In Nederland leven bijna een miljoen mensen onder de armoedegrens. Voor hen is gezonde en verse voeding vaak onbetaalbaar. Prijzen stijgen, inflatie neemt toe en voedselbanken hebben beperkte capaciteit. Tegelijk krijgen steeds meer mensen gezondheidsklachten door ongezond eten, stress en eenzaamheid.

De stichting Sociale Voedseltuinen Nederland wil gezonde voeding bereikbaar maken voor iedereen, met extra aandacht voor mensen in een moeilijke financiële situatie. Mensen hoeven daarom geen inkomensbewijs te tonen. Ze doen mee via een verwijzing van een hulpverlener of wijkteam. Dit verlaagt de drempel en vergroot het gevoel van vertrouwen en gelijkwaardigheid.

Sociale Voedseltuinen: Een Landelijk Netwerk

De Sociale Voedseltuinen vormen samen een landelijk netwerk. Ze zorgen ervoor dat mensen met een laag inkomen gezond en vers voedsel kunnen krijgen. Op de tuinen worden groenten, fruit, aardappelen en kruiden verbouwd op een duurzame manier, zonder bestrijdingsmiddelen. Hiermee verbeteren ze niet alleen de gezondheid van mensen, maar ook van de bodem.

Mensen komen niet alleen om groente te oogsten, maar ook om anderen te ontmoeten. Bezoekers maken een praatje, drinken samen thee of doen mee aan activiteiten. Zo’n 70% van de deelnemers helpt mee met het onderhouden van de tuin. Door samen te werken ontstaat er verbinding, vertrouwen en nieuwe kansen. Vrijwilligers en tuinders organiseren kookworkshops, schoolbezoeken en open dagen. Mensen leren meer over gezonde voeding en duurzame teelt.

De vijf bestaande Sociale Voedseltuinen zijn al een succes. Ze helpen jaarlijks zo’n 700 kwetsbare huishoudens aan gezonde voeding en zijn levendige plekken voor educatie en sociale betrokkenheid. Met de steun van het VriendenLoterij Fonds wil SSVN uitbreiden van 5 naar 30 tuinen in 3 jaar tijd. Dan kunnen straks 4.000 tot 7.000 gezinnen toegang krijgen tot gratis groente en fruit. En kunnen minstens 13.000 mensen gezonder eten én weer grip krijgen op hun leven.

Voorbeelden van Initiatieven

Een mooi voorbeeld is GroenteBuur, gesteund door het VriendenLoterij Fonds. Deze buurtmoestuin brengt bewoners samen om groenten te verbouwen en tegelijk te werken aan een gezondere, groenere leefomgeving.

De Tuin van Adem en Eten toont aan dat voedselproductie ook op een andere manier kan, zonder de planeet uit te buiten. Het is een klein ecosysteempje waar fauna en flora goed bij vaart en waar minder bekende soorten lekkers te vinden zijn. De Tuin van Adem en Eten is een bron van rust en verbondenheid. Iedereen is welkom om hieraan mee te werken en de vruchten te plukken. De Tuin van Adem en Eten bestaat 5 jaar! Een voedselbos voor en door Sint-Denijsenaars en ver daarbuiten, waar iedereen aan kan helpen. De tuin ligt aan de zuidzijde van het Kiemhuis achter Hoeve Koning Willem III. Hier werden vroeger de pootaardappelen van de gemeenschap opgeslagen om in alle rust te ontkiemen.

De Kiemhuistuin wil een steentje bijdragen aan een duurzame samenleving waarin we aandacht hebben voor mens en natuur. Een samenleving waar gezond, onbespoten en lokaal voedsel een basisbehoefte is en toegankelijk is voor iedereen. Gezond eten is de basis van een gezond lichaam en een gezonde geest en daarom voor iedereen van levensbelang. Daarom kunnen huishoudens die rondkomen van een minimum inkomen gratis groenten en kruiden van het seizoen komen oogsten in onze tuin. Op de tuin verbouwen we groenten, kruiden, en (klein)fruit. Het is een plek waar je kunt meehelpen in de tuin en tegelijkertijd jezelf kunt opladen in een groene omgeving tegen de achtergrond van weilanden en boszomen van omliggende dorpen. Daarnaast is de tuin een sociale ontmoetingsplek. Iedereen is welkom om te komen kijken of te helpen. Je kunt een wandeling over het terrein maken, de handen uit de mouwen steken of gewoon een praatje maken. De Kiemhuistuin is een sociale voedseltuin op de grens van Frederiksoord en Wilhelminaoord. Een tuin waar groenten en kruiden worden verbouwd voor huishoudens die rondkomen van een minimum inkomen op een historische locatie.

Op 20 november 2015 hebben kinderen van basisschool Sancta Maria hier 21 hoogstamfruitbomen geplant. Het zijn 11 appelbomen, 7 perenbomen, 2 pruimenbomen en 1 kersenboom. Fruit van oude appel- en perenrassen zijn lekker, maar is nauwelijks meer te koop. De dorpsbongerd herstelt een waardevolle traditie van het Sallandse platteland goed voor mens en dier. In deze boomgaard zijn fruitrassen gebruikt, die vroeger in deze omgeving heel gewoon waren, maar geleidelijk aan zijn verdwenen. De boomgaard versterkt het Sallandse landschap aan de rand van Lettele. Bloesems en bomen zijn aantrekkelijk en nuttig voor vogels en bijen. De bomen zorgen voor gezond fruit. De bongerd wordt gezamenlijk onderhouden. Het wandelpad en de bankjes nodigen uit om er gewoon te genieten. De bongerd is gezamenlijk eigendom van de inwoners van Lettele. Vrij toegankelijk om te wandelen, bloemen te plukken, fruit te rapen en te genieten.

De Pluimerije is een sociale voedseltuin in het prachtige Drentse landschap. Tussen de authentieke boswallen vind je drie hectare vol groenten, kruiden, bloemen, fruit, schapen, ganzen en kippen. Bij ons draait het om verbinding. Niet alleen met de natuur, ook met elkaar. De Pluimerije is een plek voor rust, bezinning en gezonde voeding.

Stichting De Kleine Boerderij teelt onbespoten groenten voor huishoudens die leven van een minimum inkomen. Dit doen we onder andere door groenten aan te bieden aan de lokale voedselbank. Ook geven we handvatten om met de groenten gezonde, budgetvriendelijke maaltijden te maken.

Stichting Sociaal en Vitaal is er voor gezinnen die moeten rondkomen van een minimaal budget en/of helemaal afhankelijk zijn van de gemeentelijke sociale voorzieningen. De stichting wil graag deze gezinnen de mogelijkheid bieden om iedere dag vers en gezond te kunnen eten. In onze Sociale Voedseltuinen telen wij daarom ruim 80 soorten verschillende groenten. Van paprika, tuinbonen tot en met boerenkool.

De naam zegt het al: een tuin waar je zelf je groenten kunt oogsten. In Nieuwehorne en Drachten telen en onderhouden onze tuinders de groenten voor ruim 400 gezinnen. Het enige wat de gezinnen hoeven te doen, is zelf de groenten te oogsten. We telen alles in de volle grond en in onze koude kassen. Daar kweken we bijvoorbeeld tomaten en komkommers in. In het eerste seizoen (2021) hebben we in Nieuwehorne samen met een grote groep studenten van Aeres fruitbomen en fruitstruiken gepland. Waaronder appelbomen, pruimenbomen, perenbomen, frambozen en verschillende soorten bessenstruiken. Inmiddels hebben we ook een extra fruitboomgaard aangelegd. Op 12 maart 2022 tijdens de landelijk vrijwilligersdag van NLDoet werd met hulp van vrijwilligers een nieuwe kruidentuin aangelegd. Hier groeien tientallen heerlijke kruiden is, waaronder o.a. Naar voorbeeld van Stichting Sociaal en Vitaal zijn inmiddels meerdere Sociale Voedseltuinen gestart, waaronder Stichting De Kleine Boerderij in Ooststellingwerf.

Tussen de kleinste Elfstedenstad Sloten en het dorp Wijckel ligt de prachtige Buurttuin Sleat Wikel. Hier wordt sinds 2023 biologisch getuinierd vanuit de gedachten ‘duurzaam, gezond en sociaal’. Wij willen dat gezond eten voor iedereen haalbaar is. Wie mee wil doen, is altijd welkom!

Aan de Harstawei te Poppenwier ligt de fruittuin met oude hoogstam fruitrassen, een bloemenstrook en een moestuin. Beide projecten zullen elkander enorm versterken. De dorpstuin (permacultuur) wordt beheerd door vrijwilligers die met elkaar zullen zorgen voor de teelt van diverse soorten groenten en fruit. Het kunstwerk wordt gecreëerd in een omgeving met veel biodiversiteit waar vooral insecten en vogels ruim baan krijgen.

Doarpstún ‘Abma’s Pleats’ te Folsgare is een tweeledig project gesitueerd op een oud, thans onbebouwd, boerenerf, hetgeen zal bestaan uit een ecologische dorpstuin i.c.m. - Bijen en vlindertuin met jaarrond bloeiende nectar- en stuifmeel planten zoals o.a. - Grote vijver met natuurlijke (ijzer-vrije) kwel vanuit het diepe grondwater. Zichtbaar geworden bij de aanleg. Binnen een aantal maanden na de aanleg volop leven van verschillende kikkersoorten, de kleine watersalamander en een diversiteit aan waterdieren. - Kleine vijver in het voedselbos gebied, aangelegd als wadi om wateroverlast op een hele natte plek te reguleren. - Rondom de tuin zijn takkenrillen aangelegd om de biodiversiteit te versterken. Hier nestelen met name de winterkoning en een aantal kleine vogels die hier erg van houden. Ook is het een schuilplaats gebleken van o.a. - Samen met de basisschoolkinderen zijn in de afgelopen jaren, duizenden bloembollen de grond ingegaan. Met name krokus, daslook, anemoon soorten, knikkende vogelmelk, sterhyacint en lelietje der dalen, belangrijk om het nectar- en stuifmeel seizoen voor insecten te vergroten en te verlengen. Biodiversiteit is vanaf de start in 2014 een belangrijk onderdeel van de dorpstuin.

Nationale Groente- en Fruitdag

14 oktober 2021- Neem een Ga Voor Kleur Break en snack je middagdip eruit met groenten en fruit! Dat is het thema van de tweede editie van de Nationale Groente- en Fruitdag die vandaag plaatsvindt. Deze dag is in het leven geroepen door het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit (NAGF) om Nederlanders te inspireren om gemakkelijker meer groenten en fruit te eten. Door het hele land vinden vandaag acties plaats van partners en organisaties en wordt om 16.00 uur groente en fruit gesnackt. Ga Voor Kleur BreakHoe meer groenten en fruit mensen in hun omgeving zien, hoe meer ze ervan gaan eten.

En dat is nodig, want de meeste Nederlanders halen de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid groente (250 gram) en fruit (200 gram) niet. Gemiddeld eten Nederlanders 130 gram groente per dag, waarvan slechts 7 gram als tussendoortje wordt gegeten. Het eten van groenten en fruit is belangrijk voor een gezond en duurzaam eetpatroon. Daarom worden groenten en fruit vandaag in het zonnetje gezet om te laten zien dat groenten en fruit gezond, duurzaam en vooral ook lekker zijn. Een dag vol groente en fruit initiatievenDit jaar wordt de dag breed gesteund door ruim 130 partners met allerlei initiatieven. Er doen zorginstellingen, onderwijsinstellingen, bedrijven uit de AGF-sector, supermarkten en grote cateraars mee. In het hele land worden groente-en fruitsnacks uitgedeeld en om 16.00 uur wordt in een social-mediacampagne aandacht gevraagd voor de Ga Voor Kleur Break. Bij de Gemeente Breda staat de hele maand oktober in het teken van gezonde voeding. Oxin Growers werkt samen met 260 telers. Bij Stichting Kinderopvang Amersfoort (SKA) is de hele maand oktober een gezonde maand. Vitam is een cateraar met restaurants op 250 locaties, waaronder Universiteiten, overheidslocaties en bedrijven. Nederland geeft kleur doorDe Nationale Groente- en Fruitdag is een onderdeel van de campagne Geef Kleur Door die ter ondersteuning van het Internationaal Jaar voor Groenten en Fruit van de Verenigde Naties is ontwikkeld.

Ruim driehonderd gezinnen in Friesland krijgen iedere week gratis groente en fruit uit een speciale oogsttuin. De tuin is bedoeld voor mensen die geen groente en fruit uit de supermarkt meer kunnen betalen, maar toch gezonde voeding willen. De initiatiefnemers hopen dat op termijn op meer plekken kan worden geoogst.

Waar je voor vergelijkbare tuinen soms honderden euro's voor een gezin betaalt, krijgen families uit Nieuwehorne en omgeving alle groenten en fruit gratis. De kosten die worden gemaakt worden gedragen door lokale ondernemers.

De groenten uit eigen tuin worden dan ook gekweekt zonder bestrijdingsmiddelen. Gezinnen moeten wel aan het werk, ze moeten namelijk zelf hun eten oogsten. "Op die manier leren ze ook waar hun eten vandaan komt. Dat weten sommige kinderen niet meer."

Niet alleen worden mensen met een minder gevulde portemonnee geholpen, ook stimuleert het de duurzame landbouw en gezonder eten zorgt voor een gezondere bevolking. Om deelnemers aan De Week van Ons Eten en de Nationale Groente- en Fruitdag te ondersteunen, heeft GroentenFruit Huis een speciale toolbox ontwikkeld.

De week van 5 tot 12 oktober staat in het teken van gezond en duurzaam voedsel, tijdens De Week van Ons Eten. Dit jaarlijkse evenement biedt gelegenheid om stil te staan bij de waarde van goed en bewust eten. De Week van Ons Eten is een initiatief dat de veelzijdigheid en innovatie in de Nederlandse voedselsector onder de aandacht brengt, van productie tot consumptie. Het doel is om consumenten bewust te maken van de impact van hun voedselkeuzes en hen te inspireren tot gezonder en duurzamer eten. Belangrijk onderdeel is de Nationale Groente- en Fruitdag, dit jaar op 10 oktober.

Dit evenement, dat inmiddels zijn vierde editie beleeft, heeft als doel om de consument bewust te maken van de vele voordelen van een kleurrijk dieet. Het is de ideale kans om je eetpatroon een gezonde boost te geven en nieuwe, smakelijke manieren te ontdekken om groenten en fruit in maaltijden te verwerken. Hiermee wordt de aandacht gevestigd op de enorme variëteit aan groenten en fruit die Nederland te bieden heeft en wordt de consument gestimuleerd meer van deze gezonde producten te eten. Groenten en fruit spelen immers een cruciale rol in een gezonde en duurzame levensstijl. De positieve effecten van een dieet rijk aan groenten en fruit zijn breed bekend: het is goed voor de gezondheid, draagt bij aan een lagere ecologische voetafdruk en biedt bovendien een scala aan smaken en culinaire mogelijkheden.

Om deelnemers aan De Week van Ons Eten en de Nationale Groente- en Fruitdag te ondersteunen, heeft GroentenFruit Huis een speciale toolbox ontwikkeld. Deze toolbox is ontworpen om bedrijven, scholen en andere organisaties te helpen bij het organiseren van activiteiten en het delen van inspirerende content. Ook biedt de toolbox flyers en posters die ingezet kunnen worden om de dag op verschillende manieren onder de aandacht te brengen. Daarnaast is er een samenwerking aangegaan met televisiekok Sandra Ysbrandy. Zij zal in de aanloop naar 10 oktober drie receptvideo’s delen waarin ze laat zien hoe je op een eenvoudige manier kunt voldoen aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden groenten en fruit.

Als kers op de taart wordt op 10 oktober het Vegtival georganiseerd. “We kijken ernaar uit wat dit allemaal gaat brengen”, laat kinderarts-intensivist Koen Joosten namens de organisatie weten. “Groenten niet alleen als kapstok voor een gezonde levensstijl, maar ook voor een gezonde samenleving.” Het Vegtival wordt afgesloten met een groenterijk diner.

Groenten Zonder Grenzen

Groenten Zonder Grenzen is een vrijwilligersinitiatief dat overgebleven groenten en fruit verzamelt om daarmee gratis gezonde maaltijden aan te bieden. In het Wijkgebouw van Wmo Radar aan de Kipstraat 37 kun je wekelijks aansluiten bij zo'n maaltijd welke wordt georganiseerd door een aantal enthousiaste vrijwilligers. Het project is in 2017 als een pilot gestart door veganist en idealist Myrthe Frissen.

Myrthe was, tijdens het opzetten van de pilot, een jonge arts in opleiding en vanuit de gedachte van Artsen Zonder Grenzen is ook de naam van haar initiatief voortgekomen: Groenten Zonder Grenzen.“Het hoofddoel van dit initiatief is voedselverspilling onder de aandacht te brengen.”Op de vraag wie de doelgroep van het initiatief is kan Eva kort zijn: “Voor iedereen! Groenten Zonder Grenzen is voor alle doelgroepen en dat zien we ook aan al onze gasten die het diner bezoeken.

De groenten die voor de maaltijden worden gebruikt komen o.a. van de markt op de Binnenrotte. Van de groenten en het fruit dat overblijft zijn nog zoveel mooie gerechten te maken.”

Naast het op een positieve manier aandacht vragen voor het verminderen van voedselverspilling, bijvoorbeeld thuis in het dagelijks leven, gaat de aandacht ook naar gezond en duurzaam eten. Dat gaat niet ten koste van de smaak, want met creatieve recepten kunnen er heerlijke veganistische gerechten op tafel komen. Tot slot is ook de ontmoeting tijdens de maaltijd één van de aandachtspunten.

In de zelfoogsttuin in Nieuwehorne kunnen mensen met een laag inkomen wekelijks gratis groente en fruit, kruiden en aardappelen halen. Initiatiefneemster Loraine Westerneng vindt het belangrijk dat ook minima vers, gezond en onbespoten kunnen eten. De tuin voorziet inmiddels driehonderd huishoudens van gezonde maaltijden. Een ander voordeel is dat er nieuwe sociale contacten ontstaan op de tuin. Westerneng wil het concept uitrollen over heel Nederland.

De moestuin van twee hectare ligt er prachtig bij op deze zonnige dag. Lichtgroene en paarse vlaggetjes wapperen boven de langgerekte groentebedden. Tussen deze markeringen mogen mensen groente plukken of afsnijden. Bordjes geven aan wat er groeit: courgettes, kapucijners, wortelen, rode biet, savooiekool, Chinese kool, boontjes, andijvie, koolrabi. Hier en daar staan ‘plukkers’ met een lijst in de hand tussen de perken. Daarop staat welke groente deze week geoogst kan worden. De natuur deelt hier overvloedig uit.

Initiatiefneemster Loraine Westerneng (29) geniet als ze mensen met een smalle beurs groente ziet oogsten. Daar was het haar om te doen, toen dit voormalige weiland drie jaar geleden stapsgewijs werd omgevormd tot een groente- en kruidenparadijs. Ze kreeg het idee toen ze een jaar of vier geleden met andere sociale ondernemers zat te mopperen op het oneerlijke voedselsysteem. ‘Mensen die weinig te besteden hebben, zijn aangewezen op goedkoop en ongezond supermarktvoedsel’, licht ze buiten aan een van de picknicktafels toe. ‘Dat deugt niet en is hartstikke krom. Vooral in een landbouwland als Nederland. Ik wilde daar concreet iets aan doen. Onbespoten groenten en fruit verbouwen zodat ook mensen met een laag inkomen een gezonde en lekkere maaltijd op tafel kunnen zetten. En tegelijkertijd hun koopkracht verbeteren.’

Als communicatiemanager van sociaal bedrijf Green Inclusive kreeg ze die kans. Deze onderneming produceert vezelhennep als grondstof voor bouwmaterialen en kocht drie jaar geleden 35 hectare boerenland in Nieuwehorne aan. Twee hectare werd gereserveerd voor een nog op te zetten oogsttuin voor minima. Daarvoor werd de Stichting Sociaal en Vitaal opgericht, waar diverse bedrijven als donateur financieel aan bijdragen. Het eerste seizoen verliep boven verwachting goed. De oogst was overvloedig en zestig gezinnen konden wekelijks hun tassen vullen.

In de professionele voedseltuin worden nu ruim tachtig soorten groenten, kruiden, aardappelen en vruchten verbouwd. Op het terrein staan ook twee kassen, waar onder andere cherrytomaten en komkommers groeien. Bij het houten kantoortje annex keuken, aan de rand van de tuin, ligt de groentenoogst van eerder die week in bakken te geef: gele courgettes, rode kool, uien en paprika. Ze zijn nog maar kort houdbaar en mogen ook gratis worden meegenomen. De tuin wordt gerund door twee groentetelers en tientallen vrijwilligers.

De tuin draagt ook bij aan voedseleducatie, weet Loraine, die de zelfoogsttuin coördineert. ‘Kinderen rennen hier over de paden en plukken zelf een komkommer van de plant. Ze leren hier hoe groenten en fruit groeien.’ Een deel van de oogst wordt geschonken aan de Voedselbank. Gezien alle voordelen - gezond voedsel voor minima, sociale contacten, tegengaan van eenzaamheid, koopkrachtverbetering, vergroting biodiversiteit en toekomstbestendige landbouw - wil Loraine dit soort zelfoogsttuinen in het hele land van de grond tillen. ‘Maar dan heb je wel een platform nodig dat kan helpen. En financiële middelen’, licht ze toe.

Er is intussen een netwerk ontstaan van vier sociale voedseltuinen in Noord-Nederland. ‘Zo heb ik contact met onder anderen Hester van der Werff die een soortgelijk initiatief in Oosterwolde opzet. We trekken samen op en willen de weg vrijmaken voor andere zelfoogsttuinen. Op die manier maken we de kloof tussen arm en rijk kleiner.’Iets waar Son van der Stoel (53) uit Nieuwehorne het helemaal mee eens is. In haar scootmobiel rijdt ze tussen de paadjes door. Haar tas is gevuld met onder andere prei, wortels en bietjes. ‘Met alleen een bijstandsuitkering zijn groenten in de supermarkt voor mij veel te duur. Nu ik ze hier gratis kan halen, eet ik ze veel meer. En het mooie is dat ik nu geld heb om af en toe eens echt goede koffie te kopen!’

Verpakkingsvrij en duurzaam je boodschappen doen? Lokaal en biologisch eten met het seizoen mee is één van de meest duurzame stappen die je kunt zetten. En natuurlijk koop je je groenten & fruit zoveel mogelijk zonder verpakking.

Het beste kies je dus voor lokale producten uit de volle grond (of uit het land, of uit de EU). Als consument heb je invloed op het aanbod. Niet voor niets wordt er gezegd dat je elke dag met je portemonnee stemt op de wereld die je graag wilt hebben: hoe minder van bepaalde producten (bij voorbeeld uit verre landen) worden verkocht, hoe minder besteld wordt door de winkelier. Het is in niemands belang om producten uit ver te laten komen als ze toch worden verspild. Dit gezegd hebbende, groenten en fruit staan op de top 3 van het meeste verspilde soort voedsel in Nederland.

De meeste groenten en fruit kun je op de markt en zelf in sommige supermarkten en natuurwinkels gewoon los in een mand (en op de band bij de kassa) doen. Als je liever de groenten en fruit inpakt, kun je ervoor kiezen om herbruikbaar/wasbaar zakjes en netjes te gebruiken. Hiermee vermijd je veel verpakkingsafval. Herbruikbare zakjes en netjes, zijn (zeer) stevig maar licht in gewicht, verkrijgbaar in allerlei kleuren, vormen en maten, ook in verschillende materialen: (bio)katoen, nylon. Wasbaar op 30 °C in de wasmachine, doe ze liever niet in de droger want ze kunnen krimpen.

Om de drempel te verlagen voor klant EN winkelier, heeft Zero Waste Nederland namelijk een sticker ontworpen met daarop te tekst “Neem gerust je eigen verpakking mee”.

labels:

Zie ook: