Herman Kochs roman Het Diner heeft veel succes geoogst, zowel bij het publiek als bij critici. De roman is goed geschreven, toegankelijk, spannend, geestig en het gaat ook nog ergens over. Wat wil een mens nog meer.
Het verhaal beslaat één diner in een zogenaamd "toprestaurant". Dat is overzichtelijk en grappig, met als rode draad de hedendaagse idioterie van zulke restaurants. Als satire misschien niet erg origineel, maar wel zeer herkenbaar.
Thematiek en Centrale Vraag
Het Diner dringt de lezer een pijnlijke vraag op: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je zoon van vijftien een moordenaar is, een pleger van zinloos geweld die daar nog lol aan beleeft ook? Wat doe je als je erachter komt dat je kind een “monster” is?
Het lezerspubliek bestaat vooral uit ouders (want de jeugd “leest niet meer”), in meerderheid moeders, voor wie dit thema hun ergste nachtmerrie belichaamt. Dit kan iedereen overkomen, de rillingen lopen je over de rug bij de gedachte alleen al.
De gewelddadigheid van hun zoon Michel blijkt het gevolg van een vreselijke - niet bij name genoemde - erfelijke ziekte. Vader Paul, zo wordt gaandeweg op vakkundige wijze onthuld, gedraagt zich bij gelegenheid al even gestoord en gewelddadig. Vader en zoon zijn allebei “monsters”.
Verhaallijn en Plotwendingen
Een mooi gegeven is dat zowel vader Paul als moeder Claire hun zoon hebben herkend op de video van Opsporing Verzocht, zonder het tegen elkaar te zeggen. Alle gelegenheid dus voor een dieptepeiling naar wat er met een echtpaar kan gebeuren dat bij zo’n calamiteit begint met elkaar te ontzien. De corruptie sluipt al meteen in hun relatie.
De leesclubs die Het Diner uitkiezen kunnen het eigenlijk nog alleen hebben over de reactie van moeder Claire, die ook zonder erfelijke ziekte voor niets terugdeinst om haar gezin te verdedigen. Zijn alle moeders zulke monsters van liefde?
Achteraf blijkt dat Claire, buiten medeweten van Paul, een vruchtwateronderzoek heeft laten doen vóór de geboorte van zoon Michel. Het onderstreept haar karakter. Dat zij ondanks haar voorkennis de bevalling laat doorgaan (terwijl elders wordt geopperd dat kinderen met zo’n erfelijke aandoening beter kunnen worden geaborteerd), geeft aan hoe graag zij dit kind heeft gewild. Claire is dus een moederdier. Een moederdier dat tot alles in staat is, als men haar kind te na komt.
In Het Diner komen we daar overigens pas zeer geleidelijk achter, want dat verteller Paul ernstig gestoord is wordt niet meteen onthuld. Het begint met voorstelbare ergernis over een “aperitief van het huis” en pas daarna gaat het van kwaad tot erger. Ook hier wordt de lezer dus op het verkeerde been gezet, maar het effect is hetzelfde als bij de “lieve” Claire. Zodra je het weet, is de lol eraf, tenzij die lol eruit zou moeten bestaan dat men toch nog gerustgesteld wordt: ik ben niet gek, dus mij zal dit goddank niet overkomen.
Blijft over het tweede echtpaar, Pauls broer Serge en diens vrouw Babette, de ouders van de andere dader, Rick, die wel last van zijn geweten zou hebben gekregen. Serge is een bekend politicus, zelfs de gedoodverfde nieuwe premier van het land, en hij heeft het hele diner georganiseerd om de kwestie eens en famille te bespreken.
Van buitenaf bezien is Serge de enige van het viertal die fatsoenlijk op de misdaad van hun kinderen reageert. Anders dan zijn echtgenote die het belangrijker vindt dat zij de vrouw van de nieuwe premier wordt, is Serge bereid er consequenties aan te verbinden die in zijn eigen nadeel uitvallen: hij wil terugtreden als lijsttrekker en ziet dus af van het premierschap dat hij al bijna in zijn zak heeft.
Personages in Detail
De titel van het boek spreekt voor zich, het verhaal speelt zich grotendeels af tijdens een diner. Het is geschreven door Herman Koch, hij is ook bekend van Jiskefet en schreef nog veel meer boeken, onder andere het boekenweekgeschenk in 2017.
- Paul Lohman: Hij is de hoofdpersoon en het verhaal wordt ook vanuit het ik-perspectief van Paul verteld. Je beleeft namelijk het hele verhaal vanuit zijn ogen en ook krijg je zijn gedachtes te weten. Paul heeft last van woedeaanvallen en wordt dan gewelddadig. Dit is een erfelijke aandoening.
- Claire Lohman: Claire heeft een zeer goede band met Michel, dus heeft ze hem advies gegeven tijdens het incident en helpt ze hem ook met het probleem met Beau. Claire was vroeger ziek.
- Serge Lohman: Hij is de broer van Paul en aanstaand president. Hij doet er alles aan voor een goed imago, maar uiteindelijk wil hij zijn kandidaatschap opheffen om zijn zoon de kans te geven aangifte te doen.
- Michel, Rick, Beau en Babette: De andere personages zijn hierboven al eens genoemd.
Het belangrijkste is de liefde van ouders voor hun kinderen en hoeveel ze voor hen overhebben.
Heel kort samengevat, is de kern van het verhaal dat Michel en Rick een dakloze vrouw vermoord hebben en dat hun ouders samenkomen tijdens een diner om te bespreken wat ze moeten doen, want er is een filmpje hiervan te zien geweest bij Opsporing Verzocht.
Paul komt er achter dat Beau hun zoons chanteert, omdat hij meer beelden heeft van het incident. Serge wil zijn aanstaande presidentschap opgeven, zodat zijn zoon zich kan aangeven en niet zijn leven lang met een geheim hoeft rond te lopen, maar de rest is het hier niet mee eens. Claire verwond Serge, dus doet hij gewoon mee aan de verkiezingen, maar hij verliest, omdat zijn imago nu verpest is.
Ontstaansgeschiedenis en Succes
Het diner is de zesde roman van Herman Koch (Arnhem, 5 september 1953) en zijn eerste boek dat bij zijn nieuwe uitgever Anthos verscheen. De schrijver liet in verschillende interviews het volgende over de ontstaansgeschiedenis los: eind december 2005 zat hij met een groot gezelschap te eten in een restaurant in Barcelona. Opeens realiseerde hij zich dat een restaurant een ideaal decor vormt voor een roman omdat een aantal mensen daar urenlang met elkaar zit te praten. Bij diezelfde gelegenheid werd hem ook het onderwerp van zo'n roman als het ware in de schoot geworpen want het gesprek ging over een recent schandaal in Barcelona. ‘Twee jongens hadden in een hokje waar geld gepind kan worden een zwerver in brand gestoken. Toen ik dat hoorde wist ik ook de vorm van de roman. Toch duurde het nog tot januari 2009 voor Het diner verscheen.
Het boek had onmiddellijk succes in Nederland en kreeg hetzelfde jaar nog de NS Publieksprijs. Er zijn op dit moment (november 2013) 650.000 exemplaren van verkocht. Nog opmerkelijker is dat de roman in liefst 33 talen werd vertaald. En niet alleen werd The Dinner in Amerika opgemerkt, het stond zelfs maandenlang op de fictiebestsellerslijst van The New York Times, met als hoogste notering nummer acht.
Op het omslag van de eerste druk van Het diner staat een bloedrode kreeft - die overigens in het hele boek niet voorkomt. Het boek telt 301 bladzijden.
Structuur en Vertelperspectief
De roman beschrijft hoe twee echtparen een avond doorbrengen in (en rond) een duur restaurant. Het gaat om de ik-verteller, Paul Lohman, met zijn vrouw Claire; en Pauls oudere broer Serge, een Bekende Nederlander want succesvol politicus die waarschijnlijk na de volgende verkiezingen premier zal worden, met zijn vrouw Babette. Paul en Claire hebben één kind, zoon Michel van vijftien.
De samenstelling van het gezin Serge-Babette is iets gecompliceerder: ze hebben twee biologische kinderen, Rick (vijftien) en Valerie (dertien), en de geadopteerde Beau (leeftijd onbekend) die uit Burkina Faso komt. Geen van deze kinderen is aanwezig bij het diner, maar van het begin af aan is duidelijk dat de bijeenkomst alles te maken heeft met Michel, Rick en Beau.
De roman heeft een opzet in hoofdstukken die in relatie worden gezet met het opdienen van een vijfgangendiner in een duur restaurant. De delen waarin de roman is verdeeld,verwijzen naar de onderdelen van zo’n diner, nl.:
- Aperitief (ho 1-7)
- Voorgerecht (ho 8-15)
- Hoofdgerecht (ho 16-35)
- Nagerecht (ho 36-39)
- Digestief (ho 40- 45)
Daarna is er een soort epiloog die ook ruim na de dag van het diner wordt verteld. Dit hoofdstuk heet “De fooi.” (ho 46)
De verteller is Paul Lohman die in de ikvorm het verhaal vertelt van een diner met zijn broer Serge Lohman (de gedoodverfde nieuwe minister-president bij de verkiezingen) Hij is ex-leraar geschiedenis, maar een aantal jaren geleden doorgedraaid tijdens een les, waarna hij zich onder psychiatrische behandeling moest stellen en hij later op non-actief wordt gesteld. Hij vertelt het verhaal in de o.v.t.. In een soort epiloog (Hoofdstuk “De fooi”) vertelt hij dat de verkiezingen op niets zijn uitgelopen. Dan zijn we in de tijd al een paar maanden verder.
Morele Dilemma's en Intertekstualiteit
Ook in het morele dilemma waar Het diner over gaat - de keuze waarvoor de twee echtparen worden gesteld: hun zoon aangeven bij de politie of zwijgen in alle talen - is zijn houding halfslachtig. Van de vier volwassenen kiest alleen zijn gehate broer voor de wet; hij moet als politicus aftreden omdat hij zich in die functie geen skelet in de kast kan veroorloven. De beide vrouwen zijn faliekant tegen een openbare bekentenis, want daarmee wordt de toekomst van hun zoon geruïneerd. Het is Claire die haar zoon impliciet een vrijbrief geeft om Beau die hem chanteert te laten verdwijnen. En vervolgens verminkt ze het gezicht van haar zwager. Zo zorgt ze ervoor dat hun zoon niet in de gevangenis komt. De enige bijdrage van Paul is dat hij de vrouwen steunt en de gerant omkoopt.
In de roman komen drie interessante gevallen van intertekstualiteit voor. Aan het begin van Het diner gaat er iets mis met de bediening: de kurk van een door Serge bestelde fles superbe wijn breekt. Het is een klein incident op een avond die hoe langer hoe tumultueuzer zal verlopen, een aankondiging zou je kunnen stellen. En dat is precies de manier waarop Paul het incident interpreteert: ‘En toch was er iets gebeurd dat mij de hoop deed behouden op een explosie later op de avond. Het was als met het pistool in het toneelstuk: wanneer er in het eerste bedrijf een pistool wordt getoond, kun je er donder op zeggen dat er in het laatste bedrijf mee zal worden geschoten. Dat is de wet van het drama. Volgens diezelfde wet mag er zelfs helemaal geen pistool worden getoond wanneer en níét mee geschoten wordt.’ Deze wet is een stelling die voor het eerst door Tsjechov is geformuleerd. Geeft het pistool-voorbeeld aan hoe de roman Het diner is gestructureerd, een ander citaat introduceert de thematiek van het boek.
Recensies en Interpretaties
Het Diner is door critici geprezen om zijn spanning, morele dilemma's en de complexe personages. De roman is echter ook bekritiseerd vanwege het feit dat de gewelddadigheid van de personages soms ongeloofwaardig overkomt.
Een recensie in NRC Handelsblad stelde dat Het Diner een roman is die de lezer aan het denken zet over de vraag hoe ver ouders zouden gaan om hun kinderen te beschermen. De recensent prees Kochs schrijfstijl en de manier waarop hij de spanning in het verhaal opbouwt.
Conclusie
Het Diner is een complexe en uitdagende roman die de lezer aan het denken zet over de thema's familie, loyaliteit en moraliteit. De roman is goed geschreven en biedt een boeiende kijk op de menselijke natuur.
| Personage | Beschrijving |
|---|---|
| Paul Lohman | Hoofdpersoon, ex-leraar geschiedenis met woedeaanvallen |
| Claire Lohman | Echtgenote van Paul, beschermt haar zoon tot het uiterste |
| Serge Lohman | Broer van Paul, presidentskandidaat |
| Babette Lohman | Echtgenote van Serge |
| Michel Lohman | Zoon van Paul en Claire, betrokken bij een misdaad |
| Rick Lohman | Zoon van Serge en Babette, betrokken bij een misdaad |
| Beau Lohman | Geadopteerde zoon van Serge en Babette, chanteert Michel en Rick |
labels:
