Diarree is dunne, waterige ontlasting, en er is sprake van diarree als iemand drie keer of vaker per dag naar het toilet gaat en de ontlasting ongevormd en dun is. Diarree komt vaak snel opzetten waardoor je meteen naar het toilet moet. Als de ontlasting alleen wat minder vast is dan normaal is dat niet direct diarree.

De oorzaken van diarree zijn divers: te veel, te vet of erg pittig eten, eten dat te veel ‘slechte’ bacteriën bevat. Maar ook een voedselallergie of -intolerantie, buikgriep, een infectie of psychologische spanning kan diarree veroorzaken. Jaarlijks hebben zo’n 4,5 miljoen mensen er last van.

Er worden verschillende soorten diarree onderscheiden: acute diarree, chronische diarree, reizigersdiarree en peuterdiarree.

Soorten Diarree

  • Acute diarree is een plotselinge verandering van je ontlastingspatroon. De ontlasting is dun en waterig. Ook moet je vaker naar het toilet dan normaal. Acute diarree komt vaak voor en gaat meestal tussen de 4 en 7 dagen vanzelf weer over. Acute diarree kan ontstaan door een bacteriële- of virusinfectie of een parasiet. Ook (overmatig gebruik van) bepaalde voedingsmiddelen kan leiden tot diarree: zoetstoffen, alcohol en vette producten.
  • Je spreekt van chronische diarree als de diarreeklachten langer dan 14 dagen aanhouden. Chronische diarree kan worden veroorzaakt door gebruik van medicatie, antibiotica of een voedselallergie of -intolerantie (bv melkallergie of coeliakie). Daarnaast kunnen chronische aandoeningen zoals ziekte van Crohn of het prikkelbaar darm syndroom (IBS) de oorzaak zijn.
  • Reizigersdiarree kenmerkt zich door dunne, waterige ontlasting. Naast diarree kan je last hebben van buikkrampen, buikpijn, misselijkheid, braken, gebrek aan eetlust en/of lichte koorts.
  • Peuterdiarree komt het vaakst voor in de leeftijd tussen 1 en 4 jaar. Peuterdiarree heeft veel mogelijke oorzaken, vaak is dit gastro-enteritis, oftewel ‘buikgriep’ of overmatig gebruik van (helder) appelsap. Ook kan peuterdiarree ontstaan door een malabsorbtie syndroom (glutenintolerantie, taaislijmziekte), een parasiet, voedselovergevoelligheid of obstipatie, waardoor ‘overloopdiarree’ ontstaat.

Mogelijke Oorzaken van Diarree

Diarree kan veel verschillende oorzaken hebben. Acute diarree ontstaat meestal door een besmetting met virussen, bacteriën of parasieten. Een veelvoorkomende vorm van acute diarree is de zogenoemde buikgriep. Ook acute diarree door een bacterie of parasiet komt vaak voor. Eten of drinken van besmet voedsel of water is vaak de oorzaak. Dit soort darminfecties ontstaan vaker in het buitenland (bijvoorbeeld tijdens een vakantie). In het buitenland is de hygiëne soms minder en er zijn andere virussen, bacteriën en parasieten dan thuis.

In rauw vlees, zoals kip en varkensvlees, zitten bacteriën waarvan mensen ziek kunnen worden. Normaal veroorzaakt het eten van besmet vlees niet direct een infectie. Dit risico bestaat wel wanneer vlees niet koel bewaard wordt waardoor bacteriën zich kunnen vermeerderen. Of wanneer het vlees niet goed genoeg doorbakken wordt, zodat niet alle bacteriën worden gedood. Ook ’kruisbesmetting’ kan infectie veroorzaken. Er is bijvoorbeeld sprake van kruisbesmetting wanneer je hetzelfde bestek gebruikt voor rauw en bereid vlees. Of wanneer je één snijplank gebruikt voor rauw vlees en rauwkost.

De Campylobacter jejuni bacterie is in Nederland de belangrijkste veroorzaker van darminfecties. In sommige gevallen kan de Salmonellabacterie acute diarree veroorzaken.

Er zijn ook maag-darmziekten waarbij langdurige diarree optreedt. Bijvoorbeeld bij chronische darmontstekingen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Ook bij chronische aandoeningen aan de alvleesklier, lever en galwegen kan langdurige vetdiarree voorkomen. Dit is een vettige en dunne ontlasting. Vaak blijft deze ontlasting drijven in de toiletpot of plakken aan de randen van de toiletpot. Bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is de darmwand overgevoelig voor prikkels en reageert hierop met krampen, pijn en een opgeblazen gevoel.

Sommige mensen kunnen bepaalde voedingsmiddelen niet verdragen. Dit wordt voedselintolerantie genoemd. Een bekend voorbeeld hiervan is lactose-intolerantie. Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij sprake is van een afweerreactie tegen gluten. Gluten is een eiwit dat in bepaalde granen en graanproducten voorkomt. Zoals in brood, crackers, pasta, pizza, maar gluten worden ook gebruikt in bijvoorbeeld sauzen en soepen. Wanneer iemand met coeliakie gluten eet, kan de afweerreactie zorgen voor beschadiging van het slijmvlies van de dunne darm.

Dunnere ontlasting (zonder dat echt sprake is van waterdunne diarree) wordt in veel gevallen veroorzaakt door een verkeerd voedingspatroon. Vezelrijke, gezonde voeding is in dat geval belangrijk. Vezels zorgen voor een goede darmwerking. Ze nemen vocht uit de ontlasting op en creëren daardoor een steviger en soepelere ontlasting. Overmatig gebruik van zoetstoffen kan ook diarree veroorzaken.

Veel medicijnen hebben als bijwerking diarree. Diarree kan ook het gevolg zijn van een (te) snelle passage van ontlasting door de darm. Dit gebeurt bijvoorbeeld door stress of spanningen.

Soms kan iemand diarree hebben, maar in feite last hebben van verstopping. Dit komt omdat de vaste ontlasting ervoor zorgt dat de darmbacteriën de ontlasting laten ‘gisten’. Hierdoor kan dunne ontlasting langs de harde ontlasting weglekken.

Als gevolg van een toegenomen werking van de schildklier, kan de stofwisseling versnellen. De klacht bij diarree is dunne ontlasting, meerdere keren per dag. Daarnaast komt de behoefte om naar het toilet te gaan (aandrang) meestal plotseling. Ook het ophouden van de ontlasting lukt meestal niet of moeizaam. De ontlasting heeft bij diarree vaak een andere kleur en geur.

Dumping Syndroom

Met het dumpingsyndroom worden de klachten bedoeld die ontstaan na een te snelle maagontlediging. Het dumpingsyndroom ontstaat bijna altijd na een operatie waarbij (een deel van) de maag is aangepast of verwijderd. Soms komen de klachten door beschadiging van de zenuw die de maag aanstuurt, de nervus vagus.

We zien het dumpingsyndroom vooral bij patiënten die maagverkleining (bariatrische chirurgie) hebben gehad om af te vallen. Dit komt vooral voor na een gastric bypass, waarbij de maag kleiner wordt gemaakt en er een verbinding wordt gelegd met de dunne darm. Het komt minder vaak voor na een sleeve gastrectomie. Hierbij wordt een groot deel van de maag verwijderd. Ongeveer 1% van de mensen met het dumpingsyndroom heeft geen maagoperatie ondergaan. Dumpingklachten zonder een maagoperatie zijn dus heel zeldzaam, en de oorzaak bij deze groep is vaak niet duidelijk.

Er zijn twee soorten dumpingklachten die kunnen voorkomen. Sommige mensen hebben last van beide, maar ze kunnen ook los van elkaar voorkomen.

  • Vroege dumpingklachten: dit zijn de klachten die vrij snel na de maaltijd optreden. Vroege dumpingklachten ontstaan meestal 15 tot 30 minuten nadat je iets hebt gegeten. Dit gebeurt omdat het voedsel te snel en in grote stukken in de dunne darm terechtkomt. Dit kan ontstaan na een maagoperatie, zoals een maagverkleining. Normaal wordt het voedsel in de maag eerst fijngemalen en in kleine hoeveelheden doorgestuurd naar de dunne darm. Bij vroege dumping gebeurt dit te snel. De dunne darm merkt dat het voedsel te groot is. Je lichaam reageert hierop door vocht uit je bloedvaten naar de darmen te verplaatsen. Hierdoor voel je je opgeblazen en krijg je soms diarree, meestal na 30 tot 60 minuten. Ook kunnen je darmen stoffen vrijgeven die je hartslag en soms ook je bloeddruk kunnen beïnvloeden.
  • Late dumpingklachten: deze ontstaan zo’n één tot drie uur na de maaltijd. Late dumpingklachten ontstaan 1 tot 3 uur na het eten van een maaltijd met veel suiker of zetmeel, zoals vruchtsuiker (fructose) of tafelsuiker (sucrose). Normaal blijft het eten 2 tot 3 uur in de maag, waar het wordt fijngemalen en gekneed voordat het naar de dunne darm gaat. Na een maagoperatie, zoals een maagverkleining, gaat dit veel sneller en komt het voedsel in grote stukken in de dunne darm terecht. Door deze versnelling raakt de balans tussen de bloedsuikerspiegel en de aanmaak van insuline verstoord. Suikers worden snel opgenomen, maar de insuline die nodig is om de bloedsuiker te verlagen, komt te laat op gang. Hierdoor wordt er nog steeds insuline aangemaakt wanneer de bloedsuiker al is gedaald. Dit leidt tot een lage bloedsuikerspiegel (reactieve hypoglykemie). Dit lijkt op een suikertekort bij mensen met suikerziekte (diabetes). Door pure suiker te blijven eten wordt de hypo in stand gehouden.

Diagnose en Onderzoek

Acute diarree door een buikgriep of door het eten of drinken van besmet voedsel of water, geneest meestal vanzelf. De diagnose bij acute diarree wordt gesteld op basis van het klachtenpatroon.

Als de diarree aanhoudt, kan de huisarts voorstellen om je ontlasting te laten onderzoeken. Zeker als je voorafgaand of tijdens de diarree in het buitenland bent geweest, is ontlastingsonderzoek aan te raden. Bij chronische diarree is soms aanvullend onderzoek nodig om een diagnose te kunnen stellen.

De huisarts kan verschillende onderzoeken (laten) uitvoeren afhankelijk van de ernst van de (overige) klachten. De huisarts kan je doorverwijzen naar een maag-, darm- en leverarts (MDL-arts) of internist voor verder onderzoek in het ziekenhuis. Daarnaast kan je (huis)arts je verwijzen naar de diëtist.

Behandeling en Adviezen

Bij acute diarree is meestal geen behandeling nodig. De klachten verminderen vaak binnen enkele dagen. Als je last blijft houden van waterige ontlasting, buikkrampen en/of koorts kan de huisarts verder onderzoek doen.

Diarreeremmers zoals loperamide zijn een veilig optie wanneer je last hebt van acute infectieuze diarree. Ze helpen om diarreeklachten te verminderen. Bij chronische diarree is de behandeling afhankelijk van de oorzaak. Vaak kan de onderliggende ziekte behandeld worden waardoor de diarree vermindert.

Bij (dreigende) uitdroging als gevolg van diarree kan de huisarts middelen voorschrijven om de uitdroging te voorkomen of te behandelen (bijvoorbeeld met ORS, een mengsel van zouten en druivensuiker). Bij tekenen van ernstige uitdroging zal de huisarts je verwijzen naar het ziekenhuis.

Het is belangrijk om minstens 2-3 liter per dag te drinken om uitdroging te voorkomen. Vooral bij kinderen en oudere mensen is er bij aanhoudende diarree kans op uitdroging. Ook wanneer je last hebt van braken en koorts verlies je extra veel vocht. Het vocht dat je verliest moet weer aangevuld worden. Drink daarom veel, ook als je denkt dat iedere slok water er onmiddellijk weer uit komt.

Het advies om bij diarree alleen beschuit met slappe thee te gebruiken is achterhaald. Eet gewoon waar je trek in hebt. Bruinbrood of volkorenbrood is beter dan witbrood omdat het veel meer vezels bevat. Deze vezels werken als een soort spons en ze dikken de ontlasting in.

Voedingsadviezen bij Dumpingklachten

Veel klachten kunnen worden voorkomen of verminderd door het volgen van specifieke adviezen en het aanpassen van je eetgewoontes. Dit is vooral belangrijk als (een deel van) je maag is verwijderd. Het is goed om zelf te ontdekken wat je wel of niet kan helpen. Dit kan je ook doen met hulp van een diëtist.

  • Eet rustig en kauw goed.
  • Eet zes tot acht kleine maaltijden verdeeld over de dag. Zo voorkom je dat je te vol zit.
  • Verdeel wat je drinkt goed over de dag. Drink niet veel tijdens de maaltijd. Dat kan ervoor zorgen dat het eten te snel in je darmen komt. Een klein glas drinken bij de maaltijd is meestal geen probleem.
  • Vermijd snelle suikers. Suikers zoals suikerklontjes en vruchtensuiker worden snel opgenomen, vooral als ze vloeibaar zijn.
  • Eet vers fruit in kleine hoeveelheden. Twee stuks fruit per dag is goed voor de vezels, vitamines en mineralen. Maar eet niet te veel tegelijk.
  • Let op melkproducten. In melk zit melksuiker (lactose). Lactose is een snel opneembare suiker, waardoor het klachten kan verergeren. Drink niet meer dan 2-3 glazen melk per dag. Als je last blijft houden, probeer dan karnemelk of yoghurt. Deze worden meestal beter verdragen.
  • Pas op met suikers in gebak en koekjes. Suiker zit ook in cake, ontbijtkoek, koekjes en zoet beleg. Eet producten met suiker waar ook eiwitten en vet in zit.
  • Verdeel koolhydraten over de dag. Kies voor vezelrijke producten. Ook kan het helpen om de witte pasta of witte rijst te vervangen door de volkorenvariant, zoals volkorenbrood, zilvervliesrijst of volkorenpasta. Of kies eens voor peulvruchten.

Heb je last van dumpingklachten? Eet dan iets kleins met fruitsuiker, zoals een halve banaan. Ga na het eten even liggen. Als je veel last hebt van dumpingsyndroom en moeite hebt om op gewicht te blijven, is het belangrijk om contact op te nemen met een diëtist.

Preventie

Diarree is meestal zeer besmettelijk. Was je handen en het kookgerei regelmatig, vooral na het aanraken van rauw vlees. Gebruik verschillende snijplanken voor vlees en groenten. Bak of gril varkensvlees en kip door en door zodat het goed gaar wordt.

Om te voorkomen dat je weer diarree krijgt:

  • Bewaar resten van je maaltijd altijd in de koelkast. Niet langer dan 2 dagen. Resten van afhaalmaaltijden kun je beter niet bewaren.
  • Neem elke dag een schone vaatdoek.
  • Gebruik alleen schone messen en snijplanken. Gebruik aparte messen en snijplanken voor rauw vlees.

Was regelmatig je handen met water en zeep. Droog ze ook goed af. Was en droog elke keer als je naar de wc bent geweest. En voor en na het koken. Vooral na het aanraken van rauw vlees.

Een bijzondere vorm van diarree is reizigersdiarree. Informeer of het water uit de kraan drinkbaar is. In veel niet-westerse landen is het niet verstandig water uit de kraan te drinken of te gebruiken bij het bereiden van voedsel en het tandenpoetsen. Informeer bij de plaatselijke GGD of er speciale voorzorgsmaatregelen nodig zijn voor de vakantie. In sommige vakantielanden (bijvoorbeeld Egypte, Turkije, Thailand, etc.) worden vaccinaties aanbevolen of zijn ze zelfs verplicht.

labels:

Zie ook: