De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum adviseert wat en hoeveel je kunt eten. Het Voedingscentrum heeft de Schijf van Vijf ontwikkeld om mensen voor te lichten over wat gezonde voeding is. De eerste Schijf van Vijf was er al in 1953.

De Schijf van Vijf kan je op eigen wijze invullen. Wat je smaak, voorkeur of culturele achtergrond ook is. We willen er met de Schijf van Vijf voor iedereen zijn. In elke fase van je leven, passend bij jouw eetgewoonten en eettradities. We erkennen dat iedereen uniek is.

Je eet gezond als je voornamelijk de producten uit de schijf eet met hun aanbevolen hoeveelheden. Het Voedingscentrum adviseert je om dagelijks uit elk vak een bepaalde hoeveelheid te eten. Deze hoeveelheden verschillen per doelgroep. Dus hierbij houden ze rekening met geslacht, leeftijd en leefwijze.

De Basis van de Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is ontstaan vanuit de richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad. Deze richtlijnen komen voort uit al het beschikbare bewijs over voeding dat er in de wereld beschikbaar is. Het is gericht op het voorkomen van 10 chronische ziekten. Denk daarbij aan hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker. Ook geven de richtlijnen kaders rondom duurzaam eten, zoals meer plantaardig eten.

De normen van de Voedingsraad geven aan hoeveel vitamines, mineralen, eiwitten, koolhydraten, vezels, vetten en energie je nodig hebt om gezond te blijven.

Producten staan in de Schijf van Vijf als ze positieve effecten hebben op de gezondheid. Daarnaast houdt het Voedingscentrum rekening met de duurzaamheid van voedingsmiddelen zodat de generaties na ons er ook van profiteren. De adviezen van de Schijf van Vijf zijn gebaseerd op het laatste wetenschappelijke bewijs op het gebied van gezonde voeding. Het Voedingscentrum heeft hierbij de ‘Richtlijnen Gezonde Voeding 2015’ aangehouden die door de Gezondheidsraad in november 2015 zijn gepubliceerd.

Buiten de Schijf van Vijf staat wat er een klein beetje bij kan. Als je verder gezond eet, kun je af en toe prima iets buiten de Schijf van Vijf eten. Neem weinig buiten de Schijf van Vijf. Als je gevarieerd eet, dan maak je steeds andere keuzes binnen de vakken van de Schijf van Vijf. Dus je eet elke dag anders.

De Voordelen van Eten Volgens de Schijf van Vijf

Als je eet volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon dan heeft dat gezondheidsvoordelen. Het verlaagt je bloeddruk en verkleint het risico op hart- en vaatziekten. De Schijf van Vijf helpt jou om gezonder én duurzamer te eten. Wij hebben voor je uitgezocht welke producten goed zijn voor je gezondheid. En we laten zien welke keuzes beter zijn voor het milieu. Jij kiest zelf wat je eet en drinkt, en welke stappen je maakt.

De Schijf van Vijf laat zien wat we je vooral adviseren om te eten, en wat er een klein beetje bij kan. Wat je elke dag nodig hebt en hóe je dat invult: dat is natuurlijk voor iedereen anders.

Minder vlees en meer plantaardig eten is ook beter voor het milieu. Zo is de klimaatimpact van peulvruchten 10 keer lager dan van rundvlees. En neem je niet meer dan je nodig hebt? Dan wordt er niet meer voedsel gemaakt, verwerkt, verpakt en vervoerd dan nodig. Dat is gunstig voor het milieu. Als iedereen die te veel eet, minder gaat eten, levert dit ook winst op voor de gezondheid.

Gelukkig gaan gezond en duurzaam eten vaak hand in hand. Maar we leven niet in de zwart-witte wereld. Dus de Schijf van Vijf is dat ook niet. Soms zijn er ook compromissen nodig. Bijvoorbeeld als het gaat om zuivel. Naast vlees, heeft ook zuivel een hoge milieubelasting. Maar het geeft ook voordelen voor je gezondheid. Het advies is daarom een middenweg: neem voldoende zuivel voor de gezondheidswinst en voldoende voedingsstoffen, maar niet meer dan de aanbevolen hoeveelheden vanwege de milieu-impact. Plantaardige zuivelvervangers zijn wel beter voor het milieu, maar de effecten op je gezondheid zijn nog niet onderzocht.

Praktische Tips en Adviezen

Toch zijn er algemene adviezen die vrijwel voor iedereen gelden. Daarnaast geldt, eet minder vlees en vervang vlees eens door peulvruchten zoals bonen en kikkererwten. Eet geen bewerkt vlees zoals worstjes en hamburgers. Eet meer groente en meer volkoren zoals volkoren rijst en pasta.

Minder eten en drinken van producten die je niet nodig hebt: ook dat helpt het milieu en je gezondheid enorm. Wat betekent dat in de praktijk? Dat je vaker ongezonde producten buiten de Schijf van Vijf laat staan, zoals snacks, snoep, frisdrank en alcohol. Door niet meer te nemen dan je nodig hebt, wordt er niet meer voedsel gemaakt, verwerkt, verpakt en vervoerd dan nodig. Dat is gunstig voor het milieu. Als iedereen die te veel eet, minder gaat eten, levert dit ook winst op voor de gezondheid.

Bekijk onze pagina Wat staat er in de Schijf van Vijf, en wat niet? voor het complete plaatje. Of ga hieronder direct naar de vakken van de Schijf van Vijf. In elk vak van de Schijf van Vijf vind je volop gezonde en duurzame keuzes. Dat is genieten én goed zorgen voor jezelf en de planeet.

  • Bijna alle soorten groente en fruit staan in de Schijf van Vijf. Lekker veel keuze dus!
  • Volkorenproducten zitten vol met belangrijke voedingsstoffen zoals vezels. En die zijn goed voor je! Bijvoorbeeld volkorenpasta, volkorencouscous, zilvervliesrijst of bulgur zijn volkoren graanproducten. Ook volkorenbrood is een volkoren graanproduct.
  • Meer plantaardig en minder vlees eten is goed voor jou én voor het milieu.
  • Onverzadigde vetten zijn goed voor je lijf.
  • Ga voor water, thee en koffie zonder suiker. Zo krijg je genoeg vocht binnen, maar dan zonder calorieën. In dit vak van de Schijf van Vijf vind je de dorstlessers water, thee en koffie zonder suiker. Elke dag 3 koppen zwarte of groene thee is goed voor je lichaam. Kraanwater is duurzaam en bevat geen calorieën.

De Rol van de Overheid

De Rijksoverheid wil dat iedereen makkelijk voor gezond eten kan kiezen. Daarvoor moet er in de supermarkt meer gezond eten liggen en minder ongezond eten. Ook moeten fabrikanten minder zout, suiker en verzadigd vet stoppen in bewerkte producten als sauzen en broodbeleg.

Een hulpmiddel voor een gezond en duurzaam voedingspatroon is de Schijf van Vijf. Daarin staat uit welk eten en drinken een gezond voedingspatroon bestaat. Denk bijvoorbeeld aan groente en fruit, volkorenbrood, olijfolie en peulvruchten.

De Rijksoverheid financiert onafhankelijke voorlichting over verantwoorde en gezonde voeding. En over veilig voedsel. Meer volgens de Schijf van Vijf eten is niet alleen goed voor iemands gezondheid maar ook voor het milieu en het klimaat.

De overheid wil dat supermarkten meer gezonde voeding aanbieden. Nu passen maar 2 van de 10 producten in het gezonde eetpatroon van de Schijf van Vijf. 8 van de 10 levensmiddelen dus niet. Verder moeten bedrijven die voedingsmiddelen maken en verkopen, de samenstelling van bewerkte producten verbeteren. Daar moet minder zout, verzadigd vet en calorieën in zitten.

Zijn er in een buurt veel snackbars en andere aanbieders van ongezond eten? Dan is het voor de buurtbewoners moeilijker om voor gezonde voeding te kiezen. Daarom werkt de overheid aan een wet voor de voedselomgeving. Scholen krijgen extra mogelijkheden om scholieren gezond eten aan te bieden. Ook maken ze leerlingen bewust van gezond eten. Scholieren krijgen 3 keer per week een stuk groente of fruit. Schoolkantines in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs komen met een gezonder aanbod. Scholen leren kinderen wat goed en gezond eten is. Bijvoorbeeld met smaak- en kooklessen en schooltuinen.

Juist in een ziekenhuis of andere zorginstelling moet de keuze voor gezond eten makkelijk zijn. De overheid wil daarom dat het voedingsaanbod in ziekenhuizen in 2030 gezond is.

Op een etiket van voeding staat welke ingrediënten in het product zitten. En wat de voedingswaarde is. Bijvoorbeeld hoeveel calorieën er in een product zitten, hoeveel zout, vet en suikers. Daarnaast kan op de voorkant van producten het voedselkeuzelogo Nutri-Score staan. Door dit logo kunnen consumenten eenvoudiger kiezen voor producten met een betere samenstelling dan andere.

Duurzaamheid en de Schijf van Vijf

De manier waarop wij in Nederland nu eten is niet duurzaam: het draagt bij aan biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, vervuiling, ontbossing en overbevissing. Ook de huidige officiële voedingsadviezen voor gezond eten houden nog onvoldoende rekening met natuur. Het is inmiddels alweer bijna acht jaar geleden dat de Gezondheidsraad kwam met de richtlijnen goede voeding en het Voedingscentrum met de laatste update van de Schijf van Vijf.

Is het überhaupt mogelijk om gezond en duurzaam te eten binnen de draagkracht van de aarde? Hoe ziet dat toekomstige menu er dan uit? Het is nog steeds een divers voedingspatroon, waar dierlijke producten ook onderdeel van kunnen zijn. Om de natuur te ontzien hoeven we dus niet allemaal vegetariër of veganist te worden.

Brood- en volkoren graanproducten blijven een belangrijke bron van voedingsstoffen. Verder natuurlijk groente en fruit met een lage milieu-impact.

Het gezond en duurzaam eten binnen de draagkracht van één planeet is dus mogelijk, met de aanname dat voedselproductie ook duurzamer wordt en er minder wordt verspild. Landen, waaronder Nederland, hebben duurzame doelen gesteld (en hun handtekening daaronder gezet) op het gebied van broeikasgassen, biodiversiteit en halvering van de voetafdruk om in 2030 of 2050 te halen. De studie toont aan dat er mogelijkheden zijn voor de overheid om de komende 7 jaar tot 2030 grote stappen te zetten in het beleid. Nu staat het doel op 50% plantaardig eiwit in 2030, en dit zou kunnen worden aangescherpt naar 64-74% in 2030.

Dit onderzoek laat goed zien hoe er met duurzaamheid rekening gehouden kan worden, zonder in te leveren op gezondheid. Het menu vraagt dus verdere stappen dan de huidige Schijf van Vijf en het sluit goed aan bij wat er nu in Nederland gegeten wordt. Het kan dus voor consumenten die bij willen dragen aan het beschermen van natuur en het tegengaan van klimaatverandering een aantrekkelijke optie zijn.

Voedingsrichtlijnen zijn een ideaal voor de toekomst, een richting waarin we gezonder en duurzamer kunnen leven. Het is een houvast voor schoolkantines, cateraars en bedrijfsrestaurants om hun menu op af te stemmen. Voor bedrijven om hun producten aan te passen, voor restaurants om hun gerechten te evalueren en voor supermarkten om hun assortiment te verduurzamen. Alleen zo kan de gezonde en duurzame keuze voor consumenten de makkelijke en betaalbare worden.

Aan de Slag met de Schijf van Vijf

Wat je elke dag nodig hebt en hóe je dat invult: dat is natuurlijk voor iedereen anders. Want geen persoon is hetzelfde. Wel kunnen we een advies geven. Vul je gegevens hieronder in en ontdek jouw Schijf van Vijf-hoeveelheden. Vul de Schijf van Vijf in op jouw manier. Zoek je eigen balans. Niet iedereen heeft dezelfde hoeveelheden nodig. Bijvoorbeeld als je langer bent dan gemiddeld of actiever. Naast de aanbevolen hoeveelheden binnen de Schijf van Vijf, heeft de gemiddelde Nederlander wat extra ruimte om vrij in te vullen.

Eten volgens de Schijf van Vijf, dat is waarnaar we streven. Maar we begrijpen dat het niet altijd makkelijk is. Voor iedereen die gezonder en duurzamer wil eten raden we dan ook aan: doe het rustig aan. Stap voor stap. Bekijk onze tips om te beginnen met gezonder eten. We bieden opties. Kies wat bij jou past.

Grote veranderingen hou je moeilijk vol, zet daarom kleine stappen richting de Schijf van Vijf. We hebben aan aantal handige hulpjes om stap voor stap gezonder en duurzamer te eten. Met een Eetwissel maak je een kleine stap binnen wat je nu al eet. Met deze app scan, zoek en vergelijk je eenvoudig producten.

Wil jij eerst weten hoeveel jij al volgens de Schijf van Vijf eet? Vul dan het online eetdagboek Mijn Eetmeter in. Wij baseren de hoeveelheden en wat je nodig hebt weer op adviezen van de Gezondheidsraad. Voor de hoeveelheid voedingsstoffen én om overgewicht en ziekten te voorkomen.

labels:

Zie ook: