In de Nederlandse taal komen veel uitdrukkingen voor die bepaalde situaties beschrijven. Een bekende uitdrukking is: 'het is koek en ei'. Maar wat betekent het eigenlijk als het ergens 'koek en ei' is, en waar komt deze uitdrukking vandaan?
Wat betekent 'het is koek en ei'?
Wanneer het op een plek of tussen mensen ‘koek en ei is’, dan hangt er een prettige sfeer en zijn er geen problemen. Als het ergens weer koek en ei is, dan is de sfeer heel goed: iedereen kan weer goed met elkaar overweg, er is totaal geen ruzie of kinnesinne meer.
Vaak draait de uitdrukking om personen die het met elkaar eens zijn of goed met elkaar kunnen omgaan. Meestal wordt dit gezegd over beste vrienden. Stel je voor je hebt even ruzie gehad met je broer of zus, maar jullie allebei sorry gezegd en het is weer goed. Dan kun je weer goed met elkaar overweg en kun je zeggen: 'Het is weer koek en ei tussen ons!'
Kortom, de uitdrukking betekent in de beste verstandhouding leven, op zeer goede voet staan of omgaan met -, dik bevriend zijn; het is tussen die twee ook geen koek en ei, zij staan niet op goede voet met elkaar; van zaken: geheel in orde zijn, naar wens gaan.
De oorsprong van de uitdrukking
Deze uitdrukking heeft alles te maken met de ingrediënten 'koek' en 'ei' in de keuken. Koek en ei worden allebei van oudsher gezien als twee aangename dingen: de meeste mensen vinden deze etenswaren lekker. Het zijn ook allebei heel bekende, ‘huiselijke’ etenswaren, die vaak samengaan.
Volgens het Woordenboek der Nederlandsche Taal is koek en ei als uitdrukking ontstaan omdat eieren bij het bakken van koeken nu eenmaal onmisbaar zijn. Je hebt namelijk écht eieren nodig om de lekkerste koeken te bakken, anders krijg je een rare smurrie! Koek en ei zijn dus op die manier met elkaar verbonden. Dat verwijst naar de band die mensen ook met elkaar kunnen hebben. Koek en ei zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden en gaan ook perfect samen.
De taalkundige schreef verder dat de etenswaren in de huidige uitdrukking verwijzen naar twee (lekkere) zaken met ongeveer dezelfde waarde. Daarnaast verschillen ze weinig van elkaar. Daarom zijn vrienden met een vergelijkbaar karakter of die het vaak met elkaar eens zijn, net als ‘koek en ei’.
Historisch gebruik
Volgens de bekende taalkundige F.A. Stoett kwam de uitdrukking al in de vijftiende eeuw voor, zo is te lezen in zijn Nederlandsche spreekwoorden, spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden (1923-1925). In de passage betekenen koek en ei twee verschillende maar wel aangename zaken.
Bekend is nu, dat de uitdrukking koek en ei zijn reeds in de 17de eeuw bestond; of desalniettemin kan gezegd worden, dat ze onverbasterd is overgeleverd, is nog de vraag.
Men zou dat opmaken uit een citaat uit de 15de eeuw ‘Wi en moghen neit hebben koeke ende ey, wij en moghen neit hebben onsen wille op erterike ende die eweghe blijtschap in hemelrike’, waar koek en ei beteekent twee verschillende aangename dingen.
Voorbeelden van gebruik
Kranten gebruiken het gezegde met regelmaat. “Tussen Albert Heijn en ontbijtkoekfabrikant Peijnenburg is het “weer koek en ei”.
Diverse historische bronnen vermelden de uitdrukking ook:
- Zie verder Historie der Queesters, 330: We hebben altijd een Ey en een Koek geweest, en een lijn getrocken.
- C. Wildsch. III, 268: Bethje is bij Oom schering en inslag, koek en ei.
- Het Volk, 17 Jan. 1914, p. 5 k. 2; Het Volk, 12 Aug. 1915, p. 2 k. 3: In hare officieele telegrammen laat de Russische regeering het voorkomen alsof het in haar land alles koek en ei is (geen ontevredenheid is).
labels: #Ei
