Steeds meer mensen worden zich bewust van wat ze eten en welke impact dit heeft op hun gezondheid en de rest van de wereld. Vlees is een van de heetste onderwerpen dat zorgt voor een grote tweestrijd tussen de klassieke vleeseters en de hippe vegetariërs en vegans. Over vlees valt zeker heel wat te zeggen, maar de waarheid ligt zoals gewoonlijk in het midden van de tafel.

Geen vlees eten kan verschillende redenen hebben. En elke reden is een aparte diepe discussie waard. Mocht je in zo’n discussie terechtkomen, probeer dan vooral ook te luisteren en te leren van de andere persoon, in plaats van enkel je eigen standpunt op te dringen.

Argumenten om minder vlees te eten

In de eerste plaats is er het dierenleed zelf. Een dier dat je opeet, geeft zijn leven voor jou. Daar is weinig discussie over. Hebben wij als mens het recht dat leven te nemen?

  • Het eten van vlees zou ook een grote impact hebben op het klimaat. De vleesindustrie zorgt vast voor veel uitstoot en dergelijke. Maar dan moet je ook de uitstoot van het telen en transporteren van andere voedingsmiddelen in rekening brengen. Zoals je ziet, kan je over alles discussiëren.
  • Ook over het derde argument van gezondheid. Rood zoogdierenvlees bevat van nature het stofje Neu5Gc, dat kankerverwekkend zou zijn. Wetenschappers gaan ervan uit dat we vroeger als jagers en verzamelaars wel veel vis en gevogelte aten, maar dat we niet zomaar een wilde mammoet konden vangen.
  • Nog erger is natuurlijk dat je bewerkte vleeswaren eet zoals salami en worst. Deze zitten vol nitraten en nitrieten als bewaarmiddel en voor het behoud van de kleur.

Als je bovenstaande zaken leest, dan eet je nooit nog vlees.

Voordelen van vlees

Vlees is rijk aan de vitamines B1, B6 en B12 en het mineraal zink. Daarnaast levert het vitamine B2 en de mineralen ijzer, fosfor en seleen. Vlees bevat van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. De hoeveelheid eiwit en vet staan met elkaar in verband. Des te vetter het vlees des te lager het eiwitgehalte en andersom.

  • Eiwitten: vlees is een uitstekende bron van biologisch hoog kwalitatieve eiwitten. Je kan eiwitten ook uit plantaardige bronnen halen, maar die zijn minder bruikbaar voor het lichaam. Indien je al je eiwitten uit peulvruchten zou halen, dan moet je er heel veel van eten.
  • Ijzer: Rood vlees is de beste bron van kwalitatief dierlijk ijzer.

Alternatieven en overwegingen

Is geen vlees eten dan een goed idee? Je kan prima gezond leven zonder vlees. De vraag is echter welke voedingsmiddelen jij kiest ter vervanging. Eet je nog wel gevogelte, vis of eieren? Een van de grootste zorgen is het binnenkrijgen van voldoende eiwitten.

Er zal vast nog wel een tijdje gediscussieerd worden over wat het “beste” dieet is. Maar over 1 ding zijn de professionals het wel eens. Dus wil je niet helemaal stoppen met vlees, ga dan af en toe voor een stukje van hoge kwaliteit, in plaats van elke dag bewerkte vleeswaren te eten. De dieren in de stal, maar ook de kleinere diertjes in je darmen zullen je dankbaar zijn. Minder (rood en bewerkt) vlees en vaker vegetarisch eten past bij een gezond en duurzaam eetpatroon.

Steeds meer Nederlanders willen minder vlees eten. Dat is ook nodig: als we binnen de grenzen van de planeet willen blijven met ons eetpatroon, dan past 1 portie vlees per week. De productie van vlees veroorzaakt over het algemeen veel meer milieuschade dan die van plantaardig eiwitrijk eten. Zo is voor de productie van vlees vaak veel meer land nodig dan voor de productie van plantaardige eiwitrijke producten. Daarnaast zorgt vleesproductie voor veel meer uitstoot van en voor verzuring van de bodem en de lucht.

Dat geldt ook voor vleesvervangers die gemaakt zijn van zuivel. Naast milieuproblemen speelt ook dierenwelzijn een rol bij de productie van vlees. Een plantaardig alternatief kiezen voor vlees is daarom een goede keuze.

Bij het houden van vee komen gassen vrij die bijdragen aan het broeikaseffect en klimaatverandering. De belangrijkste zijn kooldioxide (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O). Herkauwers (zoals koeien en schapen) produceren methaan als ze voedsel verteren. Uit opgeslagen mest komen methaan en lachgas (N2O) vrij. Het gebruik van mest en kunstmest op het land leidt ook tot de uitstoot van lachgas.

Het verbouwen en vervoeren van veevoer veroorzaakt veel uitstoot. In veevoer zit vaak soja uit Zuid-Amerika. Voor de sojateelt worden grote stukken natuurgebied omgezet in bouwland. Bij de omzetting van oerwoud of grasland in bouwland komen veel broeikasgassen vrij uit de bodem.

Tips voor een duurzamer en gezonder dieet

Eet meer plant en minder dier. Om voldoende eiwitten binnen te krijgen zijn peulvruchten en noten de beste keuze voor het klimaat. Ga stap voor stap wanneer je het lastig vindt om vlees in te ruilen voor een alternatief. Kijk bij de keuze voor eiwitrijke producten naar de klimaatimpact van het product. Wil je toch vlees? Ga dan voor kip. Van alle vleessoorten heeft kip de laagste klimaat- en milieubelasting.

Wees zuinig met kaas als alternatief voor vlees. Het Voedingscentrum raadt aan om voor je gezondheid 1 keer per week (vette) vis te eten. Eiwitten zijn een niet te missen onderdeel van je voedingspatroon. Ze bevatten belangrijke aminozuren. Deze bouwstenen voor je lichaam maak je zelf niet aan, maar heb je wel nodig om gezond te blijven. In het gemiddelde Nederlandse eetpatroon zitten meer dierlijke eiwitten dan gezond is. Voor de meeste mensen is vaker vegetarisch eten gezonder.

Vlees en vis bevatten naast eiwit ook mineralen (ijzer, zink, fosfor, selenium, magnesium) en vitamines B en D. Met uitzondering van vitamine B12 zitten deze stoffen ook in plantaardige producten. Vitamine B12 krijg je bij een vegetarisch dieet binnen via zuivel en eieren. Vleesvervangers zijn een gezonde keuze als deze voldoende eiwit, ijzer en vitamines B1 en B12 bevatten. Let goed op de voedingswaarde.

Een gevarieerd vegetarisch eetpatroon (voldoende groente, fruit, brood, aardappelen, graanproducten, peulvruchten, noten, zuivel, eieren en volwaardige (kant-en-klare) vleesvervangers) levert voor de meeste mensen alle voedingsstoffen die het lichaam nodig heeft. Eet je veganistisch en dus helemaal geen dierlijke producten? Dan is het belangrijk om vitamine B12 in te nemen in de vorm van supplementen.

Klimaatimpact van eiwitrijke producten

De klimaatimpact van verschillende eiwitrijke producten verschilt flink. Om je keuze in de supermarkt makkelijker te maken zie je hieronder eiwitrijke producten op een schaal van laag naar hoog in kilo's veroorzaakte CO2-uitstoot (per kilo bereid product).

Product CO2-uitstoot (kg per kg)
Peulvruchten Laag
Tofu Laag
Eieren Gemiddeld
Kip Gemiddeld
Varkensvlees Hoog
Rundvlees Zeer hoog

Koop je vlees, eieren of zuivel en wil je rekening houden met milieu én dierenwelzijn? De grafiek geeft een indruk van de veroorzaakte CO2-uitstoot door de productie van verschillende eiwitbronnen. Het gaat om de hoeveelheid op basis van 1 kilogram bereid product zoals je het eet. Het gaat om de gemiddelde broeikasgasuitstoot van een type product zoals het in Nederland te koop is, niet om de uitstoot van specifieke merkproducten. Deze cijfers zijn gepubliceerd door het RIVM, o.b.v. onderzoek is gedaan door o.a.

Klimaatimpact is niet het enige milieuprobleem bij voedselproductie. Bij de meeste andere milieueffecten, zoals landgebruik, verzuring en vermesting, is de ranglijst globaal vergelijkbaar: productie van dierlijke producten heeft de hoogste impact, en plantaardige producten zijn minder belastend. Dit geldt ook voor watergebruik, behalve dat noten hierbij onderaan de lijst bungelen omdat er meer water nodig is dan bij productie van vlees.

Milieu-impact van vlees en vleesvervangers

Als je bewuste keuzes maakt bij het eten van eiwitrijke producten kun je veel verschil maken. Ben je een grote vleeseter (dat is iemand die meer dan 100 gram vlees per dag eet) en pas je je dieet aan naar af en toe vlees eten? Dan verlaag je je klimaatimpact van je eiwitbron met ruim de helft. Van alle eiwitrijke producten zorgen plantaardige soorten voor de minste milieubelasting. Denk daarbij aan granen- en groenteburgers, noten, tempé, tahoe en peulvruchten.

Nederland heeft een stikstofprobleem, omdat landbouwgebieden vaak dichtbij natuurgebieden liggen. Stikstofgassen uit de landbouw komen daardoor in de natuur terecht. Deze uitstoot door landbouw wordt pas minder als de intensieve veehouderij kleiner wordt. Meer plantaardige en minder dierlijke voeding eten draagt hieraan bij.

Eieren en kip belasten het milieu minder dan andere dierlijke producten. Eieren zijn een milieuvriendelijke keuze. Hun klimaat- en milieu-impact is ongeveer gelijk aan die van vleesvervangers en peulvruchten. Kippenvlees heeft een lagere milieu-impact dan varkens-, rund- en lamsvlees. Dat komt o.a. doordat kippen voor minder broeikasgassen zorgen dan varkens, schapen en koeien. Kippen produceren geen methaan zoals schapen en koeien, omdat het geen herkauwers zijn. Ook hebben kippen per kilo vlees minder voer nodig dan andere dieren, waardoor er minder land, water en energie nodig is voor het voer dat de kippen krijgen.

Vleesconsumptie en gezondheid

Minder vlees eten wordt steeds gewoner. Zo’n 40% van de Nederlanders noemt zichzelf inmiddels flexitariër en laat vlees dus vaker staan. Ook eten we met z’n allen minder rood en bewerkt vlees: in de periode 2019-2021 ging het om een daling van ruim 20% ten opzichte van 2007-2010. Ondanks dat er stappen in de goede richting worden gezet, is er ook nog veel winst te behalen. We begrijpen dat een stukje vlees op z’n tijd lekker is.

De productie van vlees is heel belastend voor het milieu. Dat geldt vooral voor rood vlees zoals rundvlees. Er is veel land, water en voer nodig voor het houden van vee. Dit veevoer moet ook worden gemaakt en vervoerd. Voor 1 kilo vlees is gemiddeld 5 kilo plantaardig voer nodig. En voor het verbouwen van voer, zoals soja uit Zuid-Amerika, is niet alleen land nodig, maar wordt ook vaak oerwoud gekapt. Daarnaast zorgen dieren voor veel uitstoot van broeikasgassen door scheten, boeren en mest. Sommige stoffen uit mest kunnen in de natuur terechtkomen en daar de biodiversiteit verminderen. Door minder vlees te eten kun je de klimaatimpact van jouw voedingspatroon dus flink verlagen.

Stel je eet nu volgens de Schijf van Vijf-adviezen het maximum van 500 gram vlees per week. Voor je gezondheid hoef je niet per se vlees te eten. Er zitten nuttige voedingsstoffen in vlees, zoals eiwit, ijzer en vitamine B1 en B12. Maar die voedingsstoffen kun je ook uit andere producten halen. Je kunt dus prima met minder of zonder vlees, als je het goed vervangt. Daarnaast is dierenwelzijn voor sommige mensen een belangrijke reden om minder of geen vlees te eten.

Wil je wel vlees eten maar ook letten op dierenwelzijn? gezondheid en voor het klimaat. Wil je vlees eten? Ga dan voor mager onbewerkt vlees, dat staat in de Schijf van Vijf. Denk aan kipfilet (wit vlees), rundertartaar of varkensfiletlapje (rood vlees). Qua hoeveelheid zit je goed tussen de 0 en 500 gram vlees per week. Eet daarbinnen maximaal 300 gram rood vlees en zo min mogelijk bewerkt vlees. Bewerkt vlees, zoals een hamburger, worst of vleeswaren, staat niet in de Schijf van Vijf.

Eet je nu meer dan het geadviseerde maximum van 500 gram vlees per week? Bij die 500 gram gaat het om de hoeveelheid vlees zoals je het koopt in de winkel. Bij bijvoorbeeld een stuk kipfilet kijk je naar het gewicht op de verpakking, dus onbereid. Als je 500 gram vlees eet, dan kan je week er bijvoorbeeld zo uitzien. Je eet 4 keer vlees bij de warme maaltijd, waarvan 2 keer kip, 1 varkensfiletlapje en 1 rundertartaar, en je neemt 3 keer vleeswaren op brood en 1 keer een vleessnack. Op de andere dagen eet je bijvoorbeeld 1 keer ongezouten noten, 1 keer peulvruchten en 1 keer (vette) vis.

Op de afbeelding hierboven zie je de maximaal aanbevolen hoeveelheid van 500 gram vlees per week. Minder of geen vlees eten kan natuurlijk ook. Weet jij hoeveel vlees je ongeveer eet in de week? Wil je meer doen voor het klimaat? Dat kan: door minder dan die 500 gram vlees per week te eten.

Vlees kun je goed vervangen door ei, peulvruchten (bonen zoals bruine, witte en kidneybonen, linzen, kikkererwten), tofu en tempé en ongezouten noten. Wissel af tussen die producten om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Als je eet volgens de adviezen van de Schijf van Vijf zonder vlees en dit vervangt door peulvruchten, noten en ei en 1 keer per week vis eet, dan verlaag je de klimaatimpact van jouw eten met ongeveer één derde.

Natuurlijk bepaal jij hoeveel je wilt minderen, maar met elke dag minder verlaag je jouw impact op het klimaat. Vind je het lastig om minder vlees te eten? Misschien werkt het voor jou om vlees op bepaalde dagen te laten staan of eet je liever een kleinere portie vlees. Zo kun je stap voor stap opschuiven naar een eetpatroon met minder vlees.

Tips om vlees te minderen

  1. Wil je vlees in je maaltijd niet helemaal missen? Probeer dan eens minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
  2. Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten.
  3. Wil je ook op dierenwelzijn letten? De Topkeurmerken Biologisch, EKO, Demeter en Beter Leven 2 en 3 sterren stellen hogere eisen voor het welzijn van dieren.
  4. Een weekplanning kan je helpen om minder vlees te eten. Maak een concreet plan. Hoeveel dagen per week wil je minder of geen vlees eten? Op welke dagen? En wat eet je op die dagen? Schrijf het op voor jezelf. Hang eventueel briefjes op als geheugensteuntje. Bijvoorbeeld: ‘zaterdag en maandag eet ik vegetarisch’ of ‘woensdag bonendag’.

Peulvruchten, ongezouten noten, tofu, tempé en ei kun je eten in plaats van vlees. Denk bij peulvruchten aan bruine bonen, kidneybonen, kikkererwten, linzen en kapucijners. En bij noten aan walnoten, hazelnoten en pinda’s. Je kunt veel inspiratie vinden op onze receptenpagina of via de wekelijkse nieuwsbrief Vegetarische favorieten. Is dit misschien nog een te grote stap voor je? Je kunt ook af en toe kiezen voor kant-en-klare vleesvervangers, zoals vegetarisch gehakt of vegetarische wokstukjes.

Vlees en gezondheid

Het eten van te veel rood vlees (denk aan varken en rund) brengt risico’s voor de gezondheid met zich mee. Rood en - met name - bewerkt vlees zoals vleeswaren, worden in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en dikke darmkanker.

Volgens voedingswetenschappers is gezond eten met minder of helemaal geen vlees mogelijk, als je weet welke andere producten je nodig hebt. Het is belangrijk om voldoende en de juiste eiwitten en genoeg ijzer, vitamine B1 en vitamine B12 binnen te krijgen.

Een bescheiden hoeveelheid vlees past in een duurzaam eetpatroon. Vee kan een nuttige rol vervullen in de voedselproductie door de dieren te voeden met biomassa die mensen niet kunnen eten, zoals reststromen en gras van bodems die niet geschikt zijn voor akkerbouw, maar waar wel gras kan groeien. Van oudsher is dat ook de rol die landbouwhuisdieren hebben: het omzetten van reststromen en voor mensen niet eetbare biomassa naar hoogwaardige eiwitbronnen als zuivel, eieren en vlees.

Duurzame consumptie

De productie van voedsel heeft invloed op het milieu (bodem, lucht en water) en de leefomgeving. WUR onderzoekt de gevolgen van dierlijke productie (vlees, zuivel, eieren) op milieu en leefomgeving. De veehouderij draagt in Nederland ongeveer zeven procent bij aan de uitstoot van broeikasgassen. Koeien en andere herkauwers hebben hierin een belangrijk aandeel, omdat ze het broeikasgas methaan uitstoten. In Nederland worden de meeste koeien overigens primair gehouden voor de productie van melk. Ongeveer drie procent van alle CO2-equivalenten in Nederland komt vrij door de bemesting van landbouwgrond en de graslanden waar koeien grazen.

Wageningen University & Research onderzoekt hoe de uitstoot van broeikasgassen door vee omlaag kan worden gebracht. Zo wordt gekeken of door aanpassingen in het voer de uitstoot omlaag kan en of emissies uit mest kunnen verminderen door de mest te scheiden, te koelen of er zuurstof doorheen te mengen. Sommige koeien stoten bijvoorbeeld van nature minder methaan uit.

Eiwittransitie

Met een groeiende wereldbevolking en stijging van de welvaart is de verwachting dat de vraag naar vlees en zuivel de komende decennia wereldwijd sterk zal toenemen. Op dit moment is het aanbod eiwitten onevenwichtig verdeeld in de wereld. Er is sprake van overconsumptie in rijke Westerse landen - in het bijzonder van dierlijke eiwitten - en ondervoeding elders in de wereld. Er is een omslag nodig, zowel in de productie als in de consumptie van eiwitten. Om voldoende eiwitten te produceren zonder de aarde uit te putten, is een diverser aanbod van eiwitten nodig voor veevoer en voedsel. Eiwitten uit planten (waaronder zeewier en algen), microben en ongewervelde dieren (waaronder insecten en schelpdieren) kunnen bijdragen aan een gezond voedingspatroon dat de aarde niet teveel belast.

Vleesvervangers en alternatieve eiwitbronnen

WUR werkt aan de ontwikkeling van verschillende technologieën om de kwaliteit van vleesalternatieven te optimaliseren. De shear-cell technologie is een revolutionaire manier om vleesachtige structuren te creëren. Met deze technologie kunnen we op grote schaal vleesvervangers produceren. Een reden voor sommige consumenten om de huidige vleesalternatieven niet te kopen, is dat ze als 'kunstmatig' worden gezien. Wageningen University & Research werkt aan smakelijke alternatieven op basis van mildere productieprocessen en minder bewerkte ingrediënten.

Een grote groep wetenschappers heeft kritiek op het huidige vleesdebat en stelt dat het volledig schrappen van vlees uit ons dieet schadelijk zou kunnen zijn voor onze gezondheid en de samenleving. Mensen eten al meer dan drie miljoen jaar vlees, maar de laatste jaren gaan er steeds meer stemmen op om vlees geleidelijk af te schalen en te streven naar een vegetarisch of veganistisch dieet. Een groep onderzoekers beweert nu daarentegen dat er geen wetenschappelijk bewijs is dat vlees de gezondheid schaadt. Integendeel, zeggen ze, vlees is een bron van hoogwaardige eiwitten, en van belangrijke voedingsstoffen als vitamine B12, ijzer en zink.

Vlees wordt ervan beschuldigd het risico op onder meer urineweginfecties, hart- en vaatziekten en kanker te verhogen. Bijna 1000 wetenschappers van vooraanstaande universiteiten hebben deze studie nu een duim omlaag gegeven door het ondertekenen van The Dublin Declaration of Scientists. “Bijna 1000 wetenschappers ondertekenden The Dublin Declaration of Scientists. De onderzoekers achter de verklaring waarschuwen voor de wetenschappelijke argumenten achter de kritiek op vlees, en zeggen dat het onderzoek gebrekkig is. Na analyse van het onderzoek concluderen de onderzoekers achter de Dublin Declaration dat het verband tussen vleesinname en ziekte bijna niet bestaat wanneer je verder gezond en gevarieerd eet. Zij stellen dat er wetenschappelijk bewijs is dat regelmatige consumptie van vlees, zuivel en ei binnen een gezond dieet gunstig is voor mensen.

Het eten van veel rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren wordt in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker. Vlees heeft veel invloed op het klimaat vergeleken met andere producten: kippenvlees het minste en rundvlees het meest. De wereldwijde toenemende vraag naar vlees leidt tot ontbossing, meer land- en watergebruik en het verdwijnen van regenwoud. Diverse veehouderijen houden extra rekening met dierenwelzijn.

labels: #Vlees

Zie ook: