De uitdrukking "vlees noch vis" is een bekend Nederlands idioom dat gebruikt wordt om iets of iemand te beschrijven dat niet duidelijk tot een bepaalde categorie of soort behoort. Het wordt gezegd van iets halfslachtigs, iets dat geen duidelijke identiteit heeft, of van iemand die tot geen enkele partij behoort. Soms wordt het ook gebruikt om dubbelhartigheid aan te duiden.
Oorsprong en Betekenisnuances
Het spreekwoord "Visch noch vleesch (of vleesch noch visch) zijn" geeft aan dat iets of iemand niet in een bepaalde groep of soort te plaatsen is. Het kan verwijzen naar:
- Iets halfslachtigs.
- Het niet tot een bepaalde partij behoren.
- Dubbelhartigheid.
- Een nietig mens zijn.
De uitdrukking komt voort uit het geloof, waarbij vis en vlees als tegengestelden werden beschouwd. Op vrijdag was het eten van vlees verboden, terwijl vis wel was toegestaan. Een andere interpretatie stelt dat de uitdrukking verwijst naar burgers in de 16e eeuw die noch katholiek, noch protestant waren, en dus de regels omtrent het eten van vis of vlees verwierpen.
Historische Voorbeelden
De vroegste vorm van de uitdrukking is te vinden in de 'Adagia' van Erasmus uit 1534:
'Neque intus neque foris ... simili figura dicunt hodie neque caro neque piscis, de homine qui sibi vivet, nec ullarum est partium.'
Dit betekent dat het gezegd wordt van iemand die voor zichzelf leeft en geen deel uitmaakt van een groep.
Synoniemen en Vergelijkbare Uitdrukkingen
Er zijn verschillende synoniemen en vergelijkbare uitdrukkingen in het Nederlands en andere talen die dezelfde betekenis dragen:
- Noch mossel noch visch zijn.
- Men weet niet of men haring of kuit aan hem heeft.
- Hij is noch mossel noch visch, hij is een mensch zonder vaste denkwijze, zonder karakter; hij heeft geen politieke overtuiging.
Internationale Varianten
De uitdrukking "vlees noch vis" kent ook internationale varianten:
- Duits: er ist weder Fleisch noch Fisch oder nicht Fisch noch Fleisch.
- Frans: il est ni chair ni poisson.
- Engels: he is neither fish nor flesh; - fish, flesh nor fowl.
- Deens: hverken fugl eller fisk.
- Fries: flies noch fisk.
Gebruik in de Literatuur en Media
De uitdrukking "vlees noch vis" wordt regelmatig gebruikt in de literatuur en media om een situatie of persoon te beschrijven die niet gemakkelijk te categoriseren is. Het benadrukt het gebrek aan duidelijke identiteit of richting.
Voorbeelden van Gebruik
- "Deze twee deeltjes zijn vleesch noch visch."
- "'t Is visch noch kuit, wat ze eigenlijk willen, dat kom je niet te weten."
Overzicht van Betekenissen
Hieronder een tabel die de verschillende betekenissen van de uitdrukking samenvat:
| Betekenis | Omschrijving |
|---|---|
| Halfslachtig | Iets dat niet compleet of onbeslist is. |
| Geen partij kiezen | Niet tot een specifieke groep of partij behoren. |
| Dubbelhartig | Niet oprecht of eerlijk zijn. |
| Zonder karakter | Geen duidelijke persoonlijkheid of overtuiging hebben. |
labels: #Vlees
