Het plan om groente en fruit van 9% naar het 0% btw tarief te verplaatsen, zweeft al jaren boven de markt. Het afschaffen van de btw op groente en fruit is om meerdere redenen niet haalbaar.

Onderzoek naar de Mogelijkheden

In de zomer van 2022 werd SEO ingeschakeld door het kabinet om te onderzoeken of het mogelijk is om de btw op groente en fruit te schrappen. Inmiddels is het onderzoek afgerond. De conclusie: de btw-vrijstelling is te duur en daarnaast leidt deze niet tot grootschalige gedragsveranderingen.

De maatregel kost tussen de €550 miljoen en €950 miljoen, terwijl maar 4% van de Nederlanders van plan is om hierdoor meer groente en fruit te gaan eten. En zelfs al zou wel die 4% meer consumptie worden gehaald, dan nog vindt men bij Financiën dat nogal dure procenten. Zeker gezien het feit dat die plus vermoedelijk eenmalig zal zijn.

Praktische Uitvoerbaarheid in Twijfel

Verder is de btw-afschaffing volgens SEO praktisch onuitvoerbaar. Dat komt omdat bij veel producten niet volledig duidelijk is of deze onder de fiscale maatregel vallen. Afbakening van groente en fruit is volgens de staatssecretarissen een puzzel. Er zijn veel varianten van groente en fruit die in meer of mindere mate gezond zijn.

Waar de grens ook wordt getrokken, fabrikanten zullen er alles aan doen om hun producten onder de maatregel te laten vallen: en dat levert juridisch getouwtrek op, aldus SEO. De Staatssecretaris van Volksgezondheid (mede namens die van Financiën) heeft - als het gaat om afbakening van groente en fruit - in 2022 aan de Kamer aangegeven dat ieder onderscheid onvermijdelijk de vraag oproept waar de grens ligt.

Politieke en Financiële Overwegingen

“We hebben argumenten om het wel te doen, en argumenten om het niet te doen”, zegt verantwoordelijk staatssecretaris Maarten van Ooijen (ChristenUnie) tegen RTL Nieuws. Het is op dit moment nog niet duidelijk of het afschaffen van de btw op groente en fruit door het onderzoek van SEO definitief van de baan is. Daarbij speelt nog een andere moeilijkheid.

In het coalitieakkoord is weliswaar te lezen dat Rutte IV de ambitie heeft om de fiscale maatregel in te voeren, maar over de kosten ervan zijn geen afspraken gemaakt. Vorig maand haalde een motie van de Partij voor de Dieren om de btw op groente en fruit naar 0% te verlagen nét geen meerderheid. Alle oppositiepartijen stemden vóór, de gehele coalitie tegen.

Een kabinetsbesluit dat de schatkist elk jaar € 1 miljard kost, dat neem je niet op een achternamiddag. En dat is het feit dat de politiek graag garanties wil dat geen overheidsgeld over de balk wordt gesmeten. En dat zou zomaar kunnen als groente en fruit de komende vier jaar niet goedkoper zijn geworden, ondanks die 9% minder btw.

Alternatieve Maatregelen

In de studie van SEO wordt ook aandacht besteed aan andere manieren om gezond eten onder de Nederlandse bevolking te bevorderen. De onderzoekers wijzen onder andere op het invoeren van een belasting op suikerhoudende producten, het verbieden van reclames voor ongezond voedsel en het verwijderen van snoepautomaten op scholen, zodat kinderen eerder kiezen voor een appel in plaats van een Mars.

Dat structurele verlies aan belastinginkomsten kan - ook weer vrij simpel en in theorie - worden gecompenseerd door een suiker- en/of een vleestaks. Want daar eten we met zijn alleen te veel van, stelden ook maandag de gezondheidsprof. Dan houden we over als alternatief: subsidieer groepen die nu bovenmatig weinig groenten en fruit eten. Gerichter dan een generieke btw maatregel waar ook (of zelfs vooral) de nu al fanatieke groente- en fruiteters van profiteren. En veel goedkoper.

Reacties en Afwijkende Standpunten

Niet iedereen kan zich vinden in de conclusies van het onderzoek van SEO. Ton Coenen, directeur van GGD GHOR, de koepelorganisatie alle GGD’s in Nederland, schreef een brief waarin hij het kabinet oproept toch door te zetten met de btw-afschaffing. De brief werd ondertekend door 78 wethouders, organisaties, wetenschappers en artsen.

Coenen noemt de conclusies “merkwaardig”, waarbij hij erop wijst dat de maatregel volgens de Wereldgezondheidsorganisatie wel degelijk effectief is. In Spanje, Engeland en Slowakije is de btw-verlaging al doorgevoerd. Ook de juridische onhaalbaarheid wordt in twijfel getrokken. Belastingexpert Fons Overwater zegt dat het weliswaar lastig is de grens te trekken tussen wat nou wel en geen groente en fruit is, maar zeker niet onmogelijk.

“Tussen 1933 en 1989, toen al het voedsel onder het lage belastingtarief viel, hebben verse groente en fruit altijd een bijzondere positie ingenomen. Ze waren dan weer vrijgesteld, en vielen dan weer in een laag tarief. Is 0% btw op groente en fruit nou heel simpel of erg ingewikkeld? Het is in elk geval erg duur.

Het Standpunt van WWF

De regering heeft in hun regeerakkoord opgenomen om naar 0% BTW op groente en fruit te gaan, maar de vraag is of dat allemaal wel doorgaat. Uit een rapport dat het ministerie liet opstellen blijkt namelijk dat de invoering ervan op technische en juridische drempels stuit. Wat WWF betreft onvoldoende argument om niet door te pakken.

Het eten van groente en fruit geeft veel voordelen voor je gezondheid en hangt samen met een lager risico op chronische ziekten. Daarom is het advies om dagelijks 250 gram groente en 200 gram fruit te eten en wekelijks een portie peulvruchten (die verlagen je cholesterol). Kies voor een voedingspatroon dat veel groente, fruit, volkoren producten, noten, peulvruchten, en plantaardige oliën levert; maar met weinig rood en bewerkt vlees, volle zuivel en harde vetten.

Bezwaren en Uitdagingen

Diverse fiscale deskundigen overschreeuwen elkaar om er een stokje voor te willen steken. Met titels als ‘Verlaag btw-tarief groenten en fruit niet’, ‘Nul procent btw op groente & fruit: een nogal ongezond plan’ en prof. Leo Stevens in het EW: ‘geen btw op groente en fruit is onzinnig’.

Tabel: Overzicht van Argumenten voor en tegen BTW-vrijstelling

Argumenten voor Argumenten tegen
Gezondheidsvoordelen en preventie van chronische ziekten Hoge kosten voor de overheid (tussen €550 miljoen en €950 miljoen)
Stimulering van consumptie van gezonde voeding Beperkte gedragsverandering: slechts 4% meer consumptie verwacht
Mogelijkheid tot verbetering van de voedselomgeving Praktische en juridische uitvoerbaarheidsproblemen
Betaalbaarheid van gezonde voeding voor alle inkomensgroepen Risico op juridisch getouwtrek over de definitie van groente en fruit
In lijn met internationale voorbeelden (Spanje, Engeland, Slowakije) Moeilijk te voorspellen effectiviteit en mogelijke verstoring van de fiscale neutraliteit

Op 31 maart 2023 is het onderzoek gepubliceerd. Hierbij zijn zeven verschillende afbakeningsvarianten onderzocht op voornoemde criteria. Kort samengevat wordt met het onderzoek geconcludeerd dat geen enkele variant juridisch houdbaar, uitvoerbaar, doeltreffend of doelmatig is, en dat een btw-nultarief op groente en fruit geen geschikt instrument is om de consumptie van groente of fruit te stimuleren.

Aangezien het huidige btw-aangiftesysteem al een 0%-tarief kent, leidt een mogelijke tariefsaanpassing voor groente en fruit niet tot een systeemaanpassing.

Het effect van een tariefverlaging valt moeilijk te voorspellen. De effectiviteit is afhankelijk van de mate waarin ondernemers de btw-verlaging doorgeven aan de consument. En ook in hoeverre de consument gevoelig is voor een prijsverandering van deze producten.

labels:

Zie ook: