Bijna acht op de tien Nederlanders drinkt wel eens koffie, uit gewoonte, om er extra energie van te krijgen of omdat het lekker is. Maar hoe gezond is koffie eigenlijk? En wat voor effect heeft het op je hart?

De invloed van cafeïne

Koffie is een plantaardig product dat bestaat uit duizenden stofjes. De bekendste hiervan is cafeïne. “Deze stof geeft je een opwekkend gevoel”, legt Geleijnse uit. “Na het drinken van een kopje koffie laat cafeïne je bloeddruk en hartslag tijdelijk stijgen. Dit kun je vergelijken met traplopen: als je een steile trap op loopt, stijgen je bloeddruk en hartslag ook even. Ben je eenmaal boven, kalmeren ze weer.”

De bloeddruk en hartslag stijgen dus maar kort, al roept dat wel de vraag op of het bij hartproblemen verstandig is om koffie te drinken. Geleijnse is hier kort en krachtig over: bij normaal gebruik van koffie is dat geen probleem. Er zitten veel mineralen en antioxidanten in koffie die gezonde cellen en weefsels in het lichaam beschermen. Koffie zou de conditie van je hart- en bloedvaten zelfs kunnen verbeteren!

Filteren van koffie is belangrijk

Er zijn verschillende methodes om koffie te zetten. Welke je gebruikt, maakt volgens Geleijnse voor je hartconditie veel uit. “De Turkse methode om koffie te zetten, raad ik bijvoorbeeld af”, vertelt ze. “Hierbij wordt koffie gekookt en niet gefilterd. De cafetière zou ik ook links laten liggen: hierbij komt koffie lang in contact met heet water, zonder dat er een papieren filter gebruikt wordt. Hierdoor blijven vettige deeltjes uit de koffie achter.” Die deeltjes zijn volgens Geleijnse niet gezond. “Dit zijn stoffen die het cholesterolgehalte in het bloed verhogen, met name het slechte LDL-cholesterol. Deze blijft aan de binnenkant van de bloedvaten plakken, wat de kans op een (nieuwe) hartaanval of beroerte vergroot.”

Hoe beter de koffie gefilterd is, hoe gezonder, aldus Geleijnse. Koffie uit een apparaat met een papieren filter, maar ook oploskoffie en koffiepads, zijn wat de hoogleraar betreft een veilige keuze. “Belangrijk is ook om ongezonde toevoegingen in koffie te vermijden. Denk aan karamel of slagroom. Deze kunnen leiden tot meer lichaamsgewicht, waardoor je meer last kunt krijgen van hartproblemen.

Gefilterde koffie en hartklachten

Drink je langdurig gefilterde koffie? Het Voedingscentrum meldt dat het langdurig drinken van twee tot vier koppen gefilterde koffie per dag samenhangt met een ongeveer 10 procent lager risico op hartklachten. Daarnaast zou er sterk bewijs zijn dat het drinken van vijf koppen koffie per dag samenhangt met een 30 procent verminderd risico op diabetes type 2, een belangrijke risicofactor voor een hartinfarct. Oftewel: een goed gezet kopje koffie kan op den duur de hartconditie verbeteren! Hoe dat kan, is volgens Geleijnse nog niet duidelijk. “Alle organen werken met elkaar samen. Koffie kan daarom zowel direct als indirect een gezondheidsvoordeel voor je hart opleveren. Nierschade is bijvoorbeeld één van de oorzaken van hoge bloeddruk. Recent onderzoek van Wageningen Universiteit laat een gunstig verband zien tussen koffiedrinken en het functioneren van de nieren.

Cafeïne en hartkloppingen

Hartkloppingen kunnen door veel dingen komen. Bijvoorbeeld stress, angst, alcohol, koffie of roken. Meestal zijn hartkloppingen niet gevaarlijk. Je kunt met je huisarts uitzoeken waar je klachten door komen. Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je ook andere klachten hebt bij hartkloppingen.

Bij hartkloppingen voel je je hart in je borstkas of keel kloppen. Dit kan een heel vervelend gevoel geven. Je hart klopt normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut, als je rustig zit. Als je ligt, voel je je hartslag meer dan als je bezig bent. Vooral als je op je linker zij ligt. Beweeg je of heb je stress, dan gaat je hart sneller kloppen.

Je hart kan heel snel gaan kloppen. Je kunt voelen dat je hart soms een slag lijkt over te slaan. Vaak komt daarna een extra harde hartslag. Je hart kan ook heel snel of onregelmatig kloppen zonder dat je dat merkt. Wel kun je dan andere klachten hebben.

Tips voor koffieconsumptie

Om van je kopje koffie te genieten én goed voor je hart te zorgen hoef je volgens Geleijnse niet per se koffie met cafeïne te drinken. “Bij onze onderzoeken in Wageningen zien we dat het langdurig drinken van cafeïnevrije koffie ook goed is voor het hart.” Hierbij snijdt ze meteen een ander belangrijk onderwerp aan: het aantal kopjes koffie dat je maximaal moet drinken. “Drink niet kort achter elkaar te veel koffie met cafeïne, want dan krijgt het hart een te grote oppepper. Houd het bij maximaal vijf kopjes per dag en let daarbij op het tijdstip. Een goede kwaliteit van slaap is bij hartproblemen erg belangrijk. Wanneer je ’s avonds nog cafeïne binnenkrijgt, kan dat de kwaliteit van je slaap beïnvloeden. Drink daarom ’s avonds cafeïnevrije koffie als je hier gevoelig voor bent.”

Geleijnse benadrukt dat zwangere vrouwen niet meer dan twee à drie kopjes koffie moeten drinken: te veel cafeïne binnenkrijgen zou de groei van de ongeboren baby kunnen verminderen. In het algemeen geldt daarom: zet je op de juiste manier koffie en drink je met mate?

Wanneer moet je een arts raadplegen?

Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je hartkloppingen hebt met 1 of meer van deze klachten:

  • Je voelt pijn of druk in of op de borst. En het gaat niet weg na een paar minuten.
  • Je bent in de war, praat moeilijk, ziet minder of hebt een scheve mond.
  • Je hebt een onrustig gevoel, je bent misselijk, je zweet en hebt minder kleur in je gezicht.
  • Je ademt moeilijk.
  • Je hebt het gevoel dat je flauwvalt.
  • Je hart klopt ineens anders dan je gewend bent.

Gaan de hartkloppingen binnen een paar minuten over en heb je verder geen klachten? Dan hoef je je geen zorgen te maken. Heb je regelmatig last van hartkloppingen zonder duidelijke oorzaak? Vraag dan of je huisarts je hartritme een keer controleert. De huisarts kan beoordelen of het ongevaarlijke hartkloppingen zijn of dat verder onderzoek nodig is. Bel de huisarts als je ook andere klachten hebt die te maken kunnen hebben met je hart. Bijvoorbeeld kortademigheid, duizeligheid of een drukkend gevoel op de borst.

Onderzoek naar koffie en hartziekten

Een recente studie uit Australië, gepresenteerd op het jaarcongres van het American College of Cardiology, laat zien dat het drinken van 2 of 3 kopjes koffie per dag geassocieerd kan worden met een lagere kans op hartklachten en zelfs een langere levensduur. De Australische wetenschappers baseerden hun bevindingen op een analyse van de UK BioBank, een databank met minstens 10 jaar informatie over de gezondheid van meer dan een half miljoen mensen.

De patiënten werden ingedeeld naar gelang de hoeveelheid koffie die ze dagelijks zeggen te drinken: 0, minder dan 1, , 2 tot 3, 4 tot 5 en meer dan 5. Het bleek dat de groep die 2 tot 3 kopjes koffie per dag dronk het meeste gezondheidsvoordeel leek te hebben, met een 10 tot 15% lagere kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten of overlijden.

Cafeïne en LDL-cholesterol

Recent onderzoek, uitgevoerd door medici van de McMaster University in Canada, wijst uit dat cafeïne het “slechte” LDL-cholesterol verlaagt. Dit cholesterol zorgt voor vaatwand-vervetting. Het laagste risico bereik je volgens de onderzoekers door het drinken van 3 tot 5 kopjes per dag.

Koffie bevat namelijk, naast het heilzame cafeïne, ook een andere stof; cafestol. Deze stof verhoogt juist het LDL. Cafestol vind je in hogere concentratie met name in espresso koffie (percolator koffie) en “turkse” koffie (“doordruk” koffie).

Mythes over koffie

Met al die verhalen die de ronde doen over koffie, is het moeilijk om nog van uw dagelijkse kop te genieten. Hieronder een aantal mythes over koffie:

  1. Van een paar kopjes koffie per dag zal u niet doodgaan. Er is geen link vastgesteld tussen cafeïne en een verhoogde cholesterol, hart- en vaatziekten, of kanker.
  2. Koffie maakt een dronken persoon niet nuchter. De combinatie van een depressivum (alcohol) en een opwekkend middel (koffie, maar ook energiedrankjes) kan zelfs schadelijk zijn.
  3. Uw bakje troost zal u geen slapeloze nachten bezorgen. De cafeïne die u na uw lunch consumeert, wordt aan sneltempo verwerkt door de lever.
  4. Het water in cafeïnehoudende dranken (koffie, thee, cola) maakt dat ruimschoots goed.
  5. Cafeïne stimuleert het centrale zenuwstelsel, en een regelmatige consumptie ervan kan effectief een milde vorm van afhankelijkheid veroorzaken.
  6. Hoewel cafeïne volgens een rapport uit 2010 in het vakblad International Journal of Obesity de stofwisseling lichtjes kan verhogen, dragen de effecten niet bij aan een "aanzienlijk of permanent" gewichtsverlies.
  7. Zwangere vrouwen mogen dus koffie drinken, al beperken ze zich best tot één kopje per dag.
  8. De consumptie van cafeïne kan leiden tot een verminderde opname van calcium. Eén eetlepel melk volstaat al om dat effect teniet te doen.

Individuele reactie op cafeïne

Niet iedereen reageert op dezelfde manier op cafeïne. Sommige mensen breken het sneller af dan anderen, en factoren zoals gewenning spelen ook een rol. Volgens de Nederlandse Gezondheidsraad is een inname tot 400 mg cafeïne per dag over het algemeen veilig.

Het effect van cafeïne is geen geheim; je voelt je alerter en het kan je een verbeterde concentratie geven. Na die eerste slok voel je je plotseling wakkerder, meer gefocust en misschien zelfs minder vermoeid. Cafeïne werkt door de aanmaak van adrenaline en cortisol te stimuleren. Deze hormonen, die van nature in je lichaam voorkomen, worden geassocieerd met een verhoogde alertheid en energie.

Te veel cafeïne kan leiden tot ongewenste bijwerkingen zoals hartkloppingen, slapeloosheid en zelfs hoofdpijn.

Koffie en stress

Wanneer iemand gestresst is of een periode meemaakt waarin stress de boventoon voert, wanneer iemand regelmatig een paniekaanval heeft of last heeft gehad van hyperventilatie, dan is koffie zeker niet je beste vriend. De adrenaline stimuleert weer de afgifte van dopamine, deze is een neurotransmitter, en stimuleert je hersenen. Wanneer je al lange tijd erg moe bent en je je vaak gespannen voelt, dan heeft koffie op de lange duur zelfs een uitputtende werking.

Voor mensen die vaak gestresst zijn, is het niet aan te raden om veel koffie te drinken. De onrust zal alleen maar toenemen. Ook mensen die regelmatig met paniekaanvallen te kampen hebben, kunnen de koffie beter laten staan. Heb je daar geen last van? Dan is mijn tip om koffie te beperken tot ongeveer 2 koppen per dag.

Overzicht van onderzoeksresultaten

Hieronder een tabel met een overzicht van de resultaten van de onderzoeken:

Studie Bevinding
Australische studie (American College of Cardiology) 2-3 kopjes koffie per dag geassocieerd met lagere kans op hartklachten en langere levensduur.
McMaster University (Canada) Cafeïne verlaagt "slechte" LDL-cholesterol, maar 3-5 kopjes per dag is optimaal.
UK BioBank analyse 2-3 kopjes koffie per dag leidt tot 10-15% lagere kans op hart- en vaatziekten of overlijden.

labels:

Zie ook: