Glyfosaatgebruik in Groenten en Fruit: Een Overzicht

Er is veel te doen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw, met name rondom de tijdelijke vrijstelling die dit seizoen opnieuw is gegeven. Ook in de talkshow van Humberto ging het donderdagavond 19 juni over het gebruik van Tracer in de kersenteelt. In de professionele kersenteelt wordt binnen een fijnmazig gaas geteeld, waardoor de fruitvlieg grotendeels buiten de kersenaanplanten gehouden wordt en nog slechts 20% van de bespuitingen nodig is, in vergelijking met 5 jaar geleden.

Controverse rondom Gewasbeschermingsmiddelen

Jan Peeters van Fruitconsult stelt dat er een 'nieuw dieptepunt werd bereikt in berichtgeving rond gewasbeschermingsmiddelen bij kersen'. Het is onbegrijpelijk dat men voor zo'n uitzending geen echte experts uitnodigt rondom de Suzuki-fruitvlieg zoals de Wageningse onderzoeker Herman Helsen. Zelden gezien dat een plank zo ver mis geslagen wordt.

De NFO heeft met teleurstelling kennisgenomen van de uitzending van Humberto over gewasbescherming in de sierteelt en voeding. Het gesprek verliep chaotisch, met onjuiste beweringen die niet alleen de feiten geweld aandoen, daardoor ook onterecht teelten in diskrediet brengen.

In plaats van een genuanceerd debat werd gekozen voor sensationele framing. Werken aan een beter milieu en werken aan betaalbaar gezond lokaal en veilig voedsel komen zo tegenover elkaar te staan. De eenzijdige presentatie geeft geen enkele waardering voor al die familiebedrijven die zich dagelijks inzetten voor onze voedselzekerheid.

Feiten rondom Kersen en Suzuki-fruitvlieg

Er is sinds circa 12 jaar sprake van een invasief insect, Suzuki-fruitvlieg (Drosophila suzukii), welke alle zachtfruitsoorten in Nederland aantast, maar ook alle besachtigen in de natuur. Het insect kent 6-8 generaties per jaar. Bij iedere generatie kunnen de vrouwtjes 300 eieren in de vruchten leggen.

Tegen de Suzuki-fruitvlieg zijn in Nederland twee middelen beschikbaar die effectief werken, internationaal zijn er veel meer middelen toegestaan. Voor Nederland is het ene middel Exirel. Dit middel is echter in Nederland maar ééns per 3 jaar toegestaan; internationaal is het twee keer per jaar toegestaan. Het tweede middel is het biologische middel Tracer, ofwel Spinozad.

In Nederland heeft de fabrikant (nog) geen reguliere toelating aangevraagd voor gebruik op kersen, omdat kers in Nederland een heel klein gewas is, waardoor de fabrikant het financieel niet interessant vond om een toelating aan te vragen. Hierdoor is steeds een tijdelijke ontheffing nodig.

Naleving van Regels

NVWA heeft er in 2024 een speerpunt van gemaakt om de veelal kleine kersentelers te inspecteren. Er waren duidelijk te veel afwijkingen van het wettelijk spuitvoorschrift, waarin bijvoorbeeld geëist werd dat de teler met een 99% driftreducerende spuit zou werken.

Voor de NVWA was de slechte naleving van de regels, echter wel reden om een negatief advies te geven rondom de ontheffing van Tracer. Hierbij moeten we wel bedenken dat in geen enkel ander land in Europa de regels rondom Tracer en Exirel zo streng zijn als in Nederland.

Als reactie op de slechte naleving hebben de kersentelers stevig in de spiegel gekeken. De Nederlandse Fruittelers Organisatie heeft op basis van deze maatregelen van de telers hard gepleit voor een tijdelijke ontheffing van Tracer.

Glyfosaat en de Impact op Voedsel en Gezondheid

De afgelopen tijd lazen we in de media weer heel wat berichten over bestrijdingsmiddelen in ons voedsel. Onder andere dat de hoeveelheid gif op Nederlandse groentes niet af-, maar juist toeneemt. Wat doet al dat gif in ons eten, en belangrijker nog: wat doet het in ons lichaam?

Bestrijdingsmiddelen als glyfosaat werken als een antibioticum in de bodem. Met andere woorden: jij bent wat je eten at. Omdat dit bodemleven grotendeels verdwijnt door onder andere bestrijdingsmiddelen en kunstmest, moeten wij zwakke planten in leven zien te houden. Anders hebben we geen eten. En dat doen we … met andere bestrijdingsmiddelen!

Glyfosaat is een onderdeel van zeer veel bestrijdingsmiddelen. Los van het feit dat glyfosaat zich als een antibioticum gedraagt in de bodem én in onze darmen, hoopt het zich op in het eetbare deel van de plant. Dus in de graankorrel, maïskorrel of de boon.

Impact op Darmgezondheid

Zoals glyfosaat vooral impact heeft op de bodemgezondheid, zo heeft het ook vooral impact op onze darmgezondheid. Onze gezondheid, ook die van ons brein, is primair gezeteld in onze darm. Daar bevindt zich tevens zo’n tachtig procent van ons immuunsysteem.

Glyfosaat is een chelator, dat wil zeggen: zowel in de bodem, de plant als in het menselijk lichaam bindt het de belangrijkste mineralen en sporenelementen, zodat deze niet meer beschikbaar zijn voor mens of plant. Zonder die stoffen kan je lichaam niet optimaal functioneren en al zeker niet de (lever)ontgifting in goede banen leiden.

Niet alleen worden er dan minder goede stoffen opgenomen, er kunnen ook schadelijke stoffen binnenkomen én er lekken dingen weg uit de darmen die daar niet uit zouden mogen lekken. Als die via je bloed in de rest van je lichaam terechtkomen, kan dat allerlei klachten en aandoeningen veroorzaken.

Glyfosaat en Welvaartsziekten

“Glyfosaat is de snelweg naar welvaartsziekten en aandoeningen die verband houden met een westers dieet, zoals maag- en darmstoornissen, obesitas, diabetes, hartaandoeningen, depressie, autisme, onvruchtbaarheid, kanker en de ziekte van Alzheimer”, zeggen sommige onderzoekers over het bestrijdingsmiddel.

Het wordt in verband gebracht met onder andere:

• Parkinson
• Tekorten aan serotonine en dopamine
• Grotere kans op angsten en depressies
• Het verstoort de werking van het enzym cytochroom P450
• Het verstoort de aanmaak van glutathion
• Het verstoort mogelijk de aanmaak en opname van vitamine D, B12 en vitamine K, molybdeen, selenium en ijzer.
• Het verhoogt mogelijk het risico op coeliakie en glutenovergevoeligheid.

Waarom is Glyfosaat niet Verboden?

Hoewel glyfosaat nog steeds niet verboden is, zijn er nu eindelijk wel stemmen die het willen verbieden. Waarom dat tot op heden niet gebeurd is, is omdat de bestrijdingsmiddelen die nu gebruikt worden, voldoen aan de toetsingsmethoden uit de jaren ’80.

Voor de toelating wordt geen toxicologisch onderzoek gedaan naar een combinatie van verschillende residuen die veelvuldig op ons voedsel aanwezig zijn. Van die zogeheten cocktails weet nog niemand zeker wat de effecten zijn, maar de meest giftige stof waar glyfosaat vaak mee gemixt wordt is POEA.

“Pesticiden waarvan niet eenduidig is of ze een risico vormen voor mens en milieu, zouden uit voorzorg van de markt gehaald moeten worden”, stelt Wageningse hoogleraar Violette Geissen in mijn bookazine ‘Mooi Eten’.

Hoe Glyfosaat te Vermijden

Pas dus op met producten waarin veel glyfosaat zit. Dat is:

• Niet-biologisch voedsel: groente en fruit van niet-biologische oorsprong, soja, mais, suikerbieten, buitenlandse tarwe, wijn, alle vlees, zuivel en eieren van dieren uit de bio-industrie die niet-biologische mais, soja en tarwe hebben gegeten.
• Niet-biologische katoen: luiers, maandverband, tampons, wattenschijfjes, kleding, etcetera
• De lucht, in de bodem en in ons water: pesticiden verspreiden zich veel verder dan de akkers waarop is gespoten.

Gelukkig kan je ervoor kiezen om zo glyfosaat-vrij mogelijk te leven. De grootste winst boek je voor zoveel mogelijk voor biologisch te gaan. Verder kun je hier op letten:

• Koop aardappelen altijd van onbespoten teelt.
• Koop daarom alleen biologische bloembollen en bloemenmengsels.
• Koop geen giftige planten in tuincentra maar kies voor de biologische variant.
• Maak je eigen overheerlijke burgers. Gezonder, lekkerder en gevarieerder!
• Koop biologische granen uit Nederland, of koop producten die daarvan zijn gemaakt.
• Kies voor biologisch katoen.
• Eet minder dierlijke eiwitten, zoals vlees, zuivel en kaas.

Advies Raad van State over Beperking Glyfosaatgebruik

De Afdeling advisering van de Raad van State adviseert negatief over een ontwerpbesluit ter beperking van het gebruik van onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat. De verplichte niet-chemische alternatieven voor glyfosaathoudende middelen moeten wel aan voorwaarden voldoen, volgens het ontwerpbesluit. Ze moeten ‘doeltreffend, doelmatig, betaalbaar en uitvoerbaar’ zijn.

De Afdeling adviseert om alsnog te onderbouwen hoe het ontwerpbesluit effectief kan bijdragen aan het doel de inzet van gewasbeschermingsmiddelen terug te dringen. De Afdeling vindt ook dat de minister zoiets ingrijpends niet kan regelen via een ministeriële regeling, maar op zijn minst een algemene maatregel van bestuur moet inzetten.

Dirty Dozen en Bestrijdingsmiddelen

Het gebruik van giftige chemicaliën in de landbouw is natuurlijk niet meer van deze tijd. Toch gebruiken verreweg de meeste telers chemische bestrijdingsmiddelen met als doel hun gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruid. De resten van bestrijdingsmiddelen mogen niet schadelijk zijn voor mensen.

Wat we helaas ook zien, is dat zodra een stof verboden wordt, deze vaak vervangen wordt door een andere nog schadelijkere stof. En dat we onschuldige middelen zoals melk, bier en knoflook niet mogen inzetten als gewasbescherming.

Hoewel het gebruik van landbouwgif onverminderd doorgaat, blijkt uit steeds meer onderzoek dat het binnenkrijgen van bestrijdingsmiddelen wel degelijk een invloed kan hebben op je gezondheid. Glyfosaat bijvoorbeeld, een van de meest gebruikte stoffen, wordt onder andere in verband gebracht met Parkinson, tekorten aan serotine en dopamine, een grotere kans op angsten en depressies en nog veel meer.

Dirty Dozen Lijst

De Environmental Working Group publiceert daarom ieder jaar de Dirty Dozen: een lijst met daarop het groente en fruit gerangschikt op hoeveel bestrijdingsmiddelen ze erop vonden. De onderste vijftien voedingsmiddelen van deze lijst worden de clean fifteen genoemd, de bovenste de dirty dozen: daarop werden de meeste bestrijdingsmiddelen gevonden.

Dirty Dozen 2022

• Aardbeien
• Spinazie
• Boerenkool
• Nectarines
• Appels
• Druiven
• Paprika’s
• Kersen
• Perziken
• Peren
• Bleekselderij
• Tomaten

Nederlandse Dirty Dozen

Producten met de meeste hormoonverstorende stoffen zijn nectarines, perziken, druiven, courgettes, pruimen en wortels. Voor uit Nederland afkomstige producten zijn kersen, pepers en komkommers de probleemproducten.

Deze lijst wordt aangevoerd door:

• Nectarines uit Spanje
• Tafeldruiven uit Spanje
• Tafeldruiven uit India
• Tafeldruiven uit Chili
• Perziken uit Spanje

Het is zorgwekkend dat op zoveel groente en fruit hormoonverstorende stoffen zijn gevonden. Want de chemische stoffen kunnen de hormoonbalans in het lichaam aantasten en worden in verband gebracht met onvruchtbaarheid, aangeboren afwijkingen, overgewicht, diabetes, ADHD en autisme.

Chemische Bestrijdingsmiddelen Vermijden

Wil je geen bestrijdingsmiddelen binnenkrijgen, eet bovenstaande voedingsmiddelen dan óf niet óf biologisch. Landbouwgif zit vaak door de hele plant, maar er is een manier om het deel dat op je groente en fruit zit grotendeels te verwijderen.

De meest effectieve manier is om groente en fruit twaalf tot vijftien minuten te weken in een mix van water en baking soda (zuiveringszout). Voor 1,5 liter water gebruik je 1 eetlepel baking soda. Daarna goed afspoelen.

Voor je eigen gezondheid en die van de Aarde is biologisch (en lokaal) eten trouwens altijd een goede investering. En als je voor biologisch of regeneratief kiest, steun je boeren die op die manier telen. Hoe meer we dat doen, hoe schoner en gezonder onze leefomgeving wordt.

Glyfosaatgebruik per Sector

In het verbruik in kilogram werkzame stof uitgedrukt is fruit en groenteteelt goed voor minder dan 10%. Vrijwel de helft komt van akkerbouwbedrijven. Melkveebedrijven en bloembollenbedrijven zijn de tweede en derde gebruikers in omvang.

Dan blijkt dat bij fruit het aandeel bedrijven dat het middel gebruikt op 86% ligt. Bijna 9 op de 10 bedrijven gebruiken glyfosaat voor het onkruidvrij houden van de teeltstrook onder de bomen.

Bij groenten lijkt het aantal bedrijven dat glyfosaat toepast, af te nemen. De onderzoekers zagen het aandeel dalen van 63% in 2020 naar 59% in 2021 en 49% in 2022. De hoeveelheid werkzame stof steeg van 0,3 kilo in 2021 naar 1,4 kilo het jaar erna.

De onderzoekers zien voor fruittelers nog geen echt alternatief voor het gebruik van glyfosaat. Zo zijn alternatieve herbicides minder effectief, leidt mulchen tot een besmettingsbron voor pathogenen. Ook vergrassen geeft een hoger risico op ziekten en plagen.

Wat zijn Pesticiden en Waarom Worden Ze Gebruikt?

Pesticiden zijn middelen die in de landbouw (vaak preventief) worden gebruikt om gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruid. Dit kan bijvoorbeeld gaan om insecticiden tegen insecten, herbiciden tegen onkruid en fungiciden tegen schimmels.

Met behulp van deze chemische bestrijdingsmiddelen blijven de gewassen langer houdbaar en kan verspilling worden voorkomen. Ze laten echter vaak residuen achter op bijvoorbeeld groenten en fruit, terwijl ze zich ook verspreiden naar de bodem, het water en zelfs de lucht. Wetenschappers maken zich hier al jaren zorgen over.

Zo publiceerde de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) eerder dit jaar haar verslag over residuen van pesticiden in voedsel, waarin we lezen dat 41% van de Europese groenten en fruit positief testte.

Het Cocktaileffect

Van de voedingsmiddelen die positief testten, bevatten 23% namelijk een cocktail van twee of meer verschillende pesticiden. Het ontbreken van de kennis over de mogelijke risico’s die ontstaan wanneer deze stoffen samenkomen, roept vragen op over de langetermijngevolgen.

Wat is Glyfosaat en Waarom is het Controversieel?

Glyfosaat ontvangt ook al jarenlang felle kritiek. De kritiek op glyfosaat gaat voornamelijk over de mogelijke schadelijke gevolgen voor zowel onze gezondheid als voor het milieu.

Toch is het voor particulieren in Nederland inmiddels verboden om glyfosaat te gebruiken. In de landbouw wordt glyfosaat nog steeds op grote schaal toegepast, en residuen van het pesticide worden inmiddels teruggevonden op locaties die ver van landbouwgrond liggen, zoals in natuurgebieden en water.

Veroorzaakt Glyfosaat Parkinson?

Glyfosaat wordt vaak genoemd als een van de mogelijke risicofactoren voor negatieve effecten op de cognitieve gezondheid. In dierenstudies zijn er aanwijzingen dat de stof schade kan toebrengen aan dopamineproducerende cellen, kan bijdragen aan een verstoring van het evenwicht tussen schadelijke stoffen en antioxidanten in het lichaam en het evenwicht van bacteriën in de darmen kan verstoren.

Welke Groenten en Fruit Bevatten de Meeste Pesticiden?

Dit komt doordat sommige soorten gevoeliger zijn voor bijvoorbeeld schimmel en insectenplagen dan andere soorten, waardoor er meer pesticiden gebruikt worden tijdens de teelt. Zo staan aardbeien door hun gevoelige karakter vaak hoog in lijsten zoals de “Dirty Dozen”, samengesteld door internationale milieuorganisaties.

Zo zag de top 12 van 2024 eruit van de meest bespoten gewassen én geschilde groenten en fruit:

1. Aardbeien
2. Spinazie
3. Boerenkool, snijbiet en kaisoi
4. Druiven
5. Perziken
6. Peren
7. Nectarines
8. Appels
9. Paprika’s en chilipepers
10. Kersen
11. Blauwe bessen
12. Sperziebonen

Daarnaast kwamen groenten zoals (knol)selderij en bloemkool eveneens naar voren als gewassen met hogere hoeveelheden pesticiden. Opvallend genoeg waren het in deze studie vooral groenten en fruit uit België, Frankrijk, Spanje en Italië met de meeste besmettingen.

Groenten en fruit die daarentegen lagere concentraties pesticiden bevatten zijn bijvoorbeeld avocado’s, maïs, ananas en uien, omdat deze minder bescherming tegen ziekten en plagen vereisen.

Kun je Pesticiden Verwijderen met Wassen en Schillen?

Uit een recente studie blijkt dat sommige pesticiden door de schil heen kunnen dringen en in de pulp terechtkomen. Dit betekent dat zelfs wanneer je de buitenste laag verwijdert, er nog steeds een deel van de pesticiden kan achterblijven in je voedingsmiddel.

Let daarbij wel op dat de schil van groenten en fruit vaak het grootste deel van de vitamines, mineralen, vezels en antioxidanten bevat. De gezondheidsvoordelen hiervan wegen doorgaans zwaarder dan de eventuele risico’s van pesticideresiduen.

Is Biologische Groente en Fruit Vrij van Pesticiden?

Biologisch geteelde groenten en fruit bevatten doorgaans minder pesticiden, maar zijn niet volledig vrij van residuen. Dit komt doordat het gebruik van pesticiden in de biologische landbouw niet volledig verboden is, maar pas mag worden toegepast wanneer natuurlijke alternatieven niet volstaan.

Desondanks tonen studies aan dat een biologisch dieet zorgt voor een duidelijke afname van pesticiden in urine en draagt het bij aan de bescherming van de biodiversiteit.

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)

Deze aflevering van Ons Toezicht gaat over het gebruik van middelen die deze gewassen moeten beschermen tegen schimmels, onkruid en insecten. De regels worden gemaakt door het ministerie en het Ctgb. Die drukt die regels ook af en toetst die regels zodat ze op het gebruiksvoorschrift van de gewasbeschermingsmiddelen terechtkomen.

Een aantal regels zijn bijvoorbeeld dat er een teeltvrije zone moet zijn bij sommige middelen. Die moet ook per se zoveel meter zijn. Dat hangt een beetje van de machine en van de teelt af. Je hebt regels die zeggen dat je middelen niet mag gebruiken in bloeiende gewassen die door bijen worden bezocht.

Iedere ondernemer die gewasbeschermingsmiddelen voorhanden of op voorraad heeft moet een bewijs van vakbekwaamheid hebben. Ook als je die middelen wilt toepassen heb je die nodig.

Als het dan niet goed is, dan spreken we hen daar ook op aan. Dit monster gaat nu met de koerier naar het laboratorium. Vervolgens wordt het getest op werkzame stoffen van gewasbeschermingsmiddelen.

Aardappelen: Schillen of Niet?

De EU-monsteranalyse gaf aan dat bijna driekwart van de aardappelen geen detecteerbare pesticideresiduen bevatten. De meeste resten werden op de schil van de aardappelen aangetroffen, maar sommige werden ook in de aardappel aangetroffen.

Door ze gewoon met kraanwater te wassen, werden in één studie 10% en in een ander 24% van de bestudeerde pesticiden verwijderd, terwijl het wassen in azijnzuur en natriumchloride-oplossingen dit verhoogde tot ongeveer 50% of 100% in de eerstgenoemde studie.

Voor slechts 1 euro extra kun je een zak van 3 kg biologisch kopen in plaats van conventionele. Als je dit kunt uitgeven, is het slechts één beslissing in plaats van vast te zitten in de dilemma’s ‘schillen of niet schillen’ en ‘wassen met speciale oplossingen of niet’.

Algemene Aanpak om Pesticiden te Vermijden

Het is onmogelijk om 100% pesticiden te vermijden: zelfs biologische producten kunnen resten van natuurlijke pesticiden bevatten en de wind kan pesticiden van het aangrenzende bespoten boerenveld naar je eigen moestuin brengen.

Het overgrote deel van het fruit en de groenten voldoet aan de gezondheids- en veiligheidsnormen van de EU en overschrijdt de maximale residulimiet niet. Voedingspatronen met weinig fruit en diëten met weinig groenten staan op de 3e en 5e plaats in wereldwijde sterfgevallen en zogenaamde verloren levensjaren die worden toegeschreven aan wat eten.

Biologische voedingsproducten zijn geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen en bevatten aanzienlijk minder residuen van bestrijdingsmiddelen. Met wat slim winkelen kun je zelfs met een beperkt budget behoorlijk wat biologisch kopen.

Dit kan sommige pesticiden verminderen, maar de resultaten verschillen veel. Er is een onderzoek dat promoot het wassen van appels met wat baking soda, maar dit is niet bewezen nuttig voor alle soorten groenten en fruit. Dit kan de pesticiden verminderen die aanwezig zijn op de schil van groenten en fruit (maar niet die erin).

Naast zelf bepalen wat we kopen en eten, kunnen we ook onze stem laten horen aan de beslissers en minder pesticidengebruik en een strenger beleid eisen. Dit is niet alleen in het belang van onze eigen gezondheid, maar ook voor onze boeren en de levende wereld om ons heen die ons in stand houdt.

Overzicht van Pesticiden in Voedsel

Hieronder een overzicht van hoe verschillende factoren het residu van pesticiden in voeding kunnen beïnvloeden:

labels:

Zie ook:

• Stoofvlees met Rijst en Groenten: Het Perfecte Recept!
• Welke groenten passen bij de BBQ? Tips & lekkere recepten!
• Recept Kalkoenfilet met Groenten: Gezond, Lekker & Eenvoudig!
• Ontdek het Ultieme Recept voor Malse en Sappige Gestoofde Varkenswangen!
• Recept dahl soep: Een smaakvolle en voedzame maaltijd!