Tomaat is een van de meest geliefde (fruit)groenten in Nederland. Dat is zo gek nog niet afgaande op de laatste raming van het CBS. Vanwege de voedingswaarde en culinaire aard wordt de tomaat beschouwd als groente. Maar plantkundig gezien is het een vrucht.

Waarom Tomaten Zo Gezond Zijn

Tomaten bevatten namelijk heel weinig calorieën. Een tomaat kan altijd. En ze passen bijna overal bij: bij een warme maaltijd, maar ook bij de lunch en zelfs bij het ontbijt. Een tomaat of wat snoeptomaatjes zijn ook een prima tussendoortje. Het mooie is dat je met een flinke tomaat al bijna een kwart binnen hebt van wat je volgens onze PuurGezond richtlijnen per dag aan groenten nodig hebt (300-400 gram).

Met een hoge dosis aan vitamine C is het goed voor het lichaam bij de vorming van bindweefsel, de opname van ijzer en het in stand houden van de weerstand. Daarnaast bevat een tomaat kalium. Voor de botopbouw en een evenwichtige darmflora is de tomaat eveneens goed. Tot slot bevat het de bioactieve stof lycopeen. Evenals vitamine C is dit een antioxidant die een positief effect heeft op de gezondheid.

De Voordelen van Lycopeen

Lycopeen is een antioxidant die vooral in tomaten voorkomt. Antioxidanten beschermen je lichaam tegen schadelijk invloeden van bijvoorbeeld vervuiling en zonlicht. Lycopeen staat vooral bekend als een stofje dat beschermt tegen prostaatkanker. Steeds meer onderzoek wijst in de richting dat dit ook werkelijk zo is. Donkerrode en paarse tomaten bevatten overigens meer lycopeen dan gele en groene.

Lycopeen verandert de genen in prostaatkankercellen die te maken hebben met groei en overleving. Hierdoor kan het op z’n minst het ontstaan van prostaatkanker bij risicopatiënten vertragen en het ziekteproces bij bestaande prostaatkanker remmen. Onlangs hebben wetenschappers nieuwe kennis vergaard over tomaatconsumptie in relatie tot kanker in het maagdarmstelsel.

Variatie in Tomaten

Er zijn heel veel soorten tomaten dus het gaat niet snel vervelen: trostomaten, romatomaten, vleestomaten, coeur de boeuf, cherrytomaten en romaatjes. En dan hebben we het alleen nog maar over de rode tomaten. Ook gele, groene en zelfs paarse tomaten zijn vaker verkrijgbaar.

Waar je op Moet Letten

Net als bij andere gezonde producten zijn er voor tomaat ook zaken waarop je moeten letten. Kijk je bijvoorbeeld naar tomatensap, dan bevat dit natrium. Deze stof helpt voor een goede functionering van het zenuwstelsel en regulatie van de bloeddruk.

Vooral in verwerkte en bereide tomaatproducten zoals tomatensaus, tomatensap en ketchup zit een hoog gehalte lycopeen. Door het verhittings- en bereidingsproces van een verse tomaat wordt de voedingsstof beter opgenomen door het lichaam. Een nadeel hiervan is dat de vitamine C-waarde verloren gaat.

De Helende Kracht van Warme Tomaten

Inmiddels weet ik dat warme tomaten, vooral met wat vet, heel erg gezond zijn. Veel gezonder dan rauwe tomaten. Ongelooflijk gezond eigenlijk. Zouden mijn smaakpapillen als meisje van tien dat ook al geweten hebben? Wie weet.

Tomaten komen oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, waarschijnlijk uit Peru, en werden door de Spanjaarden rond 1600 meegebracht naar Europa. Aanvankelijk werd de tomaat als giftig beschouwd en alleen als sierplant gebruikt om prieeltjes te versieren. Gelukkig besloten de Italianen er op zeker moment toch eens mee in de keuken aan de slag te gaan. Lang leve de Italianen! The rest is history.

Waarschijnlijk is het gebruik van tomaten in allerlei pizza’s, pasta’s en sauzen een van de belangrijkste bronnen van vitamines en mineralen in de huidige westerse voeding.

Lycopeen: Krachtige Ontstekingsremmer

Lycopeen is een krachtige antioxidant, een ontstekingsremmer dus. Lycopeen maakt deel uit van de groep fytonutriënten die bekend staan als de carotenoïden. Fytonutriënten zijn voedingsstoffen die alleen in planten zitten; fyto betekent plant. De familie van de carotenoïden is verantwoordelijk voor de gele, oranje of rode kleur van de diverse vruchten en groenten.

Omdat ons lichaam niet zelf in staat is om deze belangrijke carotenoïden aan te maken moeten we ze eten. Tomaten zijn verreweg de rijkste bron van lycopeen.

Andere voedingsmiddelen die lycopeen bevatten, maar veel minder dan tomaten, zijn rode grapefruit, watermeloen en papaya.

Dr. Edward Giovannucci van de Harvard University concludeerde na het bestuderen van 72 onderzoeken dat het eten van tomaten en producten op basis van tomaten leidde tot hogere lycopeengehaltes in het bloed. Hierdoor werd de kans op diverse vormen van kanker verkleind. Het bewijs was het sterkste voor maag-, long- en prostaatkanker (2). Eerder had hij in een omvangrijke studie met 48.000 mannen over 4 jaar tijd al aangetoond dat het risico op prostaatkanker met een derde afnam als mannen minstens twee keer per week tomatenproducten aten (3).

De werking van carotenoïden en specifiek lycopeen is inmiddels onderzocht in meer dan 7000 studies. Steeds weer blijkt dat fytonutriënten, stofjes die alleen in planten voorkomen, ons niet alleen beschermen tegen kanker, maar ons ook kunnen beschermen tegen hart- en vaatziektes (4), zonneschade (5) en zelfs DNA-schade (6).

De tomaat beschermt zichzelf tegen de UV-straling van de zon door de aanmaak van lycopeen.

Als wij zorgen voor voldoende lycopeen, dat wordt opgeslagen in onze huid, gaat dat proces in ons lichaam gewoon door. Hoe bijzonder is dat! Dit draagt onder andere bij aan het verminderen van de veroudering van de huid. Wie wil dit nou niet?

Belangrijke Tips voor Consumptie

Ten eerste is lycopeen alleen in vet oplosbaar en neemt je lichaam het beter op als je tomaten eet samen met wat vet. Een goede kwaliteit olijfolie is natuurlijk een geweldige partner voor zongerijpte tomaten. Een tomatensalade dus? Wacht nog even.

Wat je ook moet weten is dat lycopeen pas bioactief wordt na verhitting (7). Verhitting zorgt vaak voor vermindering van voedingsstoffen bij veel voedingsmiddelen. Bij tomaten werkt het juist andersom. Door hoge temperaturen wordt de celstructuur van de tomaat vernietigd, waardoor lycopeen makkelijker vrijkomt en ervoor zorgt dat het makkelijker opneembaar wordt voor ons lichaam.

Hoe Tomaten te Eten

Dit houdt dus in dat veel kant-en-klaar tomatenproducten, die altijd verhit zijn geweest, helemaal nog niet zo slecht voor ons zijn.

Vooral geconcentreerde tomatenpuree bevat per 100 gram maar liefst 29,3 mg aan lycopeen en is daarmee een absolute topper. Ook tomatensaus, pastasaus op basis van tomaten, ketchup en tomatensap doen het wat hoeveelheid lycopeen per 100 gram betreft helemaal niet slecht. Zet deze vaker op je menu. Hou er wel rekening mee dat veel van deze producten, vooral ketchup, vaak grote ladingen suiker bevatten, wat natuurlijk nou net weer niet zo gezond voor je is. Deze bevorderen juist ontstekingen in je lichaam.

Kies dus producten die niet gezoet zijn en zoet ze eventueel zelf met wat rauwe honing zou je dat willen. Rauwe, onbewerkte honing bevat meer dan 100.000 verschillende fytonutriënten! Zoek een lokale imker en geniet ervan.

Laat tomaten of tomatensoep in blik links liggen. De binnenkant van blik bevat vaak een laagje plastic wat BPA, Bisfenol A, kan bevatten. BPA is een toxische stof die je echt niet in je lichaam wil hebben. Het is een krachtige hormoonverstoorder. Probeer dit zoveel mogelijk te vermijden.

Probeer vooral in de zomer aan zongerijpte tomaten te komen. De keuze aan diverse tomaten wordt steeds groter.

Natuurlijk kan je tomaten rauw aan een salade toevoegen maar overweeg eens om ze eerst in je oven te verwarmen met wat olijfolie, knoflook en Provençaalse kruiden. Ten eerste gaat je keuken er heerlijk van ruiken (naar vakantie in Frankrijk!). Ten tweede voegen de olijfolie, knoflook en de kruiden extra gezondheid en kankerwerende stoffen toe aan je tomaten (1). Laat je tomaatjes wat afkoelen en voeg ze toe aan een groene salade met bijvoorbeeld mozzarella of wat geitenkaas.

Zijn Tomaten Geschikt voor Iedereen?

Tomaten behoren tot het geslacht van de zogeheten nachtschades, net zoals aubergine en paprika. Planten van de nachtschadefamilie maken natuurlijke gifstoffen aan. In de tomaat heet die gifstof tomatine. Het klinkt niet fijn maar het is heel natuurlijk en het is niet gevaarlijk. De plant maakt dit als een natuurlijke beschermer tegen ongedierte. Sommige mensen krijgen wel buikpijn van tomatine. De remedie is dan: eet tomaten zo rijp mogelijk. Hoe rijper de tomaat is, hoe minder tomatine erin zit.

Sommige mensen vinden tomaten een no-go. Ze krijgen er allerlei klachten van. Dat kan, als je er gevoelig voor bent. Er kunnen dan ook nadelen verbonden zijn aan het eten van tomaten.

De tomaat is een vrucht die behoort tot de nachtschadefamilie, net als de aubergine en de aardappel. Sommige mensen krijgen daar klachten van, zoals jeuk, prikkelende tong, allergieën en darmklachten en nervositeit.

Onrijpe, bittere tomaten bevatten van nature stoffen die in grote hoeveelheden giftig zijn, namelijk tomatine en solanine. Dit zijn antinutriënten: stoffen waarmee planten zichzelf beschermen tegen andere organismen. Voor de mens zijn ze giftig. Niet iedereen is er even gevoelig voor, maar te veel tomatine kan koorts, slaperigheid, lusteloosheid, buikpijn, diarree, overgeven, zwakheid en depressies veroorzaken.

Een tomatenallergie is algemeen bekend. Het komt vaak voor bij histamine-intolerantie of in de vorm van een kruisallergie met pollen.

Als je er last van krijgt of je herkent in de genoemde situaties, is het vroeg genoeg om op onderzoek uit te gaan. Het zou dan kunnen dat je toch wel overgevoelig bent voor de planten uit de nachtschadefamilie.

Hoe Kom je Eroverheen?

Maar hoe kom je erachter of je gevoelig bent voor nachtschades? Dat kan door de bekende methode van weglaten en opnieuw introduceren. Zet 6 tot 12 weken geen aardappels, tomaten, aubergine, rode peper, paprika of gojibes op je menu. Voel je je daarna beter en is je energieniveau verbeterd? Slaap je lekkerder en ervaar je minder pijn in je botten? Dan is de kans heel groot dat je gevoelig bent voor nachtschades.

Maar nu moet je nog uitvinden welke groente de veroorzaker is, want waarschijnlijk zijn ze het niet allemaal. Je kunt ze nu met tussenpozen van een aantal weken één voor één gaan toevoegen aan je menu.

De Voordelen Wegen Zwaarder dan de Nadelen

Het genoemde rijtje van gezondheidsvoordelen is echt indrukwekkend. De voordelen zijn dan ook groter dan de mogelijke nadelen. Alle reden dus om regelmatig tomaten op je menu te zetten en er heerlijk van te genieten!

Tomaten kunnen, als onderdeel van een gezond voedingspatroon, een bijdrage leveren aan onze gezondheid. Lycopeen is één van de belangrijkste stoffen. Het geeft de tomaat zijn rode kleur.

Deze plantenstof is een krachtige antioxidant die bij kan dragen aan veel processen:

  • Als antioxidant neutraliseert het vrije radicalen in de lichaamscellen.
  • Het kan prostaatkanker helpen voorkomen.
  • Ook kan het een rol spelen bij darmkanker, borstkanker, longkanker en baarmoederhalskanker.
  • Ook kan lycopeen helpen beschermen tegen hart- en vaatziekten.
  • Het reguleert het slechte cholesterol (LDL) en vermindert bovendien het gehalte aan triglyceriden in het bloed.
  • Bovendien verminderen de vezels, kalium, vitamine C en choline het risico op hart- en vaatziekten.
  • Lycopeen kan helpen beschermen tegen zonneschade.
  • Ze zijn goed voor een gezonde darmflora.

De Veelzijdigheid van Tomaten in de Keuken

Tomaten zijn onvoorstelbaar veelzijdig in de keuken! Ook in de EetLijn keuken kom je ze regelmatig tegen. Het is wel belangrijk om te weten dat de lycopeen pas goed vrij komt en beter opgenomen kan worden als de tomaten verwarmd zijn. Bovendien is het belangrijk voor een goede opname dat het gecombineerd wordt (net zoals alle carotenoiden) met (olijf)olie.

Echter, bij het verwarmen gaat de vitamine C voor een groot deel verloren. Je kunt dus het beste het eten van verwarmde tomaten en rauwe tomaten afwisselen.

Tomaten het Hele Jaar Door

Welke tijd van het jaar het ook is, een tomaat past altijd. Natuurlijk eet je juist in de zomer - als de tomaten vers geplukt te koop zijn - tomatensalades, tomaten op brood of verse tomatensoep. Maar tomaten kun je in andere seizoenen ook heel goed in blik kopen. Tomaten in blik zijn heel puur (lees wel even het etiket). Neem liefst blikken waarin in puur tomaten zitten. Meestal is er weinig aan toegevoegd, hooguit zout en/of ascorbinezuur (vitamine C). Ingeblikte tomaten zijn ideaal om op voorraad te hebben voor soepen en sauzen.

Kooktechnieken en Behoud van Voedingsstoffen

Het stomen van tomaten of kort koken zijn effectieve methoden om de voedingsstoffen te behouden. De (cherry)tomaatjes behoren ook tot de zogenaamde Superfoods omdat het eten van tomaten zo gezond is, dat je ze eigenlijk meerdere keren per week zou moeten eten. Dit is gemakkelijk toe te passen omdat cherrytomaten makkelijk in veel gerechten kan gebruiken.

Cherrytomaten: Een Gezonde Toevoeging

Oorspronkelijk komt de cherrytomaat uit Mexico maar als sinds de 16e eeuw worden ze in Europa gegeten. De cherrytomaat staat op nummer 4 van de gezondste groenten en wordt veel gebruikt in de keuken. De cherrytomaatjes zitten bomvol met goede voedingsstoffen, voedingsstoffen die helpen om je lichaam gezond te houden en ziektes af te weren.

Cherrytomaten hebben een hoog caroteen-gehalte waardoor het lichaam zelf meer vitamine A aan gaat maken. Mensen waarbij in de familie veel kanker of diabetes voorkomt doen er goed aan veel biologisch geteelde cherrytomaten te eten. De rode kleur van de tomaat wordt gevormd door lycopeen. Lycopeen komt niet in veel producten voor maar in tomaten komt het in grote hoeveelheden voor. Lycopeen zorgt ervoor in samenwerking met andere voedingsstoffen dat de huid beschermd wordt tegen schadelijke zonnestralen.

Daarnaast bevatten cherrytomaatjes kalium, vitamine B6, foliumzuur en niacine, deze stoffen samen zijn erg goed voor de gezondheid van je hart, bloedvaten en bloeddruk.

Groenten zijn erg belangrijk in de strijd tegen het overgewicht. (Cherry)tomaten hebben hier een gunstig effect op. tomaten bestaan namelijk voor ruim 90% uit water. Daarnaast zorgen tomaten voor een goede afvoer van afvalstoffen uit het lichaam. Ook bevatten tomaten oxalische zuren.

De cherrytomaatjes kunnen heerlijk zijn in een salade, als borrelhapje, maar ook in warme gerechten verliezen ze hun smaak niet.

Geconcentreerde Tomatenproducten

Wet ook belangrijk is om te weten is dat het eigenlijk nog beter is om geconcentreerde tomaten te gebruiken in warme voedselbereiding omdat bijvoorbeeld tomatensaus of tomaten puree de lycopeen vrijkomt bij de verwarming. Door de verwarming vermindert dan wel weer het vitamine C gehalte.

De Rol van Lycopeen in het Verminderen van Hart- en Vaatziekten

Uit een studie onder 725 mannen van middelbare leeftijd bleek dat de mensen met een laag gehalte lycopeen 330 % meer risico liepen op een hartaanval of beroerte dan mensen met een hoger lycopeengehalte in hun bloed. In een andere studie werd de dikte van de kransslagader van 520 gezonde mensen gemeten. Mannen met een laag lycopeengehalte in het bloed hadden gemiddeld een 18% dikkere kransslagader dan mannen met een hoger dan gemiddeld lycopeengehalte. Een dikkere kransslagader wijst op atherosclerose (aderverkalking). Lycopeen lijkt dus bescherming te bieden tegen hart- en vaatziekten.

Tomaten en Huidverjonging

Tomaten stimuleren de aanmaak van Procollageen. Dit is een eiwit dat de huidstructuur helpt te verbeteren en daarmee zorgt voor huidverjonging. Bovendien is van carotenoïden, waartoe lycopeen behoort, bekend dat ze een mate van bescherming bieden tegen de schadelijke effecten van UV straling van de zon. In onderzoeken van 12 weken kregen groepen personen drie doseringen lycopeen toegediend. De huid bleek tot 33 % beter beschermd tegen de zon bij de hoogste dosering.

Tomaten en Bloeddruk

Een tomatenextract met o.a. lycopeen als werkzame bestanddeel, blijkt een gunstig effect te hebben op de bloeddruk. 40 personen met een matig verhoogde bloeddruk kregen eerst, gedurende 4 weken, een placebocapsule, daarna 8 weken het tomatenextract en daarna weer 4 weken de placebocapsules. De bovendruk daalde tijdens de inname van de lycopeen van gemiddeld 145mm naar 134mm kwikdruk en de onderdruk van 88mm naar 83mm kwikdruk. Na de tweede placeboperiode steeg de bovendruk weer naar de aanvangswaarde en de onderdruk naar 85mm. Alledaagse ongemakken als hoofdpijn, vermoeidheid en slapeloosheid hebben veelal als oorzaak de zuurheid van het lichaam.

Tomaten en Spermagehalte

Omdat lycopeen in relatief hoge concentraties aanwezig is in de testikels en in spermavloeistof en lagere gehaltes zijn waargenomen bij onvruchtbare mannen werd het volgende onderzoek uitgevoerd. Dertig onvruchtbare mannen, in de leeftijd van 23 tot 45 jaar, kregen lycopeen toegediend. Na drie maanden was het spermagehalte in 66% van de gevallen aanmerkelijk gestegen en bij 53% was de beweeglijkheid van de spermatozoïden met een kwart verbeterd.

Conclusie: Tomaten, een Gezonde Keuze

Tomaten zijn een veelzijdige en populaire groente die in talloze gerechten over de hele wereld voorkomt. Je kunt ze rauw toevoegen aan salades, of ze gebruiken in sauzen en soepen na ze gekookt te hebben. Het is wel belangrijk om te weten dat de lycopeen pas goed vrij komt en beter opgenomen kan worden als de tomaten verwarmd zijn. Bovendien is het belangrijk voor een goede opname dat het gecombineerd wordt (net zoals alle carotenoiden) met (olijf)olie. Echter, bij het verwarmen gaat de vitamine C voor een groot deel verloren. Je kunt dus het beste het eten van verwarmde tomaten en rauwe tomaten afwisselen.

FAQ

Welke vitamines blijven in tomaten behouden bij het verwarmen?

Bij het verwarmen van tomaten kunnen vitamines zoals vitamine C verminderd worden. Echter, het lycopeen, een belangrijke antioxidant, wordt juist beter beschikbaar na verhitting. Het is dus cruciaal om geschikte bereidingsmethodes te gebruiken om de voedingswaarde te maximaliseren.

Waarom zijn tomaten gezond voor het dieet?

Tomaten zijn rijk aan verschillende voedingsstoffen, waaronder vitamine C, vitamine K en kalium. Ze bevatten ook antioxidanten die kunnen helpen bij het voorkomen van ziekten zoals hartziekten en sommige vormen van kanker. Het regelmatig consumeren van tomaten draagt bij aan een gezond dieet.

Hoeveel calorieën bevatten rauwe versus gekookte tomaten?

Rauwe tomaten zijn caloriearm en bevatten ongeveer 18 calorieën per 100 gram. Gekookte tomaten hebben vaak een vergelijkbare caloriewaarde, maar de bereidingswijze kan de voedingswaarde beïnvloeden. Ze blijven een uitstekend caloriearm voedingsmiddel, ideaal voor gewichtsverlies.

Hoe verhogen tomaten het immuunsysteem?

Tomaten zijn rijk aan vitamine C en andere antioxidanten die essentieel zijn voor het ondersteunen van het immuunsysteem. Regelmatige consumptie van tomaten kan de algehele weerstand versterken en bijdragen aan een betere gezondheid.

Wat zijn enkele gezonde recepten met warme tomaten?

Enkele populaire recepten zijn warme tomaatsoep en pastasaus met tomaten. Deze gerechten zijn niet alleen lekker maar ook voedzaam, en ze maken optimaal gebruik van de gezondheidsvoordelen van tomaten.

Wat is lycopeen en wat zijn de voordelen ervan?

Lycopeen is een carotenoïde die verantwoordelijk is voor de rode kleur van tomaten. Het staat bekend om zijn krachtige antioxidanteigenschappen en kan helpen bij het verminderen van het risico op chronische ziekten zoals kanker en hart- en vaatziekten.

Welke methoden zijn het beste om tomaten te verwarmen zonder vitamines te verliezen?

Het stomen van tomaten of kort koken zijn effectieve methoden om de voedingsstoffen te behouden.

Of je ze nu rauw eet, verwerkt in een saus of roostert in de oven, tomaten passen goed in een gevarieerd eetpatroon.

Tomaten kunnen bijdragen aan je dagelijkse inname van kalium. Kalium ondersteunt een normale spierfunctie en draagt bij aan de instandhouding van een normale bloeddruk.

Wist je dat tomaten voor maar liefst 95% uit water bestaan? Dat maakt ze niet alleen fris, maar ook een goede keuze om vocht binnen te krijgen. Daarnaast is het een heerlijke, lichte keuze voor in salades, soepen of als tussendoortje.

Heb je na het eten van tomaten of voedsel uit de nachtschadefamilie vaak last van buikpijn, winderigheid of zelfs misselijkheid en diarree?

Van verse tomaten tot tomatensaus of puree: tomaten zijn een makkelijke en veelzijdige toevoeging aan je keuken. Ze passen in bijna elk gerecht en zijn een makkelijke manier om meer groenten aan je maaltijd toe te voegen.

labels: #Bakken #Gebakken #Gebak

Zie ook: