Het Diner van Herman Koch is een psychologische roman die zich afspeelt tijdens een diner en draait om een moreel dilemma. Twee echtparen, Serge en Babette Lohman, en Claire en Paul Lohman, komen samen in een chic restaurant. Serge staat op het punt de nieuwe minister-president van Nederland te worden. Hun zonen, Michel en Rick, hebben iets verschrikkelijks gedaan: ze hebben een zwerver vermoord.

Samenvatting van het verhaal

Het boek gaat over een diner. Deelnemend aan het diner zijn Serge en Babette Lohman en Claire en Paul Lohman. Serge Lohman staat op het punt om de nieuwe minister-president van Nederland te worden, maar zijn zoon en de zoon van zijn broer hebben iets verschrikkelijks gedaan.

Ze gaan dineren om dit te bespreken, dat is tenminste de bedoeling. De zoon van Paul, Michel, en de zoon van Serge, Rick, hebben een zwerver vermoord. Per ongeluk. De zwerver lag in een pinhokje en zij wilden pinnen. Ze werden kwaad en gooiden een lege jerrycan in het hokje, deze vatte vlam en zo verbrandde de zwerver. Tijdens het gesprek proberen ze het onderwerp steeds te ontlopen.

Tussen het diner door verteld Paul steeds iets over zijn eigen leven dat te maken heeft met het gespreksonderwerp van dat moment. De geadopteerde zoon van Serge en Babette, Beau, heeft de ‘moord’ zien gebeuren en chanteert Rick en Michel ermee. Ze moeten veel geld aan hem geven, dan pas haalt hij alle filmpjes die hij van hen op internet heeft gezet eraf.

Aan het einde wil Serge door het incident van Michel en Rick zich terugtrekken uit de campagne, maar Babette, Claire en Paul zijn het daar niet mee eens. Claire heeft bedacht dat als ze Serge zouden verwonden, hij niet de persconferentie zal geven de volgende dag, waarin hij zijn terugtrekking zou aankondigen. Beau verdwijnt op mysterieuze wijze en het gezin van Paul leeft hun leven ‘gewoon’ verder.

Achtergrond van de personages

Paul Lohman is vader van Michel en gelukkig getrouwd met Claire Lohman. Na een carrière als geschiedenis docent op de middelbare school is hij op non-actief gesteld door zijn agressieve uitingen op het werk en in zijn privé leven. Paul is de broer van presidentskandidaat Serge Lohman. Het verhaal begint bij een diner dat Paul en Claire hebben met zijn broer Serge en zijn vrouw Babette in een duur restaurant.

Een restaurant waar ‘normale’ mensen volgens Paul niet komen. Tijdens het diner valt het Paul op dat Babette heeft gehuild, ze verbergt haar ogen achter een donkere bril. Het gezelschap gaat gewoon aan tafel zonder iets te laten merken. Al snel lopen de spanningen hoog op. Paul en Claire zijn totaal geen types voor een restaurant als dit. Paul ergert zich dood aan de Gerant van het restaurant.

Die, door middel van zijn pink, aanwijst waar alle gerechten wel niet vandaan komen en hoe ze zijn gemaakt. Eerst wordt er gepraat over allerdaagse dingen zoals films, vakanties e.d. Maar als Paul na een bezoek aan het toilet terug komt bij de tafel is het mis gegaan. Babette is in huilen uitgebarsten en vlucht naar de tuin. Claire volgt Babette om met haar te praten. Serge en Paul blijven alleen over.

Serge schuift de huilbui van Babette op de hormonen. Volgens hem heeft ze er al langere tijd last van. Het wordt Paul wat teveel en hij verdwijnt ook van tafel om te kijken waar Claire en Babette zolang blijven. Eenmaal in de tuin voelt Paul een mobieltje afgaan in zijn zak, het mobieltje van zijn zoon. Die middag had hij stiekem in het mobieltje gekeken op zoek naar een filmpje. Hij neemt op en krijgt zijn eigen zoon aan de lijn die zich afvraagt wat zijn vader met zijn mobieltje doet.

Michel wil zijn mobiel wel op komen halen. Hierdoor heeft Paul nog maar even de tijd om het filmpje te zoeken. Hij vindt een filmpje waarin zijn zoon en de zoon van Serge een zwerver mishandelen op het station. Paul weet niet wat hem overkomt, zijn vrouw en zoon houden iets voor hem achter.

Op weg naar huis van een schoolfeest gingen Michel, Rick en Beau(geadopteerde zoon van Serge en Babette) nog even pinnen. In het pinhokje lag een stinkende zwerver te slapen. De zwerfster begint te schelden en zegt dat ze op moeten rotten. Dat maakt Michel en Rick kwaad, Beau heeft er geen zin in en gaat naar huis. Michel en Rick beginnen dingen van straat te halen en het tegen de zwerver aan te gooien.

Ze gooien en bureaulamp en een lege jerrycan. Maar dan gaat het mis… Er komt een aansteker bij en de jerrycan, waarvan de jongens dachten dat hij leeg was, ontploft en de zwerfster is op slag dood. Paul en Claire komen achter dit incident na een uitzending van Opsporing Verzocht. De camera’s in het pinhokje hebben alles opgenomen. Op de beelden is niet te herkennen wie de jongens zijn, maar Paul herkent zijn enige kind meteen. Claire lijkt niets te merken, ten minste zo doet ze.

Langzamerhand komt de aap uit de mouw. Michel vertelt dat Beau Michel en Rick chanteert door een filmpje met hun stem op de achtergrond op YouTube te zetten. Als Michel en Rick geld geven aan Beau is er niks aan de hand, maar als ze dat niet doen dan gaat Beau naar de politie.

Als Michel is vertrokken, en Claire en Babette zijn teruggekeerd gaan ze terug naar het restaurant en schuiven weer aan bij Serge. Dan begint Serge te vertellen dat hij een plan heeft om de toekomst van zijn zoon te beschermen. Hij wil aftreden als toekomstig president. Volgens hem kan Rick er niet mee leven dat hij de dood van een zwerver op zijn geweten heeft.

Babette en Claire verklaren Serge voor gek, Paul kan het allemaal niet zo schelen. Serge verteld dat hij een persconferentie gaat geven in het café waar Paul en Claire altijd komen. Dat maakt Paul wel kwaad. Serge en Claire betalen de rekening en verlaten het restaurant. Claire verteld aan Paul dat ze alles in scène heeft gezet. Het geheimzinnige gedoe van Claire over Michel heeft allemaal een rede.

Aan tafel had Claire Michel opgebeld, later verteld ze aan Paul dat dat toneel was en dat ze Michel een alibi wilde geven. Claire vertelt de rest van haar plan aan Paul. Ze wil dat hij zijn eigen broer verwond zodat de persconferentie niet door kan gaan. Paul vindt die geen goed idee. Dan gaat ook Claire van tafel ze gaat alvast richting het café waar Serge de pers toe gaat spreken. Paul blijft achter tot hij sirenes hoort, hij loopt zo normaal mogelijk naar buiten.

Meteen heeft hij in de gaten wat er aan de hand is. In zijn plaats heeft Claire zijn broer verwond. Zo kan alsnog de persconferentie niet door gaan. Met een minuscuul knikje gebaart Claire dat Paul snel naar huis moet gaan. Zij eindigt op het politie bureau. Michel en Rick hebben in de tussentijd met Beau afgerekend.

Personages en hun rollen

De roman kent verschillende complexe personages, elk met hun eigen doelen en motieven:

  • Paul Lohman: De hoofdpersoon en verteller, een man die soms agressief kan zijn, maar veel van zijn zoon en vrouw houdt.
  • Claire Lohman: De vrouw van Paul, een lieve vrouw die alles voor haar man en zoon over heeft.
  • Michel Lohman: De zoon van Paul en Claire, een doodgewone jongen die veel van zijn vader heeft geërfd, waaronder zijn agressiviteit.
  • Serge Lohman: De broer van Paul en presidentskandidaat, een man met bepaalde trekjes die van lekker eten en wijn houdt.
  • Babette Lohman: De vrouw van Serge, die voor 100% achter haar man staat en met alles meegaat in wat hij doet.
  • Rick Lohman: De zoon van Babette en Serge, een vriend van Michel met wie hij iets op zijn geweten heeft.
  • Beau Lohman: De geadopteerde zoon van Serge en Babette, een geniepige jongen die Rick en Michel chanteert.

Structuur van het verhaal

De roman is opgedeeld in hoofdstukken die corresponderen met de gangen van een diner:

  1. Aperitief (ho 1-7)
  2. Voorgerecht (ho 8-15)
  3. Hoofdgerecht (ho 16-35)
  4. Nagerecht (ho 36-39)
  5. Digestief (ho 40- 45)

Daarna is er een epiloog genaamd "De fooi" (ho 46). De vertelde tijd loopt van Michels geboorte tot het heden, ongeveer 15 jaar. Het verhaal is niet chronologisch en bevat verschillende flashbacks.

Thematiek en Motieven

Het centrale thema van het boek is het dilemma: wat doe je als je kind iets heel ergs heeft gedaan? Andere belangrijke motieven zijn:

  • Liefde: Hoe ver ga je uit liefde voor je eigen kind?
  • Familie: De familieband staat centraal.
  • Eten: Het hele boek is een diner.
  • Moord: Er wordt vaak gesproken over de moord die Michel en Rick hebben gepleegd.

Recensies

Het Diner heeft veel aandacht gekregen en verschillende recensies ontvangen. Arjen Fortuin schreef in NRC Handelsblad dat het boek een rebellie was tegen de literaire elite en prees de roman als grappig, spannend en met morele dilemma's.

Herman Koch liet in interviews weten dat hij geïnspireerd was door een diner in Barcelona en een schandaal waarbij twee jongens een zwerver in brand staken. Het boek werd bekroond met de NS Publieksprijs en vertaald in 33 talen.

Marja Pruis en Arnold Heumakers bekritiseerden de onbetrouwbare verteller en de suggestie van een erfelijke aandoening bij Paul, wat volgens hen de discussiemogelijkheden van het boek beperkte. Desondanks bleef het boek veel reacties uitlokken.

Analyse van de verteller

Paul Lohman is de verteller in de ik-vorm. Hij maakt duidelijk dat hij bepaalde zaken niet wil vertellen met het oog op privacy. Hij lijkt een goede, zorgzame vader, maar geleidelijk verandert het beeld dat de lezer van hem heeft. Hij blijkt al geruime tijd niet meer te werken als leraar, heeft driftaanvallen en is de rector van de school waarop zijn zoon zit al eens te lijf gegaan.

Uiteindelijk heb je aan het eind van de roman een heel ander beeld van de gebeurtenissen en lijkt de arrogante Serge de ouder met het meeste verantwoordelijkheidsgevoel. Koch heeft geworsteld met de structuur van Het Diner, de volgorde waarin de zaken verteld werden. Koch zegt dat hij het jammer vindt als in boeken alle losse eindjes worden opgelost en dat hij graag wil dat lezers met vragen blijven zitten.

Toneelversie

In februari 2012 ging de toneelversie van Het Diner in première. Kees Prins bewerkte de tekst en regisseerde de uitvoering. De hoofdrollen werden gespeeld door Kees Hulst, Porgy Franssen, Renée Fokker en Lies Visschedijk. Evert van der Meulen mocht als gerant het dinerend gezelschap te pas en te onpas storen.

labels:

Zie ook: