Af en toe halen ze het nieuws: de zogeheten pastafari. Deze bijzondere groep mensen belijdt een religie die wel het pastafarisme wordt genoemd. Ze hebben een eigen kerk, die ze de ‘Kerk van het Vliegende Spaghettimonster’ (FSM: Flying Spaghetti Monster) noemen.

Het vergiet is voor de pastafari’s een heilig object en wordt vaak als hoofddeksel gebruikt. Regelmatig organiseren de pastafari’s diensten, waarbij ze pasta en alcohol nuttigen. Wat is hier allemaal aan de hand?

De Vergiet-Kwestie

De pastafari, zoals de aanhangers van de Kerk van het Vliegende Spaghettimonster zich noemen, vinden dat zij op dezelfde manier moeten worden behandeld als bijvoorbeeld moslims of joden, die wel een foto met religieus hoofddeksel mogen gebruiken op hun paspoort of rijbewijs. Zij hebben een uitzonderingspositie, want de wet schrijft voor dat de aangeleverde foto voor het paspoort in principe zonder hoofddeksel moet zijn.

Als je van je geloof een hoofddeksel moet dragen, dan hoef je die niet af te doen voor de foto op een officieel document. In augustus 2018 deed de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State in Nederland een uitspraak over een vrouwelijke pastafari uit Nijmegen genaamd Mienke de Wilde. Zij wilde namelijk een pasfoto met een vergiet op haar hoofd in officiële identiteitsdocumenten laten plaatsen. Mét vergiet, omdat dat voor de pastafari’s een heilig symbool is.

De Raad van State stak hier een stokje voor door te stellen dat het pastafarisme niet als een religie beschouwd kan worden. En het dragen van een vergiet kan daarmee ook niet als godsdienstige uiting worden opgevat. “Het is in afwijking van de algemene regel mogelijk een officieel document aan te vragen met een pasfoto waarop het hoofd bedekt is, als de aanvrager heeft aangetoond dat godsdienstige redenen zich verzetten tegen het onbedekt laten van het hoofd.

Volgens de raad heeft het pastafarisme een dusdanig satirisch karakter dat de stroming niet voldoet aan de criteria van “overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang” die nodig zijn om de stroming als religie aan te merken. De Wilde is teleurgesteld dat de Raad van State “een gekke, nieuwe religie anders beoordeelt dan gevestigde religies”. In een reactie tegenover het ANP zegt ze dat ze zich best kan voorstellen dat het allemaal heel raar lijkt. “Maar bij veel geloven is het zo dat je er op zijn minst een verwonderd gezicht bij trekt als je er niet in gelooft.

De Nederlandse zaak staat niet op zichzelf. In 2009 verkreeg de Oostenrijker Niko Alm een rijbewijs met daarop een pasfoto waarop hij met vergiet stond afgebeeld. En in 2013 lukte het de Tsjech Lukas Novy ook een soortgelijk reisdocument te verkrijgen.

Ontstaan van het Pastafarisme

Het pastafarisme kwam in 2005 van de grond in de staat Kansas in de Verenigde Staten. De staat Kansas had bepaald dat het scheppingsverhaal uit het christendom naast de evolutietheorie onderwezen diende te worden. Een natuurkundestudent genaamd Bobby Henderson schreef hierop een satirisch getoonzette ‘Open Brief’ aan de politici. Henderson verdedigde dat in het onderwijs ook het verhaal van het Vliegende Spaghettimonster opgenomen diende te worden, omdat hij geloofde dat het spaghettimonster de aarde had gemaakt.

Hierna ontstond in diverse landen een kerkgenootschap. Bobby Henderson profileerde zich als profeet van het Vliegende Spaghettimonster. Ook schreef hij in 2006 een eigen soort heilig boek, een parafrase op de Bijbel en Koran: The Gospel of the Flying Spaghetti Monster.

Geloofsovertuigingen en Praktijken

Het pastafarisme kent ook eigen geloofsartikelen. Enkele voorbeelden:

  • De pastafari’s geloven dat het spaghettimonster de aarde in een dronken bui schiep.
  • Het kostuum van pastafari’s bestaat uit een piratenpak (piraten zijn heilig) en als hoofddeksel een vergiet.
  • Henderson is de profeet.
  • Het enige dogma van de pastafari’s is dat elk dogmatisme uitgebannen moet worden.
  • Mensen hebben geen religieuze verplichtingen of beperkingen.
  • Gebeden worden afgesloten met het woord RAmen in plaats van ‘amen’.
  • De pastafari’s geloven in een hemel en hel, die tegengesteld zijn aan elkaar. In de hemel kun je biervulkanen en een stripperfabriek vinden.

Naast dit ‘heilige boek’ kent de Kerk van het Vliegende Spaghettimonster een eigen versie van de tien geboden, de zogeheten Acht Liever-Nieten (I’d Really Rather You Didn’ts).

De Acht Liever-Nietjes

Het Vliegend Spaghettimonster vraagt zijn volgers een paar dingen liever niet te doen. Volgens het verhaal schreef hij deze 'geboden' op tien tabletten, die hij meegaf aan de piraat Mosey. Die liet twee van de tien tabletten kapot vallen, waardoor er nu nog maar acht liever-nietjes over zijn. De ingekorte versie:

  1. Ik heb echt liever niet dat je... doet alsof je heiliger bent dan iemand anders wanneer je mijn noedelige goddelijkheid beschrijft. Als sommige mensen niet in me geloven dan is dat oké.
  2. Ik heb echt liever niet dat je... mijn bestaan gebruikt om mensen te onderdrukken, straffen, veroordelen of je slecht te gedragen tegen anderen. Ik heb geen offers nodig en het begrip ‘zuiver’ is bedoeld voor bronwater, niet voor mensen.
  3. Ik heb echt liever niet dat je… mensen beoordeelt op hoe ze eruitzien, hoe ze zich kleden, hoe ze praten of hoe ze lopen. Wees gewoon vriendelijk, oké? En man of vrouw: we zijn allemaal mensen en dus gelijk.
  4. Ik heb echt liever niet dat je... je gedraagt op een aanstootgevende manier (het Vliegend Spaghettimonster vindt consent erg belangrijk, red.).
  5. Ik heb echt liever niet dat je... discussieert met gehersenspoelde, vooringenomen, akelige mensen op een lege maag. Eet eerst en maak dan gehakt van ze.
  6. Ik heb echt liever niet dat je… kerken/moskeeën/tempels bouwt van miljoenen euro’s voor mijn noedelige goedheid, wanneer het geld beter besteed kan worden aan bestrijding van armoede en ziekte, aan leven in vrede, liefhebben met passie en het goedkoper maken van breedbandkabel.
  7. Ik heb echt liever niet dat je... rondbazuint tegen anderen dat ik met je praat. Zo interessant ben je niet. Word volwassen.
  8. Ik heb echt liever niet dat je... bij anderen mensen dingen doet die je zelf niet zou willen. Vooral als je houdt van dingen die te maken hebben met veel glijmiddel of leer. Maar als de andere persoon instemt: ga ervoor en gebruik een condoom.

Erkenning en Juridische Strijd

In 2015 kreeg het geloof volledige erkenning in Nieuw-Zeeland. In Nederland kreeg de kerk in januari 2016 erkenning als officiële kerk en een eigen kerkgebouw in Nijmegen. Ook in onder meer Emmen hebben de ‘pastafarians’ een eigen gebouw.

Uit documenten die zijn geopenbaard na een WOB-verzoek blijkt dat er de afgelopen jaren tientallen aanvragen zijn gedaan door mensen met een vergiet-foto. Maar ja, wat moet je daarmee als baliemedewerker?

De kerk is een nieuwe 'religie' die in 2005 is opgericht, maar erg serieus wordt die over het algemeen niet genomen. De kerk wordt vooral gezien als een parodie op de grote religies. In plaats van 10 geboden heeft de kerk 8 'liever-nietjes', piraten en bier spelen een cruciale rol in de theologie en een gebed wordt afgerond met de term 'ramen' in plaats van amen.

De stroming is in de VS begonnen en breidt zich zo zoetjesaan uit over andere landen. Ook in Duitsland woedt op dit moment een juridische strijd over de vraag of de KVHVSM dezelfde rechten zou moeten krijgen als 'gewone' religies.

Gemeentelijke Dilemma's en Reacties

De eerste melding van pastafarians in de gemeentelijke systemen dateert van 2012. "Bij ons verscheen zojuist een man die lid is van het pastafar(ian)ise (vliegend spaghettimonster). Hij had een soort vergiet op zijn hoofd. (…) mogen wij deze pasfoto accepteren?", schrijft een ambtenaar.

Vanaf 2014 lijkt er een trend geboren. De vragen van vertwijfelde gemeentebeambten over pastafarians stromen binnen bij de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens. Die reageert op 28 juli 2015 als volgt op een vraag of er al gevallen bekend zijn van pastafari: "Soortgelijke gevallen zijn zeker bij ons bekend. Tot nu toe ken ik geen geval waarin het verzoek van de burger is gehonoreerd."

Daarna wordt de gemeenteambtenaar door de Rijksdienst gewezen op de juridische basis voor weigering. De crux: de persoon moet maar aantonen dat zijn religie het dragen van een hoofddeksel, in dit geval een vergiet dus, daadwerkelijk voorschrijft. Daarna moet ook nog bewezen worden dat het geloof 'OFFICIEEL bestaat'.

Toch vroeg deze ontwikkeling blijkbaar om een nieuwe verdedigingsstrategie van de overheid. Het ministerie van Binnenlandse Zaken stelt dan ook een nieuw standaardantwoord op. "U beroept zich op [de religieuze] uitzondering, omdat u stelt aanhanger of gelovige te zijn van de 'kerk van het vliegend spaghettimonster'. Dit betoog faalt omdat [de kerk] geen godsdienst of levensovertuiging is. Er is niet gebleken van activiteiten van deze organisatie die kunnen aangemerkt als het uitoefenen dan wel uitdragen van een samenhangende levensbeschouwing of -overtuiging die de hele levensopvatting doortrekt, samenhangt met het geweten en waarnaar iemand zijn leven inricht, noch als gericht op enige religieuze ervaring."

Rechterlijke Uitspraken

Op 27 juli 2016 geeft de Rechtbank Noord-Nederland meer duidelijkheid. De rechter oordeelde in een zaak die was aangespannen door een pastafarist dat kerk van het vliegend spaghettimonster niet een levensbeschouwelijke stroming is die voorschrijft dat een hoofddeksel verplicht is. Daarmee is de afwijzing van een verzoek tot vergietfoto dus gegrond.

Vanaf dat moment neemt het aantal meldingen snel af. Inmiddels hebben ook andere rechters in vergelijkbare zaken hetzelfde vonnis gewezen. De Rechtbank Overijssel deed vorige maand uitspraak, ook die kwam tot hetzelfde oordeel: "Het pastafarisme kent immers geen verplichtingen of beperkingen, alleen een achttal 'liever nietjes'. Het onbedekt laten van het hoofd wordt daarin niet genoemd."

Doel van de Kerk

Volgens Kerkvoorzitter Dirk Jan Dijkstra is het doel van de kerk tweeledig. Aan de ene kant willen ze vooral meer leden, aan de andere kant willen ze mensen aan het denken zetten. "Er wordt vaak op ons gereageerd met uitspraken als 'wat een rare naam' of 'wat een raar geloof', maar dat vind je in ieder ander geloof ook."

Overigens geeft Dijkstra wel toe zelf ook niet te geloven in de verhalen over piraten en stenen tafelen, maar dat is volgens hem het punt niet. "De staat en de rechter treden in wat een religie is en wat niet, daar hebben ze het mandaat niet voor." Op dit moment worden er nog steeds rechtszaken gevoerd.

Kern van het Geloof

Een warboel pasta met ogen en twee grote gehaktballen: dat is het Vliegend Spaghettimonster. In vier dagen zou hij het hele universum geschapen hebben. Dat deed hij bovendien in staat van totale dronkenschap. Toch zul je dit wezen nooit in het echt zien, hij is namelijk onzichtbaar. Geloven pastafari dat verhaal echt?

Dat we ons leven te danken hebben aan het Vliegend Spaghettimonster, is volgens pastafari te zien aan ons DNA: dat lijkt precies op de pastasoort fusilli! We stammen af van piraten. Dat zijn uitverkoren wezens, vooral door hun stoere lifestyle. En hun verdwijning heeft gezorgd voor de opwarming van de aarde.

Vrijdag is een religieuze feestdag. En het vergiet is een heilig object. Zo'n vergiet gebruik je natuurlijk om pasta mee af te gieten, maar je zet 'm ook op je hoofd. Het blijkt best een prima hoed. Daarnaast sluit je een gebed niet af met 'amen' maar met 'RAmen', een verwijzing naar de Japanse noedels.

Pastafari geloven, net als christenen, in de hemel en de hel. In de pastahemel vind je vulkanen vol bier en verleidelijke strippers. In de hel is het bier lauw of bedorven en hebben de strippers soa's. Volgens sommigen lopen er in de hel ook overal pinguïns rond. Wie wel eens een dagje naar de dierentuin gaat, weet dat die beesten enorm kunnen stinken.

Pastafarisme als Protest

In 2005 vonden er in de Amerikaanse staat Kansas gesprekken plaats over een verandering in het schoolsysteem. De Kansas State Board of Education wilde lessen in Intelligent Design verplicht stellen. Dat is een theorie die stelt dat de wereld zo ingewikkeld is, dat het wel gemaakt moet zijn door een geniale ontwerper. Iets wat niet wetenschappelijk te bewijzen valt.

Als tegengeluid schreef natuurkunde student Bobby Henderson (1980) een brief, die hij ook online zette. Het idee dat er onbewezen theorieën op het lesprogramma zouden komen, vond hij belachelijk. Dan zou zijn geloof, die in de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster, ook onderwezen moeten worden.

De brief ging al snel viraal, en zo maakte de wereld kennis met het pastafarisme. Het gevolg was het ontstaan van kerkgenootschappen in meerdere landen. De profeet? Henderson zelf. En in 2006 schreef hij ook een soort heilig boek: The Gospel of the Flying Spaghetti Monster.

Pastafari in Nederland

Een echte pastafarist draagt zijn vergiet het liefst zo vaak mogelijk. Ook op een paspoort of identiteitskaart dus. Gemeenten krijgen dikwijls aanvragen van mensen met het keukengerei op hun hoofd. De eerste melding van een pastafarist in de gemeentelijke systemen komt uit 2012. Vanaf 2014 worden deze aanvragen echt populair en zitten gemeenten met de handen in het haar. Op foto's voor officiële documenten mag je hoofd niet bedekt zijn, tenzij je geloof dit voorschrijft. Is het pastafarisme nou een geloof of niet? Is dat vergiet echt noodzakelijk?

Nog moeilijker werd het toen de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster zich op 26 januari 2016 officieel als kerkgenootschap bij de Kamer van Koophandel inschreef. Toch werden vergietfoto's, ook na die inschrijving, in bijna alle gevallen geweigerd. Alleen in Leiden en Den Haag lukte het een enkeling om zo een rijbewijs of paspoort aan te vragen.

De Raad van State en het Pastafarisme

In sommige gevallen leidde zo'n afgekeurd verzoek tot een rechtszaak. Geloven pastafari dan echt in het monster van pasta? Waarschijnlijk niet letterlijk, maar er is wel een boodschap. Veel pastafari willen de uitzonderingspositie van religieuzen in de maatschappij ter discussie stellen. Als mensen een verhaal over een man die de zee splijt geloofwaardig vinden, waarom kan een Vliegend Spaghettimonster dat dan niet zijn?

Zo ook de Nijmeegse rechtenstudente Mienke de Wilde, die een zaak aanspande nadat haar vergietfoto door de gemeente werd afgekeurd. Op 15 augustus 2018 deed de Raad van State een uitspraak: het pastafarisme wordt niet erkend. Volgens de Raad voldoet het geloof niet aan de criteria van overtuigingskracht, samenhang, ernst en belang. Het pastafarisme zou een satirisch karakter hebben en geen echte verplichtingen of beperkingen kennen. Het was duidelijk: religieuze uitzonderingen gelden in Nederland niet voor pastafari. Het aantal vergiet-aanvragen bij gemeenten nam toen flink af.

Huwelijk in Nieuw-Zeeland

In Nieuw-Zeeland gaat het er anders aan toe. Daar wordt het pastafarisme sinds 2015 erkend als officiële godsdienst. Wat je daar praktisch mee kunt? Trouwen, bijvoorbeeld. In 2016 stapten Toby Ricketts en Marianna Fenn als eerste koppel in het pastafarische huwelijksbootje. Die boot mag je trouwens best letterlijk nemen: het huwelijk vond plaats op een piratenschip.

Een pastafarisch huwelijk wordt voltrokken door een 'ministeroni'. En je raadt het al: geen witte jurk, gouden ring of chique diner. Op de bruiloft werden piratenpakken gedragen, de ringen waren van spaghetti en er stond pasta op het menu. De twee beloofden elkaar geen eeuwige trouw, maar om de spaghetti altijd te koken met zout. Ook best een fijne belofte.

labels: #Spaghetti

Zie ook: