Borstvoeding is de beste voeding voor baby’s. Moedermelk voorziet baby’s van voldoende energie en voedingsstoffen in de eerste 6 maanden. De enige uitzonderingen hierop zijn vitamine D en K. Daarvan is extra nodig voor een optimale ontwikkeling van het kind.

De samenstelling van moedermelk

De samenstelling van borstvoeding is zeer complex. Wat de moeder of ouder eet of drinkt heeft maar voor een klein deel invloed op de samenstelling van de moedermelk. Stoffen in alcohol, tabak, medicijnen, sommige kruiden of cafeïne kunnen wel via de moeder in de borstvoeding terechtkomen.

In Nederland is een aantal zaken rondom borstvoeding in de wet vastgelegd. Zo wordt in de Warenwet uitvoering gegeven aan de Internationale gedragscode voor het op de markt brengen van vervangingsmiddelen van moedermelk’ (WHO, 1981). Regelgeving rond borstvoeding en werk is vooral te vinden in de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en de Arbeidstijdenwet. Werkgevers zijn verplicht om de tijd die de werknemer gebruikt voor het geven van borstvoeding of om te kolven te betalen. Bovendien moeten ze daarvoor een geschikte kolfruimte ter beschikking stellen.

Verschillende soorten moedermelk

Colostrum: de moedermelk van de eerste dagen na de geboorte. Colostrum bevat relatief grote hoeveelheden van de stoffen die het kind beschermen tegen ziekten. Daarnaast is deze eerste borstvoeding rijk aan stoffen zoals cholesterol, albumine, fosfolipiden, vitamines A, E en K, natrium, zink en selenium.

Rijpe moedermelk: vanaf ongeveer 2 weken na de geboorte. Tijdens de overgang van colostrum naar rijpe moedermelk neemt de concentratie aan beschermende stoffen af. Ook tijdens het borstvoeding geven zelf verandert de samenstelling geleidelijk.

De borst maakt één soort melk waarvan het vetgehalte kan variëren, afhankelijk van de tijd die er tussen 2 voedingen zit. Hoe hoog het vetgehalte is hangt af van hoe vaak en hoe lang de moeder voedt.

Belangrijke stoffen in moedermelk

Hoewel er al veel bekend is, is niet van alle stoffen in moedermelk precies bekend wat ze doen. Het is wel duidelijk dat er verschillende stoffen zijn die de kans op allerlei infecties en ziekten kleiner maken en de ontwikkeling van het immuunsysteem van een kind bevorderen.

Complementfactoren: deze stoffen zijn belangrijk voor de weerstand van het kind.

Invloed van voeding op de samenstelling van moedermelk

De hoeveelheid voedingsstoffen in de borstvoeding wordt maar voor een klein deel beïnvloed door wat de moeder of ouder eet. Als iemand die borstvoeding geeft onvoldoende eet of onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, gaat dit vooral ten koste van diegene zelf en de conditie.

Het soort en de hoeveelheid vet in moedermelk varieert en wordt deels beïnvloed door het vet dat de moeder eet. Moedermelk bevat in de eerste weken relatief veel eiwit.

De koolhydraten in moedermelk bestaan voor 80% uit lactose. Wat de moeder eet heeft hierop geen invloed. De hoeveelheid mineralen in moedermelk wordt niet beïnvloed door de voeding van de moeder.

Het vitaminegehalte van moedermelk, met name de vetoplosbare vitamines, wordt beïnvloed door de hoeveelheid vitamines die de moeder via de voeding binnenkrijgt. Toch hebben kinderen die borstvoeding krijgen bijna nooit last van een vitaminetekort. Alleen bij zeer ernstige ondervoeding van de moeder bestaat de kans op een vitaminetekort. Kinderen die borstvoeding krijgen hebben wel extra vitamine K en vitamine D nodig voor een optimale ontwikkeling. Aan flesvoeding is vitamine K toegevoegd.

Water is het belangrijkste bestanddeel van moedermelk. Als kinderen uitsluitend borstvoeding krijgen, hebben ze geen extra vocht nodig. Bij warm weer is het advies om baby’s vaker aan de borst te laten drinken.

Stoffen uit de voeding van de moeder komen in de moedermelk terecht, denk aan smaak en geurstoffen. Daardoor wordt de smaak en geur van de borstvoeding beïnvloed door wat de moeder eet en drinkt.

Voordelen van borstvoeding

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat borstvoeding gezonder is dan flesvoeding. Kinderen die borstvoeding hebben gehad, krijgen waarschijnlijk minder last van astma, piepen op de borst en eczeem. Bovendien verbetert borstvoeding waarschijnlijk de intellectuele en motorische ontwikkeling.

Gezond eten tijdens borstvoeding

Wil je weten hoe je gezond eet tijdens het geven van borstvoeding en hoeveel? De Oei, ik groei! Wanneer je borstvoeding geeft eet je gewoon gezond en gevarieerd volgens de Schijf van Vijf. Voor het aanmaken van borstvoeding heeft je lichaam meer energie en voedingsstoffen nodig dan normaal.

Meer eten dan je gewend bent, én dat zonder te snoepen of te gaan snacken omdat je ook meer honger voelt. Dat kan best lastig zijn! Als je gevarieerd eet volgens de Schijf van Vijf, dan krijg je voldoende goede voedingsstoffen binnen.

Voedingsstoffen zijn eiwitten, koolhydraten, vetten, vitamines en mineralen. Varieer vooral volop met groente en fruit om alle voedingsstoffen die daarin zitten binnen te krijgen. Borstvoeding vraagt energie en vocht. Om tijdens de borstvoeding voldoende binnen te krijgen eet je van sommige producten uit de Schijf van Vijf net wat meer. Zo neem je meer noten, vlees of vegetarische keuzes, vet (halvarine of margarine), zuivel en volkorenbrood. Zorg er ook voor dat je voldoende drinkt. Veel moeders merken dat zij vooral aan het begin van de borstvoedingsperiode meer dorst hebben. Wil je weten hoeveel je ongeveer kunt eten? Vul de 'Schijf van Vijf voor jou' tool in om te zien wat en hoeveel per dag je nodig hebt. Bedenk wel dat het gemiddelden zijn en dat niet iedereen evenveel nodig heeft. Na 6 maanden heeft je baby ook vaste voeding nodig naast borstvoeding.

Vanaf het moment dat je kindje meer vaste voeding gaat eten, dan vraagt het minder borstvoeding. Hierdoor gaat je lichaam geleidelijk aan wat minder borstvoeding aanmaken.

Afvallen tijdens borstvoeding

Het is af te raden om actief te gaan lijnen als je borstvoeding geeft. Bij streng lijnen kan de voeding van de moeder onevenwichtig worden, terwijl de productie van moedermelk juist de behoefte aan voedingsstoffen vergroot. Extra energie van je lichaam vraagt. Afvallen is ook niet nodig: door het normale gewichtsverlies is het gewicht normaal gesproken aan het einde van de borstvoedingsperiode bij volledige borstvoeding ongeveer op het niveau van voor de zwangerschap. Dit is niet zo als maar kort borstvoeding wordt gegeven.

Zodra de borstvoeding wordt afgebouwd, zijn de 500 extra calorieën voor de aanmaak van de moedermelk niet meer nodig. Om te voorkomen dat het gewicht dan toeneemt, moeten vrouwen die borstvoeding afbouwen dus minder gaan eten.

Allergieën en darmkrampen

Als een kind een allergische reactie heeft, dan komt dat bij kinderen die uitsluitend moedermelk krijgen door de voeding van de moeder. Meestal is koemelk de boosdoener. In dat geval krijgt de moeder het advies om koemelk volledig te vermijden. Als kinderen naast moedermelk ook kunstvoeding krijgen, dan is het nodig om de kunstvoeding aan te passen.

Het is niet bewezen dat koolsoorten, uien, scherpe kruiden, sinaasappelsap en chocola via de voeding van de moeder darmkrampen kunnen veroorzaken bij kinderen die borstvoeding krijgen. Krampjes komen door de ontwikkeling van de darmen, niet door wat de moeder eet. Na 3 maanden zijn de krampjes over het algemeen over.

Schadelijke stoffen en borstvoeding

Mensen krijgen schadelijke stoffen, zoals dioxines en PCB’s binnen via eten en drinken. Na de geboorte kunnen deze stoffen in moedermelk voorkomen. Onderzoek heeft geen nadelige effecten hiervan voor het kind kunnen aantonen. Daarom wordt borstvoeding geven niet afgeraden. De voordelen van borstvoeding wegen ruimschoots op tegen de nadelen van dit soort verontreinigingen.

Borstvoedende ouders krijgen net als iedereen het advies om 1 keer per week (vette) vis te eten vanwege de positieve gezondheidseffecten van vis. Wel wordt aangeraden niet meer dan 2 porties per week te eten en het eten van rivierpaling, verse tonijn en zwaardvis te vermijden.

Specifieke stoffen om op te letten

Alcohol

Schadelijke stoffen uit alcohol komen via de borstvoeding bij het kind terecht. Als de moeder alcohol heeft gedronken, drinkt het kind minder en kan het slaap/waakpatroon verstoord raken. Het veiligste is daarom niet te drinken. Als een moeder toch alcohol wil drinken, kan ze het beste op 1 glas houden direct na een voeding, en vervolgens de borstvoeding van de eerstvolgende 3 uur af te kolven en weg te gooien.

Roken

Bij roken komen nicotine en andere schadelijke stoffen in de moedermelk terecht. Toch kunnen vrouwen die écht niet kunt stoppen, beter wel borstvoeding geven. Juist omdat het kind wordt blootgesteld aan de schadelijke stoffen in sigaretten heeft hij de afweerstoffen uit moedermelk extra hard nodig. Ook bij roken, blijft borstvoeding de meest gezonde manier van het voeden van een kind. Daarbij geldt wel om nooit te roken tijdens de voeding of waar het kind bij is.

Cafeïne

Cafeïne uit bijvoorbeeld koffie en cola komt in de moedermelk terecht en kan het kind onrustig maken. Het is aan te raden daarom niet te veel dranken met cafeïne te nemen. Het advies is maximaal 1 kopje koffie per dag.

Cafeïne komt via de borstvoeding bij je baby. Daarom wordt aangeraden om niet meer dan 200 milligram cafeïne te nemen over de dag. In een kop filterkoffie zit gemiddeld 75 milligram cafeïne, in een kop espresso gemiddeld 60 milligram, in zwarte thee gemiddeld 30 milligram en in groene thee gemiddeld 20 milligram. Probeer het te houden bij maximaal 2 koppen koffie of 4 koppen zwarte thee op een dag te nemen. Of neem cafeïnevrije koffie. Probeer koffie en thee af te wisselen met water en zuivel.

Kruiden

Schadelijke stoffen in kruiden, zoals aloë, senna en Kava Kava kunnen overgaan in de moedermelk en mogelijk schadelijk zijn voor het kind. Het is aan te raden matig te zijn met kruiden. Venkel-,anijs en kaneel bevatten plantengifstoffen die mogelijk schadelijk zijn. Daarom wordt aangeraden om geen borstvoedingsthee met venkel, anijs of kaneel, venkelthee, anijsthee of kaneelthee te drinken als je borstvoeding geeft.

Het Voedingscentrum raadt aan om matig te zijn met thee van venkel, anijs en/of kaneel, omdat hier plantengifstoffen in zitten die in de moedermelk kunnen komen. In thee kan te veel van deze gifstoffen zitten en dat zou schadelijk kunnen zijn voor de baby.

Medicijnen

Het geven van borstvoeding is een reden om kritisch om te gaan met het gebruik van medicijnen. Dit geldt ook voor de middelen die zonder recept verkrijgbaar zijn, inclusief de homeopathische middelen. Van bijna alle geneesmiddelen komt er wel wat in de moedermelk terecht. Toch is het meestal wel mogelijk om een middel voor te schrijven dat nauwelijks of geen nadelige gevolgen heeft voor het kind. Soms kan het noodzakelijk zijn dat de moeder een geneesmiddel gebruikt dat via de moedermelk schadelijk is voor het kind. Dan zal de arts met de moeder overleggen hoe in dat geval met de borstvoeding moet worden omgegaan. Het kan dan nodig zijn tijdelijk te kolven en de gekolfde melk weg te gooien. Sommige geneesmiddelen zijn weer snel uit lichaam verdwenen.

Tips voor een gezonde borstvoedingsperiode

  • Eet gevarieerd: Eet minimaal 250 gram groente en twee stuks fruit per dag. Probeer elke maaltijd zo gebalanceerd mogelijk te maken. Het beste? Je baby maakt door jouw voeding alvast kennis met verschillende smaken.
  • Luister naar je lichaam: Je hoeft geen lijstjes te volgen om alles perfect te doen. Luister vooral naar je lichaam. Voel je je snel moe of heb je meer honger? Dat is logisch. Borstvoeding vraagt veel energie, dus eet regelmatig en drink voldoende. Tip: zet een glas water klaar bij elke voeding.
  • Houd een voedingsdagboek bij: Merkt je baby onrust of buikkrampjes na bepaalde voedingsmiddelen? Dan kan het slim zijn om een voedingsdagboek bij te houden en te kijken of er een patroon ontstaat.
  • Vraag advies: Twijfel je over je voeding of de reactie van je baby? Vraag gerust advies aan je verloskundige, huisarts of lactatiekundige. En vergeet niet: elke baby is uniek. Wat voor de één werkt, is voor de ander misschien minder geschikt.

Wat als je iets verkeerds hebt gegeten?

Heb je iets gegeten dat niet goed meer is, bijvoorbeeld een stukje beschimmeld brood of melk die over de datum was? Dan is dat in principe niet erg. Ook als je er een voedselinfectie van krijgt is dat meestal alleen vervelend voor jezelf.

Richtlijnen voor extra energie en voedingsstoffen

Bij borstvoeding wordt een evenwichtige voeding geadviseerd die voldoende energie geeft. Het is van belang om regelmatig, gezond, en goed gevarieerd te eten. Een gezond, gevarieerd dieet levert ongeveer de aanbevolen hoeveelheid eiwitten, vitaminen en mineralen. De samenstelling van de moedermelk wordt nauwelijks beïnvloed door wat de moeder eet. Als de moeder borstvoeding geeft onvoldoende eet of onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, gaat dit vooral ten koste van zichzelf.

Extra energie en voedingsstoffen nodig

De productie van moedermelk vraagt extra energie. Vrouwen die borstvoeding geven hebben ongeveer 500 kilocalorieën per dag extra nodig. Daarbij is gevarieerd eten belangrijk om voldoende van alle voedingsstoffen binnen te krijgen. Verder is voldoende drinken extra belangrijk. Dit is tenminste 1,5 tot 2 liter per dag. Naast de aanbevolen hoeveelheid melkproducten (in totaal 500 ml) kan bijvoorbeeld ook (mineraal)water, vruchtensap en frisdrank worden gedronken. Van koffie, thee, en cola wordt geadviseerd maximaal 2-3 bekers c.q. glazen per dag te nuttigen. Energiedranken worden niet geadviseerd.

Aanvullende vitamines

Vrouwen die borstvoeding geven en gevarieerd eten, hebben in het algemeen geen vitaminepreparaten en/of voedingssupplementen nodig. Als vrouwen toch wat extra willen, is een multi (vitamine) preparaat het beste omdat de voedingsstoffen hierin in een goede onderlinge verhouding zijn opgenomen. Met een dosering van ongeveer de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) krijgt het lichaam ruim voldoende, maar niet te veel binnen. Speciale preparaten voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, zijn ook goed.

Vitamine D bij borstvoeding

Vanuit het voedingscentrum is de richtlijn vitamine D voor de borstvoedende moeder vervallen. Het algemene advies is geen vitamine D, tenzij de moeder niet voldoende gezond, en gevarieerd eet. Een gevarieerd dieet bevat voor voldoende vitamine D ook vette vis zoals zalm, haring en makreel. Daarnaast komt vitamine D ook voor in boter, melkproducten, eieren en vlees. Tevens is ook het advies dagelijks 15 minuten buiten te zijn tussen 11.00 u en 15.00 u. Kan de moeder hieraan niet voldoen, dan is het van belang om toch de intake van 10 mcg vitamine D per dag te adviseren.

Foliumzuur voor een volgende zwangerschap

Alleen als een volgende zwangerschap is gewenst, is tot en met de eerste acht weken van de zwangerschap 400 µg foliumzuur per dag extra nodig. Door inname van de geadviseerde hoeveelheid foliumzuur is er een kleinere kans op een kind met een open ruggetje, hazenlip en open gehemelte. Extra foliumzuur heeft geen nadelige gevolgen voor het kind dat borstvoeding krijgt.

labels:

Zie ook: