Herman Kochs roman Het Diner heeft bij velen de vraag opgeroepen: in hoeverre ben je als ouder verantwoordelijk voor de daden van je eigen kind? De roman, Kochs zesde, is zijn eerste boek dat bij zijn nieuwe uitgever Anthos verscheen.
Het verhaal speelt zich af tijdens een diner in een chic restaurant, waar twee echtparen samenkomen: Paul en Claire, en Serge en Babette. Paul en Serge zijn broers. Serge is een bekend politicus, zelfs de gedoodverfde nieuwe premier van het land, en hij heeft het hele diner georganiseerd om de kwestie eens en famille te bespreken.
De lezers weten dat er iets verborgen wordt gehouden, een geheim dat stukje bij beetje wordt onthuld. De twee vijftienjarige zoons van beide echtparen, Michel en Rick, hebben samen iets uitgehaald wat hun toekomst kan verwoesten. Ze praten over alledaagse dingen, dingen waar mensen tijdens etentjes over praten: werk, de laatste films, de oorlog in Irak, vakantieplannen, et cetera.
Het diner heeft een reden: de twee zonen van de echtparen hebben iets ergs gedaan. Wat ze hebben gedaan, laat ik achterwegen. Het zou het boek spoilen en dat zou zonde zijn.
De Verhaallijn en Personages
In Het Diner volgen we hoe Paul samen met zijn vrouw Claire uit eten gaat met zijn broer Serge, wie waarschijnlijk die nieuwe minister-president van Nederland zal worden, en diens vrouw Babette. Twee mannen, twee vrouwen, twee zoons wie durft een beslissing te nemen over de toekomst van zijn eigen kind? Wat het nog ingewikkelder maakt is dat de vader van een van de jongens de beoogde nieuwe minister-president van Nederland is.
Al lezende merkte ik dat ik in de loop van het verhaal een afschuw kreeg van alle 4 de volwassenen. Zowel de toekomst van Michel en Rick, als de carrière van Serge, zijn afhankelijk van wat er uit het gesprek komt tijdens het diner.
Serge is vooral bezig met de gevolgen voor zijn carrière als het uitkomt, de anderen willen hun zoons de hand boven het hoofd houden. Ze hebben zelfs hun zonen niet eens gestraft voor wat ze gedaan hebben. Babette heeft er alles voor over om haar huidige leventje voor te zetten: haar man op korte termijn als premier, en haar zoons (naast Rick hebben ze nog een geadopteerde zoon). De reden dat Serge zich drukt maakt over de misdaad van Rick en Michel is meer om wat de goegemeente ervan denkt, dan dat hij zelf de daad verafschuwt en afkeurt.
In het boek lezen we hoe het diner moeizaam op gang komt, even als het boek zelf. Maar langzaam komt er wat tempo in het boek, even als in het verhaal. Maar ondanks dat, kom je wel telkens meer te weten over Paul, en ook over zijn zoon Michel.
De Schuldvraag
Het diner dringt de lezer een pijnlijke vraag op: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je zoon van vijftien een moordenaar is, een pleger van zinloos geweld die daar nog lol aan beleeft ook? Wat doe je als je erachter komt dat je kind een “monster” is? Ik vermoed dat hier ook de bron van het succes ligt. Het lezerspubliek bestaat vooral uit ouders (want de jeugd “leest niet meer”), in meerderheid moeders, voor wie dit thema hun ergste nachtmerrie belichaamt.
De gewelddadigheid van hun zoon Michel blijkt het gevolg van een vreselijke - niet bij name genoemde - erfelijke ziekte. Vader Paul, zo wordt gaandeweg op vakkundige wijze onthuld, gedraagt zich bij gelegenheid al even gestoord en gewelddadig. Vader en zoon zijn allebei “monsters”.
Een mooi gegeven is dat zowel vader Paul als moeder Claire hun zoon hebben herkend op de video van Opsporing Verzocht, zonder het tegen elkaar te zeggen. Alle gelegenheid dus voor een dieptepeiling naar wat er met een echtpaar kan gebeuren dat bij zo’n calamiteit begint met elkaar te ontzien. De corruptie sluipt al meteen in hun relatie.
De leesclubs die Het diner uitkiezen kunnen het eigenlijk nog alleen hebben over de reactie van moeder Claire, die ook zonder erfelijke ziekte voor niets terugdeinst om haar gezin te verdedigen. Zijn alle moeders zulke monsters van liefde? Het is een uitnodiging tot eindeloze introspectie, zou ik zeggen, met discussie na.
Stijl en Structuur
Iets wat zeker gewaardeerd wordt bij dit boek is de schrijfstijl, omdat die ontzettend goed is. Het ene moment zit de lezer flink te grijnzen of zelfs hardop te lachen tijdens het lezen, terwijl het andere moment de lezer met open ogen en een gespannen gezicht het boek steviger vast pakt omdat hij móet weten wat er gebeurd.
Het verhaal is vlot geschreven, heeft vaart en humor, ondanks de cynische en ook wel nihilistische ondertoon erin. Bij iedere gang komt er meer naar buiten. Alles speelt zich af in en rond het restaurant. Wat dat betreft is het een moderne klassieke tragedie, met zijn eenheid van tijd, plaats en handeling.
Vanuit het perspectief van Paul schetst Herman Koch met zijn licht vileine en cynische toon een oplopende confrontratie. De verschillende personages weet hij met humoristische pennenstreken te kenschetsen; het irritante wijzen met de pink door de ober, het schijnheilige gewoon-blijven-doen van zijn broer, de ‘upcoming’ politicus.
Intertekstualiteit en Thema's
In de roman komen drie interessante gevallen van intertekstualiteit voor. Geeft het pistool-voorbeeld aan hoe de roman Het diner is gestructureerd, een ander citaat introduceert de thematiek van het boek.
Voortdurend komt Paul op dat begrip ‘gelukkig gezin’ terug, in feite zijn al zijn handelingen (en die van Claire) erop gericht om het geluk van hun gezin te bewaren, tegen elke prijs. Er is nog een verwijzing die bij herlezing een bijzonder wrange bijklank krijgt.
Manipulatie en Waarheid
De slimheid van Paul ligt op een ander terrein: hij manipuleert het gezichtsveld van de lezers. Zijn stellige uitspraak: ‘Ik geef alleen maar weer wat ik tijdens ons gezamenlijke etentje in het restaurant heb gezien en gehoord’ is misleidend. Hij is geen afstandelijke verslaggever van de feiten, eerder gaat hij vóór de gebeurtenissen staan.
Paul is een vlotte verteller die de lezers van het begin af aan bij het verhaal betrekt en met zijn ‘conferences’ over het gedrag van de obers in een chic restaurant en dweepzieke Hollanders in Frankrijk de lachers op zijn hand krijgt. Pas op het eind zullen die lezers zich realiseren dat ze in een dubieuze morele positie zijn gemanipuleerd.
Beoordeling
Het is ook niet zo dat je nog zit te grijnzen op het moment dat de stemming omslaat in het boek, het is alsof de zinnen hard op schreeuwen hoe de lezer zich hoort te gedragen tijdens het boek. Dit is zeker iets wat op mij een grote indruk heeft achter gelaten.
Goed geschreven, toegankelijk, spannend, geestig en het gaat ook nog ergens over. Wat wil een mens nog meer. Ook ik heb het boek met plezier gelezen en toch vind ik het op een onbegrijpelijke manier mislukt, een schim van wat het had kunnen zijn.
Al met al was dit een vermakelijk verhaal, maar meer dan dat was het ook niet. Waarom deze roman dan ook zo geroemd is, in zowel binnen- als buitenland, is raadselachtig. Er zijn talloze onbekende boeken die beter in elkaar staken dan deze en het is dus niet per se een boek dat aan te raden is, ondanks dat er een legio aan pluspunten aan dit verhaal zit.
labels:
