Bij een portie friet hoort natuurlijk een lekkere saus. We scheppen al gauw een klodder mayonaise, ketchup, of een combinatie zoals oorlog (mayonaise, satésaus en uitjes) op onze gefrituurde aardappelen. Welke saus het meest geschikt is, hangt af van wat u het belangrijkste vindt, aangezien er per saus verschil is in calorieën, vet, suikers en zoutgehalte.

Quest heeft 6 klassieke snackbarsauzen onder de loep genomen: mayonaise, fritessaus, ketchup, curry, Joppiesaus en satésaus. Ketchup bevat de minste calorieën (15 kilocalorieën per portie). Ketchup en curry hebben beiden 0 procent vet, satésaus komt daarna met 13 procent. Gevolgd door fritessaus en Joppiesaus met 27 tot 28 procent vet. Voor de verandering scoort mayonaise hier juist wél goed, met slechts 3 procent suiker. Ook hier scoort mayonaise verrassend beter dan de rest. Uiteindelijk kiest Quest ketchup als minst slechte saus, omdat deze saus op bijna alle punten het beste scoort, behalve op suiker.

Libelle zet ook verschillende sauzen op een rijtje en neemt naast mayonaise, ketchup, curry en satésaus ook nog cocktailsaus, chilisaus en sriracha mee. Maar ook uit deze vergelijking komt ketchup als het minst slecht uit de bus. Ook hier wordt de kanttekening gemaakt van het hoge(re) suikergehalte.

Zelf een saus of dip maken voor bij de friet kan natuurlijk ook en is vaak gezonder dan de kant-en-klare sauzen. Zo worden een avocadodip (hier zitten gezonde vetten in), tzatziki (een Griekse saus gebaseerd op komkommer en yoghurt) of een hete salsa met tomaten en peper genoemd.

Verschillen tussen mayonaise en frietsaus

Mayonaise en frietsaus zijn beide populaire sauzen die vaak worden gebruikt als dips voor frietjes, snacks en als basis voor saladedressings. Hoewel ze qua uiterlijk en textuur vergelijkbaar kunnen zijn, zijn er enkele belangrijke verschillen tussen mayonaise en frietsaus, zowel op het gebied van ingrediënten als smaak.

Mayonaise

Mayonaise is een romige, dikke saus die meestal wordt gemaakt van eigeel, plantaardige olie, azijn of citroensap, mosterd en soms kruiden of specerijen. Door het mengen van eigeel en olie ontstaat er een emulsie, wat zorgt voor de romige textuur van mayonaise. Mayonaise heeft een rijke, volle smaak en een relatief hoog vetgehalte. Mayonaise is opgebouwd uit vier fundamentele ingrediënten: eigeel, mosterd, citroen of azijn en olie. Wettelijk gezien mag een product alleen als mayonaise worden aangeduid als het minimaal 70% olie bevat.

Frietsaus

Omdat olie een kostbaar ingrediënt is, kwam er behoefte aan een voordeliger alternatief. Deze saus wordt ook wel fritessaus genoemd. Het is een Nederlandse saus die speciaal is ontwikkeld als alternatief voor mayonaise en wordt vaak geserveerd bij frietjes en andere snacks. Frietsaus is meestal lichter en minder vet dan mayonaise. Het wordt gemaakt van plantaardige olie, water, azijn, suiker, eieren en specerijen. Frietsaus bevat ongeveer dezelfde ingrediënten als mayonaise, maar in andere verhoudingen.

In vergelijking met mayonaise is frietsaus vaak iets zoeter en zuurder, en heeft het een lager vetgehalte van 25%. Dit is aanzienlijk minder dan de 75-80% vet die in de meeste soorten mayonaise aanwezig is. Halvanaise is een variant van mayonaise die minder vet bevat. De naam “halvanaise” is een samentrekking van “half” en “mayonaise”, wat verwijst naar het lagere vetgehalte van het product en betekent halfvolle mayonaise. Traditionele mayonaise bevat zoals reeds gezegd ongeveer 70-80% vet, terwijl halvanaise ongeveer 35-40% vet bevat. Dit wordt bereikt door een deel van de olie in het recept te vervangen door water of andere ingrediënten met een lager vetgehalte.

Halvanaise is een populair alternatief voor mayonaise, omdat het minder calorieën bevat en als een lichtere optie wordt beschouwd. Het wordt vaak gebruikt als basis voor saladedressings, sauzen en andere culinaire toepassingen waar mayonaise wordt gebruikt. Hoewel halvanaise geen strikte mayonaise is vanwege het lagere vetgehalte, valt het toch onder de categorie van mayonaise-achtige producten, in plaats van frietsaus. Frietsaus is een meer algemene term voor sauzen die bij friet (of patat) worden geserveerd, en kan een breder scala aan smaken en texturen bevatten. In Nederland, bijvoorbeeld, wordt de term “frietsaus” vaak gebruikt om te verwijzen naar een specifieke soort saus die lijkt op mayonaise, maar zoeter en minder zuur is.

De belangrijkste verschillen tussen mayonaise en frietsaus zitten in de ingrediënten en het vetgehalte. Mayonaise heeft een hoger vetgehalte en wordt gemaakt van eigeel, plantaardige olie, azijn of citroensap en mosterd. Frietsaus daarentegen bevat minder vet en heeft een iets zoetere en zuurdere smaak. De geschiedenis van mayonaise gaat ver terug in de tijd, en hoewel de exacte oorsprong niet helemaal duidelijk is, zijn er verschillende theorieën over hoe deze romige saus ontstaan is.

Een van de meest geaccepteerde verhalen is dat mayonaise is ontstaan op het Franse eiland Menorca, in de havenstad Mahón, tijdens de bezetting door Franse troepen in de 18e eeuw. De naam werd dan ook mahonnaise, maar de Fransen hebben moeite met het uitspreken van de letter “h”, dus maakten ze er al snel een “y” van en zo werd het mayonnaise. De saus zou zijn gemaakt door Franse chef-koks die lokale ingrediënten gebruikten om een variant te maken van de traditionele Spaanse aioli. Mayonaise verspreidde zich in de 19e eeuw door heel Europa en de Verenigde Staten en werd al snel een populair ingrediënt in tal van gerechten.

De geschiedenis van frietsaus is nauw verbonden met de geschiedenis van mayonaise en de behoefte aan een lichter, goedkoper alternatief. Frietsaus ontstond in Nederland in de tweede helft van de 20e eeuw, toen producenten op zoek waren naar een alternatief voor mayonaise met een lager vetgehalte en minder calorieën. Dit resulteerde in een saus die op mayonaise leek, maar met een lager oliegehalte en de toevoeging van water, verdikkingsmiddelen, suiker en zout om de textuur en smaak te behouden.

Mayonaise en frietsaus zijn beide populaire sauzen met enkele belangrijke verschillen. Mayonaise is een romige, volle saus met een hoger vetgehalte, terwijl frietsaus een lichter en minder vet alternatief is met een iets zoetere en zuurdere smaak. Hoewel frietsaus bedoeld is als een gezonder alternatief, wordt dit effect grotendeels tenietgedaan door de grote hoeveelheden suiker en zout die worden toegevoegd. Bovendien moeten er aan frietsaus verschillende extra ingrediënten worden toegevoegd om er een smaakvolle saus van te maken.

Gezondere alternatieven op basis van kwark

Mayonaise is heel lekker, maar teveel ervan is niet zo goed voor je. Kwark is een stuk magerder, bevat een hoop eiwitten en is daarom een stuk gezonder. Het is een beetje zurig, net als mayonaise en is mooi neutraal om andere smaken doorheen te mengen. Hieronder staan enkele recepten op basis van kwark:

  • Knoflooksaus: Kwark past misschien nog wel beter bij knoflook dan mayo, want het is zo lekker fris tegen die scherpte van de knoflook.
  • Truffelmayo: Je kunt of verse truffels raspen en deze door de kwark roeren, of je gebruikt truffelolie, of je gebruikt truffelextract.
  • Kerrie-kwarkdip: Meng simpelweg een paar scheppen kant en klare mangochutney door de kwark. Heerlijk bij een pittige curry die die zoetige frisheid nodig heeft.
  • Komkommer-tomatensaus: Ik gebruik kwark als basis, snijdt tomaat en komkommer heel fijntjes (raspen kan ook) en dit meng ik door de kwark heen. Daar meng ik dan nog zwarte gemalen peper en een heel klein beetje zout.
  • Kruidenkwark: Je mengt allerlei kruiden door de kwark en dit varieer ik gewoon met wat ik in huis heb, vaak gedroogd gemixt met vers. Zo lekker op een bruin broodje met wat rucola of veldsla erop.
  • Tonijnsalade: Ik maak het met tonijn uit blik, uiteraard de kwark, fijngesneden zongedroogde tomaat, een knijpje ketchup, een fijn gesneden appeltje, peper, zout en een spritz limoensap.
  • Gerookte zalm: Ik gebruik gerookte zalm die ik in fijne stukjes snijd, meng daar wat kwark door, peper, zout, citroensap, flink wat dille en een beetje bieslook.
  • Zalm-avocado: Een andere variant is stukjes gerookte zalm met klein gesneden stukjes avocado, een mini beetje wasabi, uiteraard de kwark, citroensap, peper en zout en wat sesamzaadjes.
  • Ei-surimi: Snijd een hardgekookt eitje fijn en meng dit met klein gesneden stukjes surimi en wat fijn gesneden ui. Hier meng je de kwark door, en dit maak je op smaak met wat peper, zout, citroensap en koriander.

Je plant een (verjaardags)feestje of een leuke avond met je vrienden en je wil iets gezonds op tafel zetten. Van rauwe groenten gaan je gasten misschien niet zo blij worden, tenzij je er heerlijke dipsausjes bij serveert! En als je ze zelf bereidt, kan je ze een stuk gezonder maken. Je zou natuurlijk je dipsausjes in de supermarkt kunnen kopen. Maar de kans is groot dat er dan suiker en bewaarmiddelen aan toegevoegd zijn. De ingrediënten zijn ook niet meer vers. Het zijn vooral caloriebommetjes met weinig gezonde voedingsstoffen.

Recepten voor gezondere dipsausjes

  1. Gezonde aioli: Wat belangrijk is voor een gezonde aioli is dat je olijfolie gebruikt en geen zonnebloemolie of andere plantaardige olie met veel omega 6. Maak de citroen schoon en rasp de gele schil eraf. Deze citroenrasp meng je met de mayonaise, olijfolie en mosterd. Pers de knoflook erboven uit. Pers de citroen en gebruik het citroensap om de saus verder op smaak te brengen.
  2. Dipsausjes op basis van yoghurt zijn lager in vetten en calorieën.
  3. Guacamole: Meng de avocado’s in een kom en plet ze met een vork. Meng ook alle andere ingrediënten erdoor. Indien je een meer smeuïge guacamole wilt kan je een keukenmachine gebruiken.
  4. Gezonde dipsausjes maken met kerrie is ook supermakkelijk. Je hebt de keuze tussen een versie met mayonaise en eentje op basis van yoghurt.

Calorieën vergelijking

Fritessaus, yogonaise en halvanaise worden alle drie gebruikt als saus bij de patat, een frituursnack of in een dressing. Het verschil in de sauzen is te zien in het aantal calorieën. Halvanaise bevat de meeste calorieën, namelijk 80 kcal per eetlepel. Fritessaus en yogonaise bevatten respectievelijk 59 en 56 calorieën per eetlepel. Het verschil in calorieën komt door het verschil in oliegehalte. Zo bevat halvanaise de meeste olie. Dit komt neer op zo'n 8 gram vet per eetlepel. Fritessaus bevat een stuk minder olie dan halvanaise, omdat een deel van de olie wordt vervangen door water en een verdikkingsmiddel. In totaal komt het vetgehalte neer op 5,5 gram vet per eetlepel, waarvan 0,8 gram bestaat uit verzadigd vet. Bij yogonaise is een deel van de olie vervangen door yoghurt waardoor het vetgehalte lager is dan bij fritessaus en halvanaise. Per eetlepel zit er 5 gram vet in yogonaise, waarvan 0,5 gram verzadigd vet is. Hier wordt echter, net als bij fritessaus, veel suiker aan toegevoegd, namelijk 2 gram per eetlepel.

Wanneer gekeken wordt naar aantal calorieën, is yogonaise de beste keuze omdat deze het minste aantal calorieën en vet bevat. Fritessaus is de tweede keuze gezien het aantal calorieën en vetten. Een nadeel van beide sauzen is dat er veel suiker aan is toegevoegd. Al met al kan worden gesteld dat alle drie de sauzen geen gezonde keuzes zijn, maar bij uitzondering gebruikt kunnen worden.

Saus Calorieën per eetlepel Vet per eetlepel Verzadigd vet per eetlepel Suiker per eetlepel
Halvanaise 80 kcal 8 gram Niet gespecificeerd Niet gespecificeerd
Fritessaus 59 kcal 5.5 gram 0.8 gram 2 gram
Yogonaise 56 kcal 5 gram 0.5 gram 2 gram

Tips voor het maken van een gezonde saus

  1. Kies voor rode tomaten- en groentesauzen, in plaats van een witte room- of kaassaus.
  2. Probeer eens om zelf suikervrije ketchup te maken op basis van tomaten, azijn, kruiden en arrowroot. Voor de zoete smaak kan je stevia gebruiken.
  3. Als je kiest voor gezonde extra vierge olijfolie in plaats van minder gezonde plantaardige oliën, dan heb je een lekkere én gezonde mayonaise.
  4. Yoghurt is een ideaal alternatief voor mayonaise. Het bevat minder vetten en is erg fris van smaak, ideaal voor heerlijke saladedressings.
  5. Een gezonde saus maken gaat perfect samen met het gebruik van kruiden. Vooral als je verse kruiden gebruikt zoals bijvoorbeeld basilicum, peterselie, bieslook of munt. Je kan ook een heerlijke kruidenmix gebruiken zoals kerrie of garam masala.
  6. Maak meteen een grote portie en daar een paar dagen van te eten of een deel van in te vriezen.

labels:

Zie ook: