Koffie, het is voor velen een dagelijkse routine om de dag goed te beginnen of als een oppepper gedurende de dag. Maar hoe reageert jouw lichaam eigenlijk op die cafeïneboost? Het effect van cafeïne is dat je je alerter voelt en het kan je een verbeterde concentratie geven.

Na die eerste slok voel je je plotseling wakkerder, meer gefocust en misschien zelfs minder vermoeid. Cafeïne werkt door de aanmaak van adrenaline en cortisol te stimuleren. Deze hormonen worden geassocieerd met een verhoogde alertheid en energie.

De keerzijde van cafeïne

Er is een keerzijde aan de medaille. Te veel cafeïne kan leiden tot ongewenste bijwerkingen zoals hartkloppingen, slapeloosheid en zelfs hoofdpijn.

Wanneer je cafeïne consumeert, hechten cafeïnemoleculen zich aan receptoren in je hersenen die verantwoordelijk zijn voor slaapdruk. In feite leggen ze een blokkade op voor de signalen van vermoeidheid. Niet iedereen reageert op dezelfde manier op cafeïne. Sommige mensen breken het sneller af dan anderen, en factoren zoals gewenning spelen ook een rol.

Volgens de Nederlandse Gezondheidsraad is een inname tot 400 mg cafeïne per dag over het algemeen veilig. Het zal je verbazen hoeveel producten cafeïne bevatten. Natuurlijk zit het in koffie, maar ook in thee, energiedrankjes (soms in enorme hoeveelheden), cola en zelfs chocolade.

Dus, de volgende keer dat je naar dat kopje koffie reikt, onthoud dan dat je een fijn evenwicht moet vinden tussen genieten van de voordelen van cafeïne en het vermijden van de nadelen van te veel ervan.

De relatie tussen koffie en hartkloppingen

Hartkloppingen kunnen door veel dingen komen. Bijvoorbeeld stress, angst, alcohol, koffie of roken. Bij hartkloppingen voel je je hart in je borstkas of keel kloppen. Dit kan een heel vervelend gevoel geven.

Je hart klopt normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut, als je rustig zit. Beweeg je of heb je stress, dan gaat je hart sneller kloppen. Je hart kan heel snel gaan kloppen. Je kunt voelen dat je hart soms een slag lijkt over te slaan. Vaak komt daarna een extra harde hartslag.

Toch zeggen sommige mensen die boezemfibrilleren hebben, dat ze er meer last van krijgen als ze koffie drinken. Misschien komt dat omdat koffie hartkloppingen kan uitlokken die niet veroorzaakt worden door boezemfibrilleren.

Tip! Merk je dat je hartkloppingen krijgt van koffie, cola of andere dranken met cafeïne? Dan kun je die beter niet drinken.

Wanneer iemand gestresst is of een periode meemaakt waarin stress de boventoon voert, wanneer iemand regelmatig een paniekaanval heeft of last heeft gehad van hyperventilatie, dan is koffie zeker niet je beste vriend. De adrenaline stimuleert weer de afgifte van dopamine, deze is een neurotransmitter, en stimuleert je hersenen. Voor mensen die vaak gestresst zijn, is het niet aan te raden om veel koffie te drinken. De onrust zal alleen maar toenemen. Ook mensen die regelmatig met paniekaanvallen te kampen hebben, kunnen de koffie beter laten staan.

Heb je daar geen last van? Dan is mijn tip om koffie te beperken tot ongeveer 2 koppen per dag. Voel je je wel vaak gestresst en/ of angstig, neem dan zo min mogelijk koffie of liever helemaal geen koffie.

Koffie en boezemfibrilleren

Boezemfibrilleren is een veelvoorkomende hartritmestoornis, vooral bij oudere mensen. Bij boezemfibrilleren is de hartslag onregelmatig en meestal te hoog. Boezemfibrilleren is een ritmestoornis die niet levensbedreigend is, maar meestal wel behandeld moet worden. Dit om schade aan het hart te voorkomen. Boezemfibrilleren wordt ook wel atriumfibrilleren genoemd.

Bij een normaal hartritme ontstaan elektrische prikkels op één plek in de boezems, de sinusknoop. Bij boezemfibrilleren ontstaan er veel prikkels op verschillende plekken in de boezems. Wel 300 tot 500 prikkels per minuut. Tussen je boezems en kamers ligt de AV-knoop. De AV-knoop laat gelukkig niet alle prikkels door naar de kamers.

De hartslag die je voelt, is het ritme van de kamers. Dat ritme is onregelmatig en meestal snel (100 tot 150 slagen per minuut), ook als je rustig zit. Een traag hartritme kan ook voorkomen.

Boezemfibrilleren zelf is niet meteen gevaarlijk. Het is wel zwaar voor het hart, en er kunnen problemen ontstaan door bloedstolsels. Bij boezemfibrilleren is je risico op een herseninfarct groter dan normaal. In de hartboezem kan een bloedstolsel ontstaan doordat het bloed niet goed doorstroomt. Zo’n bloedstolsel kan ergens anders in het lichaam een bloedvat afsluiten. Als dat in de hersenen gebeurt, heb je een herseninfarct. Antistollingsmedicijnen helpen om dat risico te verkleinen.

Door boezemfibrilleren kan ook de pompfunctie van het hart verminderen. Hierdoor kan hartfalen ontstaan of verergeren. Sommige mensen voelen dat het hartritme van slag is. Vooral de overgang van een normaal hartritme naar boezemfibrilleren is goed te merken.

Klachten bij boezemfibrilleren zijn:

  • een onregelmatige hartslag (fladderen)
  • hartbonken
  • transpireren
  • duizeligheid
  • vermoeidheid
  • kortademigheid
  • een beklemmend gevoel op de borst

Niet iedereen heeft evenveel last van atriumfibrilleren. Sommige mensen voelen het niet of hebben alleen een onprettig gevoel.

Boezemfibrilleren kan een duidelijke oorzaak hebben, maar vaak spelen meerdere factoren mee. Samen vergroten ze de kans op boezemfibrilleren. Oorzaken voor boezemfibrilleren zijn onder andere:

  • hoge bloeddruk
  • problemen met het hart: hartinfarct, hartfalen, hartspierziekte, hartklepziekte of een aangeboren hartaandoening
  • diabetes
  • ziekte van de nieren die niet overgaat
  • regelmatig gebruik van alcohol over langere tijd

Boezemfibrilleren komt vaker voor bij ouderen. Bijna 1 op de 5 85-plussers heeft er last van. Ook komt het vaker voor bij ernstig overgewicht en bij mensen met slaapapneu. Bij slaapapneu stopt de ademhaling een aantal keer tijdens de slaap.

Tijdelijke situaties als oorzaak

Er zijn ook tijdelijke situaties die op het moment dat ze aanwezig zijn een aanval van boezemfibrilleren kunnen uitlokken. Bijvoorbeeld:

  • gebruik van (veel) alcohol, drugs of sommige medicijnen
  • een ontsteking (bijvoorbeeld longontsteking)
  • koorts
  • een hartoperatie
  • een ziekte van de schildklier
  • bloedarmoede

Zodra de ziekte over is, verdwijnt het boezemfibrilleren meestal ook.

Situaties die een aanval kunnen uitlokken

Ja, er zijn verschillende situaties die boezemfibrilleren kunnen uitlokken:

  • gebruik van veel alcohol
  • drugs (cocaïne, amfetaminen)
  • sommige medicijnen (o.a. luchtwegverwijders bij COPD en astma)

Merk je dat je hier last van hebt? Overleg dan met je arts. Ook koorts, een ontsteking of een operatie kunnen boezemfibrilleren uitlokken.

Alcohol en boezemfibrilleren

Ja, bij mensen die veel alcohol gebruiken komt boezemfibrilleren meer voor. Veel alcohol in korte tijd: Als je op een dag veel alcohol drinkt, kan dat direct boezemfibrilleren uitlokken. Als je antistolling gebruikt heb je daarbij ook nog een groter risico op een bloeding. Regelmatig gebruik van alcohol: Ook dit vergroot de kans op boezemfibrilleren.

Het lijkt erop dat regelmatig een kop koffie drinken de kans op boezemfibrilleren zelfs kleiner maakt. Je mag dus gerust koffie drinken.

Wanneer contact opnemen met een arts?

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je bij de hartkloppingen ook (één van) deze klachten hebt:

  • Kortademigheid of benauwdheid.
  • Je voelt je misselijk, duizelig of valt (bijna) flauw.
  • Je moet erg zweten en ziet bleek.

Bel 112 als je bij de hartkloppingen ook last hebt van acute pijn op de borst. Dit kun je ervaren als een drukkend, beklemmend, knellend of snoerend gevoel midden op de borst. Deze pijn kan uitstralen naar de bovenarmen, kaken, rug en maagstreek.

Gaat de pijn op de borst in rust binnen 5 minuten over? Bel dan je huisarts.

Bij welke klachten overleg ik met de huisarts?

  • Je krijgt voor het eerst hartkloppingen, die niet overgaan na een paar minuten rustig zitten.
  • Je krijgt opeens een heel snelle of onregelmatige hartslag.
  • De hartkloppingen worden steeds erger.
  • Je maakt je veel zorgen of hebt er erg veel last van.

Een arts kan op verschillende manieren onderzoeken of je boezemfibrilleren hebt, en wat de beste behandeling is. Bijvoorbeeld:

  • hartfilmpje (ECG)
  • bloedonderzoek (om te checken of er sprake is van andere ziektes die boezemfibrilleren kunnen veroorzaken of erger maken)
  • echocardiogram
  • Holteronderzoek
  • eventrecorder
  • inspanningstest
  • elektrofysiologisch onderzoek (EFO)

Thuis je hartritme meten

Tegenwoordig zijn er ook diverse smartwatches, activity trackers en apps, waarmee je thuis je hartritme meet. Zo’n apparaatje waarschuwt als je misschien boezemfibrilleren hebt. Een arts kan dan kijken of het inderdaad zo is. Wil je weten of dit voor jou nut heeft? Vraag het aan je arts.

Boezemfibrilleren is niet levensbedreigend, maar wel zwaar voor het hart. Om problemen te voorkomen, is de behandeling bij boezemfibrilleren belangrijk. Ook als je geen of weinig klachten hebt!

Wat kun je zelf doen?

Meestal zijn hartkloppingen niet gevaarlijk. Je kunt met je huisarts uitzoeken waar je klachten door komen. Bel direct je huisarts of de huisartsen-spoedpost als je ook andere klachten hebt bij hartkloppingen.

Soms zal de huisarts onderzoeken of de hartkloppingen komen door een hartritme-stoornis, zoals boezem-fibrilleren. Je kunt ook een apparaatje krijgen (een holter). Dat draag je een paar dagen bij je. Je huisarts kan ook bloedonderzoek laten doen.

Vaak helpt het om naar je manier van leven te kijken. Komen de hartkloppingen op bepaalde momenten? Heb je veel stress? Misschien merk je niet dat je gespannen bent of bang. Maar als je er goed over nadenkt, zijn er toch wel spanningen. Praat hierover met bijvoorbeeld een vriend of vriendin. Of met je huisarts.

Misschien krijg je vooral hartkloppingen als je alcohol drinkt. Of als je dranken met cafeïne drinkt, zoals koffie, cola of energiedrank. Probeer hier dan een tijd mee te stoppen.

Je bespreekt hoe de hartkloppingen bij jou precies gaan.

Tip: gebruik een klachtendagboek. Houd je klachten een tijdje bij in een dagboek. Noteer bijvoorbeeld wanneer je hartkloppingen hebt. En schrijf op wat je deed toen de hartkloppingen begonnen. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld ons gratis klachtendagboek.

Als de hartkloppingen komen door een andere aandoening, dan moet deze meestal behandeld worden. Maar meestal zijn ze onschuldig en is behandeling niet nodig. Je hart werkt dan goed, maar reageert alleen op bepaalde omstandigheden. Houd je veel last van de hartkloppingen? Overleg dan met je huisarts.

Studies over koffie en hartgezondheid

Een recente studie uit Australië die werd gepresenteerd op het jaarcongres van het American College of Cardiology laat zien dat het drinken van 2 of 3 kopjes koffie per dag geassocieerd kan worden met een lagere kans op hartklachten en zelfs een langere levensduur.

“Maar ons onderzoek laat zien dat koffiegebruik niet ontmoedigd, maar juist aangemoedigd moet worden als onderdeel van een gezond dieet, voor mensen met en zonder hartkwaal”, stelt professor Peter M. Kister, die verbonden is aan het Alfred Hospital and Baker Heart Institute in Melbourne, en daar hartritmestoornissen onderzoekt.

De Australische wetenschappers baseerden hun bevindingen op een analyse van de UK BioBank, een databank met minstens 10 jaar informatie over de gezondheid van meer dan een half miljoen mensen. Daarbij keken de onderzoekers vooral naar de hoeveelheid koffie die mensen consumeerden, variërend van nul tot meer dan zes kopjes per dag, en of er een correlatie was met hartritmestoornissen, cardiovasculair lijden inclusief kransslagader aandoeningen, hartfalen en beroerte, en ze keken tevens naar overlijden aan alle oorzaken en aan hartgerelateerde oorzaken, zowel bij mensen met als zonder hartkwaal.

De patiënten werden ingedeeld naar gelang de hoeveelheid koffie die ze dagelijks zeggen te drinken: 0, minder dan 1, , 2 tot 3, 4 tot 5 en meer dan 5.

In een eerste studie werden gegevens geanalyseerd van 382.535 personen zonder historie van hartkwalen, om te zien of hun koffiegewoonten een rol speelden bij het ontwikkelen van hartziekte of beroerte gedurende 10 jaar. De gemiddelde leeftijd van de participanten was 57 jaar, en de helft van hen was vrouw.

Het bleek dat de groep die 2 tot 3 kopjes koffie per dag dronk het meeste gezondheidsvoordeel leek te hebben, met een 10 tot 15% lagere kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten of overlijden.

Een tweede studie betrof 34.279 participanten die wel een historie van cardiovasculaire aandoening hadden. Bij deze groep bleek het drinken van 2 tot 3 koppen koffie per dag zich ook te vertalen in een lager overlijdensrisico dan bij degenen die geen koffie drinken.

Ook bleek er geen associatie te zijn tussen koffieconsumptie, in welke kwantiteit dan ook, en een hoger risico op hartritestoornissen. Juist dat vermeende risico is vaak de reden waarom artsen hartpatiënten ontraden om koffie te drinken, merkt Kistler op.

Bij de 24.111 patiënten die een historie van hartritmestoornissen hadden bleek koffiedrinken geassocieerd te zijn met een lager overlijdensrisico. Mensen met atriumfibrillatie die 1 kopje koffie per dag drinken bleek het overlijdensrisico bijna 20% lager te zijn dan bij de niet-koffiedrinkers.

“Artsen hebben vaak hun bedenkingen als mensen met hartaandoeningen of hartritmestoornissen gewoon koffie blijven drinken, en dus ontraden ze hun patienten vaak om koffie te drinken.

Kistler tekent wel aan dat mensen niet per se meer koffie moeten gaan drinken, als ze zich daardoor opgejaagd voelen of slechter gaan slapen. “Maar koffiedrinkers kunnen met een gerust hart koffie blijven drinken, ook als ze een hartaandoening hebben.

Mensen denken bij het woord koffie altijd meteen aan cafeïne, maar er zitten meer dan 100 biologisch actieve stoffen in koffie.

Een derde studie door het team uit Melbourne onderzocht of het nog uitmaakte wat voor soort koffie er geconsumeerd werd, of dat nu oploskoffie was, of filterkoffie, en of er verschil was tussen cafeïnevrije en gewone koffie.

Het bleek dat alle soorten koffie een lager overlijdensrisico met zich meebrengen, en dat koffie met cafeïne meer gunstige effecten op de hartgezondheid met zich meebrengt dan cafeïnevrije.

Aan de drie studies zijn wel een aantal beperkingen verbonden. Zo is er niet gekeken naar andere factoren in het dieet die mogelijk een rol kunnen spelen bij cardiovasculaire aandoeningen. Ook is er geen rekening gehouden met de manier waarop mensen koffie drinken: zwart, met melk, suiker of zoetjes. Daarnaast was het merendeel van de participanten blank en moeten verdere studies bevestigen of de bevindingen gelden voor alle populaties. Tot slot moet opgemerkt worden dat de koffieconsumptie werd vastgesteld op basis van wat de participanten zelf rapporteerden bij aanvang studie.

Referenties:

  • Chieng D, Canovas R, Segan L, et al. Effects of habitual coffee consumption on incident cardiovascular disease, arrhythmia and mortality: findings from UK Biobank. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 1455.
  • Kistler P, Chieng D, Canovas R, et al. Regular coffee intake is associated with improved mortality in prevalent cardiovascular disease. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 1490.
  • Chieng D, Canovas R, Sugumar H, et al. Ground, instant or decaffeinated coffee? Impact of different coffee subtypes on incident arrhythmia, cardiovascular disease and mortality. J Am Coll Cardiol. 2022 Mar, 79 (9_Supplement) 26.

Studie Bevindingen
Chieng et al. (2022) - UK Biobank 2-3 kopjes koffie per dag geassocieerd met 10-15% lagere kans op hart- en vaatziekten of overlijden.
Kistler et al. (2022) - Hartpatiënten 2-3 koppen koffie per dag geassocieerd met lager overlijdensrisico. Geen verhoogd risico op hartritmestoornissen.
Chieng et al. (2022) - Koffiesoorten Alle soorten koffie (oplos, filter, cafeïne) brengen lager overlijdensrisico met zich mee. Cafeïne heeft meer gunstige effecten.

labels:

Zie ook: