Gezond Eten Richtlijnen in Nederland

Goede voeding is van belang voor een gezonde fysieke en fysiologische conditie. Voor een gezonder eetpatroon is het van belang dat de consument een gezonde(re) keuze maakt. Voor een gezonde(re) keuze is, naast een gezonder aanbod, ook goede informatie van belang.

Het Voedingscentrum biedt betrouwbare informatie over voeding. De Schijf van Vijf wordt al tientallen jaren gebruikt in de voorlichting over goede en gezonde voeding. Ook zijn er tools zoals de 'Kies Ik Gezond?'-app om de consument te helpen om gezonder te kiezen. Duidelijke en eerlijke productinformatie kan de consument ook helpen een gezondere keuze te maken. In 2024 wordt in Nederland, in navolging van enkele andere EU Europese unie (Europese unie)-landen, de Nutri-Score ingevoerd.

De Rijksoverheid wil dat iedereen makkelijk voor gezond eten kan kiezen. Daarvoor moet er in de supermarkt meer gezond eten liggen en minder ongezond eten. Ook moeten fabrikanten minder zout, suiker en verzadigd vet stoppen in bewerkte producten als sauzen en broodbeleg.

Een hulpmiddel voor een gezond en duurzaam voedingspatroon is de Schijf van Vijf. Daarin staat uit welk eten en drinken een gezond voedingspatroon bestaat. Denk bijvoorbeeld aan groente en fruit, volkorenbrood, olijfolie en peulvruchten. Meer volgens de Schijf van Vijf eten is niet alleen goed voor iemands gezondheid maar ook voor het milieu en het klimaat.

De Rijksoverheid financiert onafhankelijke voorlichting over verantwoorde en gezonde voeding. En over veilig voedsel. De overheid wil dat supermarkten meer gezonde voeding aanbieden. Nu passen maar 2 van de 10 producten in het gezonde eetpatroon van de Schijf van Vijf. 8 van de 10 levensmiddelen dus niet.

Verder moeten bedrijven die voedingsmiddelen maken en verkopen, de samenstelling van bewerkte producten verbeteren. Daar moet minder zout, verzadigd vet en calorieën in zitten. Zijn er in een buurt veel snackbars en andere aanbieders van ongezond eten? Dan is het voor de buurtbewoners moeilijker om voor gezonde voeding te kiezen.

Daarom werkt de overheid aan een wet voor de voedselomgeving. Scholen krijgen extra mogelijkheden om scholieren gezond eten aan te bieden. Ook maken ze leerlingen bewust van gezond eten. Scholieren krijgen 3 keer per week een stuk groente of fruit. Schoolkantines in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs komen met een gezonder aanbod.

Scholen leren kinderen wat goed en gezond eten is. Bijvoorbeeld met smaak- en kooklessen en schooltuinen. Juist in een ziekenhuis of andere zorginstelling moet de keuze voor gezond eten makkelijk zijn. De overheid wil daarom dat het voedingsaanbod in ziekenhuizen in 2030 gezond is.

Op een etiket van voeding staat welke ingrediënten in het product zitten. En wat de voedingswaarde is. Bijvoorbeeld hoeveel calorieën er in een product zitten, hoeveel zout, vet en suikers. Daarnaast kan op de voorkant van producten het voedselkeuzelogo Nutri-Score staan. Door dit logo kunnen consumenten eenvoudiger kiezen voor producten met een betere samenstelling dan andere. adviezen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Wij helpen je graag! De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum helpt jou om gezonder én duurzamer te eten. Wij hebben voor je uitgezocht welke producten goed zijn voor je gezondheid. En we laten zien welke keuzes beter zijn voor het milieu.

Jij kiest zelf wat je eet en drinkt, en welke stappen je maakt. De Schijf van Vijf kan iedereen op eigen wijze invullen. De Schijf van Vijf laat zien wat we je vooral adviseren om te eten, en wat er een klein beetje bij kan. Wat je elke dag nodig hebt en hóe je dat invult: dat is natuurlijk voor iedereen anders. Gelukkig gaan gezond en duurzaam heel vaak hand in hand. Bekijk onze pagina Wat staat er in de Schijf van Vijf, en wat niet? voor het complete plaatje.

In elk vak van de Schijf van Vijf vind je volop gezonde en duurzame keuzes. Dat is genieten én goed zorgen voor jezelf en de planeet. Bijna alle soorten groente en fruit staan in de Schijf van Vijf. Lekker veel keuze dus! Volkorenproducten zitten vol met belangrijke voedingsstoffen zoals vezels. En die zijn goed voor je! Meer plantaardig en minder vlees eten is goed voor jou én voor het milieu. Onverzadigde vetten zijn goed voor je lijf. Ga voor water, thee en koffie zonder suiker. Zo krijg je genoeg vocht binnen, maar dan zonder calorieën.

Als je verder gezond eet, kun je af en toe prima iets buiten de Schijf van Vijf eten. Als je gevarieerd eet, dan maak je steeds andere keuzes binnen de vakken van de Schijf van Vijf. Dus je eet elke dag anders. We willen er met de Schijf van Vijf voor iedereen zijn. In elke fase van je leven, passend bij jouw eetgewoonten en eettradities. We erkennen dat iedereen uniek is.

De Schijf van Vijf voor jou-tool is gericht op de gemiddelde Nederlander met een gezond gewicht. We zijn het er allemaal over eens: goed eten is belangrijk. Vanwege je eigen gezondheid natuurlijk en die van je familie, voor nu en later. Producten staan in de Schijf van Vijf als ze positieve effecten hebben op de gezondheid. Wanneer je minder energie binnenkrijgt dan je verbrandt, val je af.

Dit zal bij de ene persoon makkelijker en sneller gaan dan bij de andere persoon. Je kunt altijd hulp zoeken wanneer je wilt afvallen. Maar afvallen is niet altijd nodig en het is ook niet altijd verstandig om er zomaar zelf mee te starten. Gezond eten is best een uitdaging. Voor iedereen. Grote veranderingen hou je moeilijk vol, zet daarom kleine stappen richting de Schijf van Vijf.

We hebben aan aantal handige hulpjes om stap voor stap gezonder en duurzamer te eten. Met een Eetwissel maak je een kleine stap binnen wat je nu al eet. Met deze app scan, zoek en vergelijk je eenvoudig producten. Wil jij weten in hoeverre je gezond eet? Of hoeveel voedingstoffen je binnenkrijgt? Onze recepten maken gezonder en duurzamer eten makkelijk.

Gezond eten is belangrijk. Het houdt je fit en zorgt ervoor dat je minder snel ziek wordt. Kies vooral groente, fruit en volkoren producten. Eet weinig zout. In kant-en-klare maaltijden zit vaak veel zout. Eet weinig suiker. Gezond eten kan soms moeilijk zijn. Je kunt het makkelijker maken met deze tips:

• Eet op vaste momenten: Eet niet de hele dag door, maar op vaste tijden. 3 maaltijden per dag is genoeg. Je kunt ook op vaste tijden een tussendoortje nemen.
• Eet met aandacht: Als je met aandacht eet, voel je beter of je genoeg gegeten hebt. Eet daarom aan tafel en niet voor de televisie. Leg je telefoon of de krant weg. Eet rustig, neem kleine happen en kauw goed.
• Neem kleine porties: Eet van kleine borden en met klein bestek. Je eet dan vanzelf wat minder. Zet de pan niet op tafel, zodat je niet zo makkelijk wat bij kunt scheppen.
• Eet niet uit de verpakking: Doe chips bijvoorbeeld in een klein bakje en leg de zak weer weg.
• Leg gezonde dingen in het zicht: Zet de fruitmand op tafel of op het aanrecht. Leg ongezonde dingen zoals snoep en chips juist in een kast. Het liefst in een dichte pot of doos, zodat je ze niet ziet. Leg ongezonde en gezonde dingen niet bij elkaar.
• Koop niet te veel: Als je veel eten en drinken in huis hebt, ga je vaak ook meer eten en drinken. Dus koop niet te veel, zeker niet te veel ongezonde dingen.

Door gezond eten krijgt je lichaam alles binnen wat het nodig heeft: eiwitten, vetten, koolhydraten, vitamines, mineralen, vezels en vocht. Als je gezond eet, voel je je fitter en heb je een kleinere kans op ziektes.

Dit kun je eten als je gezond wilt eten:

• Elke dag 250 gram groente en 200 gram fruit. Kies veel verschillende soorten groente en fruit. Bij het Voedingscentrum zie je voorbeelden van wat je kunt nemen.
• Elke dag volkoren producten zoals volkoren brood, pasta, couscous en zilvervliesrijst. Of kies voor aardappelen.
• Elke dag een handvol ongezouten noten.
• 1 keer per week of vaker peulvruchten, zoals bruine of witte bonen, kikkererwten of linzen.

Zuivel en eieren:

• Elke dag een paar porties zuivel, bijvoorbeeld melk, kwark of yoghurt. Je kunt ook kiezen voor zuivel gemaakt van planten. Bijvoorbeeld sojayoghurt of haverdrank waarin extra vitamine B2, B12 en calcium zit.
• Eet ongeveer 3 eieren per week. Of 4 als je geen vlees eet.
• Kies magere kaas, zoals 30+-kaas, mozzarella, light zuivelspread of cottage-cheese.

Vis: Eet 1 keer per week vis, liefst vette vis zoals haring, zalm of makreel.

Vlees: Als je vlees eet: eet niet meer dan 500 gram vlees per week. Ook vleeswaren horen daarbij. Kies het liefst wit vlees, bijvoorbeeld kip. Eet niet meer dan 300 gram rood vlees per week. Rood vlees is vlees van koeien, schapen, geiten en varkens.

Olie en vet: Smeer of bak met zachte of vloeibare olie en vet.

Vegetarisch of veganistisch: Wil je geen vlees eten? Of alleen maar producten van planten? 3 maaltijden per dag is genoeg. Als je eerder trek krijgt, kun je tussendoor iets nemen. Het liefst iets gezonds zoals een appel, een wortel of yoghurt. Doe dit niet meer dan 4 keer per dag.

Hoeveel eten gezond is, is per persoon verschillend. Je lichaam heeft zout nodig, maar te veel zout is ongezond. De kans dat je te veel zout binnenkrijgt is groot, want in veel producten zit zout.

Wat kun je doen om minder zout te eten?

• Gebruik verse producten: Kook zelf met verse producten. Neem geen kant-en-klare sauzen, soepen en maaltijden. Hierin zit vaak veel zout.
• Doe er geen zout bij: Doe geen extra zout bij het eten. Gebruik bijvoorbeeld ook geen maggi en bouillonblokjes. Ook daarin zit veel zout.

Smaak geven aan je eten kan bijvoorbeeld ook hiermee:

• kruiden zoals paprikapoeder, peterselie, selderij, laurierblad, nootmuskaat, komijn, koriander, kruidnagel, knoflook en gember
• geroosterde zaden en pitten, zoals pijnboompitten, sesamzaad en zonnebloempitten
• Kies producten met het minste zout: Kijk in de winkel hoeveel zout ergens in zit.

Te veel suiker eten is ongezond. Wat kun je doen om minder suiker te eten?

• Eet minder producten waaraan suiker is toegevoegd: Eet minder koek, snoep, taart en toetjes met suiker. Doe bijvoorbeeld plakjes banaan of aardbei op brood in plaats van jam of hagelslag. Of kies voor ontbijtgranen zonder suiker.
• Kook zelf met verse producten: Neem geen kant-en-klare sauzen, soepen en maaltijden. Daar zit ook vaak suiker in.
• Kijk op de etiketten: Kijk op het etiket als je iets koopt. Hierop zie je hoeveel suiker ergens in zit. Dat is niet makkelijk, want suiker heeft soms andere namen.

Je lichaam heeft naast eten ook genoeg vocht nodig.

Hoeveel drinken? Voor kinderen vanaf 15 jaar en volwassenen is 1,5 tot 2 liter per dag genoeg.

Wat drinken? Dit zijn gezonde keuzes:

• water
• thee zonder suiker: Drink 3 kopjes groene thee of zwarte thee per dag.
• koffie zonder suiker: Drink koffie die door een filter is gegaan. Dus zet koffie met een papieren filter of gebruik koffiepads. Doe geen suiker in de koffie. Drink niet meer dan 5 kopjes koffie per dag.
• melk, karnemelk, yoghurtdrank en sojadrank: Kies producten waaraan geen suiker is toegevoegd.

Bekijk de video Gezond blijven eten: hoe doe je dat? Er staan ook handige gratis hulpmiddelen op die gezonder eten makkelijker maken. Bijvoorbeeld: Eetwissels: Je vervangt iets wat je regelmatig eet of drinkt door iets gezonders.

Elke dag maken we keuzes over wat we eten en drinken. Een gezonde, veilige en duurzame voeding is van groot belang om gezond oud te worden en de aarde leefbaar te houden. Het RIVM zet zich in voor het stimuleren van gezonde, veilige en duurzame eetgewoonten in Nederland. We onderzoeken wat wel en niet werkt, brengen de nieuwste wetenschappelijke inzichten in kaart en adviseren overheid, professionals en burgers. Zo dragen we bij aan een gezondere voedselomgeving.

Het RIVM geeft feiten en cijfers over voedsel in Nederland. Het RIVM onderzoekt wat Nederlanders eten en drinken, en hoe gezond dat is. De plekken waar eten en drinken worden aangeboden, beïnvloeden wat mensen eten en drinken. Het voedsel dat in Nederland op de markt is moet veilig zijn.

In de Richtlijnen goede voeding 2015 zet de Gezondheidsraad op een rij welke voedingsmiddelen en voedingspatronen leiden tot gezondheidswinst. Daartoe is de wetenschappelijke kennis over de relatie tussen voeding en chronische ziekten systematisch beoor­deeld. In hoeverre eet en drinkt Nederland volgens deze richtlijnen? De Gezondheidsraad beveelt voor een aantal voedingsmiddelengroepen aan dat de consumptie wordt verhoogd, voor andere dat de consumptie wordt gehandhaafd, vervangen of beperkt.

De best gevolgde richtlijnen zijn die voor volkoren producten en alcohol. De richtlijnen die het minst opgevolgd worden zijn die voor ongezouten noten, fruit en thee.

In 2018 heeft de Rijksoverheid samen met tientallen organisaties het Nationaal Preventieakkoord gesloten. Het akkoord heeft tot doel de gezondheid van alle Nederlanders te verbeteren via het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. Maatregelen gericht op het bevorderen van gezonde voeding maken deel uit van het thema overgewicht.

Het akkoord omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis.

Onderbouwing van de Schijf van Vijf

Waarop zijn de adviezen van het Voedingscentrum gebaseerd? Een grondige en wetenschappelijke onderbouwing van de Schijf van Vijf vind je in de documenten op deze pagina. De Richtlijnen Schijf van Vijf zijn de onderbouwing van de Schijf van Vijf. Ze bestaan uit een praktische vertaling van de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad, aangevuld met specifieke adviezen voor voldoende energie en voedingsstoffen. Ook gaat het over de milieudruk van de Schijf van Vijf.

Bekijk ook de Richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad en de Richtlijnen goede voeding ecologisch belicht.

Initiatieven voor Productverbetering

Een gezonder aanbod draagt bij aan een gezonder eetpatroon. De overheid stimuleert de productie en het aanbod van voedsel met minder zout, vet en suiker. In 2014 is hiertoe het Akkoord Verbetering Productsamenstelling gesloten. In 2022 is de Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV) gestart.

Gemiddelden en percentages van consumptie

In onderstaande tabel zijn de gemiddelden en percentages voor deze productgroepen samengevat.

labels:

Zie ook:

• Project Gezond Stoofvlees: Recepten & Tips voor een Gezonde Variant!
• Gezond Pasta Recept met Kip: Snel, Makkelijk & Voedzaam!
• The Good Baker Pizza Gezond: Verantwoorde Pizza Keuze?
• Gezond recept met basilicum: Snel, makkelijk & heerlijk!
• Prikkers met kaas en worst: het perfecte borrelhapje voor elke gelegenheid!
• Ontdek de Verbazingwekkende Kracht van Azijn: Onmisbaar in de Keuken en daarbuiten!