbeiders en mensen die in landbouwgebieden wonen.

Human Rights Watch (HRW) publiceerde vorig jaar het rapport You Don’t Want to Breathe Pesticides Anymore over ‘pesticideverwaaiingen.’ Op de maïs, soja en suikerrietplantages zijn het vaak vliegtuigjes die precies tot aan de omliggende dorpjes spuiten. HRW vond talloze gevallen van acute vergiftiging. ‘Mensen moeten overgeven, voelen zich misselijk en duizelig’, staat in het rapport. ‘Maar dat zijn slechts de onmiddellijke symptomen.

Het Braziliaanse Nationale Kanker Instituut (INCA) waarschuwde voor langetermijnblootstelling ‘aan normaal gesproken lage concentraties in restanten op eten en in het milieu’, wat gevolgen kan hebben voor de gehele bevolking en tot chronische ziekten kan leiden.

De Braziliaanse pesticidewet van 1989 heeft het op papier prima voor elkaar. De wet verdeelt de verantwoordelijkheid voor het goedkeuren van bestrijdingsmiddelen over drie instanties. Anvisa (deel van het ministerie van Volksgezondheid) test en beoordeelt de giftigheid voor de mens. IBAMA, deel van het ministerie van Milieu, kijkt naar de schadelijkheid voor flora en fauna.

Toch lobbyt de landbouwsector al jaren om de wet te versoepelen. In 2002 introduceerde Blairo Maggi, ‘s lands grootste sojabaron, een nieuwe wet. “Ten tweede stelt de huidige wet dat een middel nooit kan worden goedgekeurd wanneer er een risico bestaat op kanker of een geboorteafwijking. De nieuwe wet wil dat veranderen naar ‘onacceptabel risico’.

“Het voorstel wil pesticiden bovendien legaliseren wanneer die reeds in drie van de 37 OESO-landen zijn toegestaan”, vervolgt ze. “Maar het maakt nogal een verschil of dat de EU betreft of Chili, Mexico en Turkije.

Europese bedrijven knepen in juni ongetwijfeld in hun handjes toen het principe-vrijhandelsakkoord tussen de EU en Mercosur bekend werd gemaakt. Maar de Braziliaanse honger naar pesticiden lijkt niet te stillen. En het al zo flexibele pesticidebeleid wordt alleen maar flexibeler.

Dirty Dozen in 2024

Elk jaar stelt de Environmental Working Group (EWG), een Amerikaans non-profit onderzoeksteam, een lijst op met groente- en fruitsoorten die de meeste bestrijdingsmiddelen bevatten. De lijst van 2024 is samengesteld op basis van informatie uit een analyse van meer dan 46.000 monsters die zijn afgenomen door de Food and Drug Administration en het ministerie van Landbouw in de Verenigde Staten. De monsters komen van groenten en fruit die bereid zijn, zoals schillen en wassen. Een ananas is dus geschild, een banaan gepeld en de druiven zijn gewassen.De lijst is gebaseerd op groenten en fruit in Amerikaanse supermarkten, maar ook daar zul je, net als soms in Nederland, kiwi’s uit Nieuw-Zeeland, avocado’s uit Peru, tomaten uit Spanje en paprika’s uit Nederland tegenkomen. De ‘Dirty Dozen’ hoeft dus niet gelijk te zijn aan de Nederlandse markt, maar het kan wel en er zal zeker sprake zijn van overlapping. Dit is de Amerikaanse Dirty Dozen in 2024:

  • Aardbeien
  • Spinazie
  • Boerenkool
  • Druiven
  • Perziken
  • Peren
  • Nectarines
  • Appels
  • Paprika en chilipeper
  • Kersen
  • Blauwe bessen
  • Sperziebonen

Maar wat kun je dan nog wel eten? Het is niet gezegd dat je deze groente- en fruitsoorten voor altijd moet laten liggen, maar om de inname van bestrijdingsmiddelen via gewassen te beperken, kun je het beste zo veel mogelijk voor biologisch kiezen. Ook seizoensgebonden eten kan helpen. Dat laatste is ook nog eens goedkoper en beter voor het milieu.

labels:

Zie ook: