Het is belangrijk om te weten dat het eten van bakstenen of andere niet-eetbare objecten gevaarlijk is en ernstige gezondheidsproblemen kan veroorzaken. Dit artikel richt zich op veiligheid en gezondheid, en bespreekt daarnaast adviezen met betrekking tot galstenen en nierstenen.

Galstenen: Wat te doen?

Als u galstenen heeft, is het niet nodig om anders te gaan eten of bepaalde voedingsmiddelen weg te laten. Het is nooit wetenschappelijk aangetoond dat een dieet effect heeft. Sommige voedingsadviezen blijken wél zinvol te zijn. Vooral om het risico tegen te gaan dat u nieuwe galstenen en klachten krijgt.

Het is belangrijk dat de galblaas zich regelmatig samentrekt. Eet gevarieerd volgens de Schijf van Vijf. Zorg dat de gal in beweging blijft en de galblaas zich regelmatig kan legen. Zo is er minder kans op het ontstaan van galstenen. Verdeel de maaltijden over de dag. Sla het ontbijt niet over. Neem een normale hoeveelheid vet, volgens de Schijf van Vijf. Beweeg voldoende. Zorg voor een gezond gewicht. Bij mensen met overgewicht komen galstenen 3 tot 4 keer zo veel voor als bij mensen met een gezond gewicht. Bij overgewicht is de galblaas minder beweeglijk, waardoor de gal in de galblaas langer de tijd heeft om in te dikken. Bovendien bevat de gal bij overgewicht veel cholesterol, wat stenen kan vormen. Probeer bij overgewicht af te vallen. Doe dit niet te snel, maar val maximaal 1 kilo per week af.

Eet voldoende voedingsvezels. Vezels zijn onverteerbare stoffen die voorkomen in plantaardige producten. Ze zijn nodig voor een goede werking van uw darmen en uw stoelgang. Daarnaast helpen vezels ook de vorming van (nieuwe) galstenen tegen te gaan. De vezels binden zich aan het cholesterol, dat met de ontlasting het lichaam verlaat. Producten die veel vezels bevatten, zijn onder andere groente, fruit, rauwkost, volkorenbrood, roggebrood, peulvruchten, zilvervliesrijst, volkorenpasta, bulgur, couscous, zemelen, quinoa, gedroogde zuidvruchten, zaden en pinda’s. Misschien eet u zelf veel voedingsmiddelen al niet meer, omdat u denkt dat u daarvan klachten krijgt. Het risico hiervan is dat u niet alle voedingsstoffen binnenkrijgt die uw lichaam nodig heeft. Klachten kunnen verminderen als de galblaas minder samentrekt. Welke voedingsmiddelen ervoor zorgen dat de galblaas samentrekt, verschilt per persoon. Eet een normale hoeveelheid vet en volg dus géén vetarm dieet. Zoek voor uzelf uit van welke voedingsmiddelen u mogelijk klachten krijgt.

Als uw galblaas is verwijderd, maakt de lever nog steeds gal. De gal wordt nu alleen niet meer opgeslagen in de galblaas, maar gaat direct naar de darm toe. Daar helpt het bij de vertering van vetten uit uw voeding. Na de operatie kunt u nog even last hebben van diarree of dunne ontlasting. Dit komt omdat het lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Meestal verminderen deze klachten vanzelf. Het kan verstandig zijn de eerste weken na de operatie voorzichtig te zijn met vette voeding. Hiervan kunt u tijdelijk nog klachten krijgen. Meestal kunt u snel weer eten wat u gewend was.

Nierstenen: Vorming en behandeling

Nierstenen ontstaan in de nier als kristallen die langzaam groter worden en tenslotte een steen vormen. De kans op het terugkomen van een niersteen hangt af van de samenstelling van de steen en urine. Door middel van een ‘steenanalyse’ kan de samenstelling van een niersteen worden bepaald.

Veel drinken, tot uw urineproductie is opgevoerd tot circa 2,5 liter per 24 uur. Veel drinken verdunt uw urine. Dit vermindert de kans op steenvorming. Een aangepast drinkadvies geldt in een periode van steenpassage, gepaard gaande met kolieken. Zorg ervoor dat u voldoende calcium binnenkrijgt, bijvoorbeeld door het drinken van een glas melk per dag. Een dieet met te weinig calcium geeft een verhoogde concentratie oxalaat in de urine, waardoor de kans op steenvorming toeneemt.

Naast de algemene adviezen bestaan er ook specifieke richtlijnen:

  • Calcium Oxalaat Monohydraat (Wehweliet) steen: Dit is een langzaam groeiende, zeer harde, steen. De steen laat zich niet makkelijk vergruizen. De kans dat de steen terugkomt is relatief klein. In uw 24-uurs urine bevindt zich een te hoge concentratie calcium en/of oxalaat. Dit zijn de bestanddelen van de stenen die bij u zijn vastgesteld.
  • Calcium Oxalaat Di-hydraat (Wheddeliet) steen: Dit is een snel groeiende, brosse steen. De steen laat zich eenvoudig vergruizen. De kans dat de steen terugkomt is relatief groot. In uw 24-uurs urine bevindt zich een te hoge concentratie calcium en/of oxalaat. Dit zijn de bestanddelen van de stenen die bij u zijn vastgesteld.
  • Calciumfosfaat steen: Dit zijn mengstenen. Dit zijn stenen die snel groeien, hard zijn en vaak en snel terug kunnen komen.
  • Infectiesteen: Dit zijn stenen die ontstaan door steeds terugkerende infecties aan de urinewegen. Ze komen bijvoorbeeld voor bij patiënten bij wie de blaas na het urineren niet goed leeg is. Deze stenen zijn bros en komen snel terug.
  • Urinezuurstenen: Deze stenen zijn goed oplosbaar in alkalische urine met een hoge pH. Daarom is het raadzaam om een aangepast dieet te volgen, zodat de stenen kunnen oplossen. Met een dieet en eventueel medicatie kan worden voorkomen dat de stenen terugkomen. De stenen zijn slecht op een röntgenfoto te zien. Risicofactoren om deze stenen te krijgen zijn een lage zuurgraad (pH) en een eiwitrijkdieet. In uw 24-uurs urine bevindt zich een te hoge concentratie urinezuur en/of de steenanalyse liet zien dat het gaat om een urinezuursteen. pH verhogen naar een waarde boven de 6,5. De zuurgraad moet bij aanwezigheid van stenen komen op een pH tussen 7,2 en 7,4. Gebruik hier een lakmoespapiertje voor.
  • Cystinestenen: Dit is een erfelijke aandoening die u ‘autosomaal recessief’ overerft. Dat betekent dat u een verhoogde kans heeft als dit in de directie familie voorkomt. Risicofactoren om deze stenen te krijgen zijn een lage zuurgraad (pH) en eiwitten in de voeding. Kinderen kunnen niet volledig vlees- of visarm eten.

Als dieetmaatregelen niet voldoende effect hebben, is het mogelijk om met medicijnen de zuurgraad van uw urine te beïnvloeden. Zo wordt voorkomen dat de stenen terugkomen. Het gaat dan om het gebruik van natriumbicarbonaat (4 maal daags 500 mg) en kaliumcitraat (3 maal daags 500 mg).

Wat te doen bij een niersteenaanval?

U krijgt plotseling heftige pijn in uw zij of in uw (onder)buik. De pijn komt in golven. Dit heet koliekpijn. De pijn verplaatst zich geleidelijk van uw zij naar uw onderbuik. Wanneer het steentje de blaas bereikt voelt u misschien vaker aandrang om te plassen. Er kan een beetje bloed in uw plas zitten als er een steen in de urinewegen zit. Dit is bij onderzoek van de urine te zien. Na enkele dagen zijn de klachten bijna altijd over. Meestal komt de steen na enkele dagen namelijk in de blaas. Een paar dagen later plast u de steen uit. Soms gebeurt dat pas na enkele weken.

Het uitplassen van de steen doet meestal geen pijn meer, vaak merkt u het niet eens. De urineleider probeert de steen steeds wat verder naar de blaas toe te werken. Dit geeft steeds weer een pijngolf. Plas door een theezeefje of plas in een potje en zeef de urine daarna. Zo kunt u de steen opvangen en weet u zeker of u de steen heeft uitgeplast.

Vaak krijgt u eerst een prik met een pijnstiller omdat dit snel werkt. Daarna krijgt u meestal zetpillen. Zetpillen werken namelijk beter dan tabletten als u misselijk bent of overgeeft bij nierstenen. Na 30 tot 60 minuten wordt de pijn minder. Gebruik de pijnstiller op vaste tijden om te voorkomen dat de pijn terugkomt.

Medicijnen die kunnen helpen:

  • Tamsulosine: Ontspant de spieren van de blaas en plasbuis. De plas stroomt dan beter. Dit maakt de kans iets groter dat u de steen uitplast. Ook zorgt het waarschijnlijk voor minder pijnaanvallen. En voor een kleinere kans op opname in het ziekenhuis door de nierstenen. Tamsulosine heeft ook nadelen, vooral duizeligheid. Bespreek de voordelen en nadelen met uw huisarts. Slik 1 tablet per dag, bij het ontbijt.
  • Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen: Dit zijn ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's). Ze werken pijnstillend, ontstekingsremmend en koortsverlagend. Het is te gebruiken bij pijn waarbij ook sprake is van een ontsteking, zoals bij gewrichtspijn, reumatoïde artritis, ziekte van Bechterew en jicht. Bovendien bij koliekpijn, menstruatieklachten, migraine en hoofdpijn.

Kom ongeveer 1 week na de niersteenaanval bij de huisarts voor controle. Neem een potje urine mee en het steentje als u dit heeft kunnen opvangen. Als u dan nog klachten of bloed in de urine heeft, kan verder onderzoek nodig zijn.

Uretero-renoscopie (URS)

Soms helpt een niersteenvergruizer, maar niet altijd. Een uretero-renoscopie is een kijkoperatie. De uroloog brengt een dun buisje (ureteroscoop) in via je plasbuis, blaas en urineleider tot bij de steen. Door dit buisje spoelt vloeistof, waardoor de urineleider wat wijder wordt. Zo kan de uroloog de steen goed bereiken.

Op de dag van de ingreep moet je nuchter zijn. Vaak krijg je een slangetje in de urineleider: een dubbel-J katheter.

Mogelijke complicaties:

  • De urineleider beschadigd raakt. Soms ontstaat er een klein gaatje.
  • Je een urineweginfectie krijgt.
  • Je kunt nog koliekachtige pijn hebben door zwelling in de urineleider.
  • Je kunt nog wat gruis of kleine steentjes uitplassen.

Drink 2 tot 3 liter per dag. Rijd de eerste 48 uur geen auto. Deze klachten lijken op een blaasontsteking, maar gaan niet over met antibiotica. Er zijn wel medicijnen die kunnen helpen. Je komt na een paar weken op controle bij de uroloog.

Kinderen en kleine objecten

Het is belangrijk om te voorkomen dat kleine kinderen stenen of andere kleine objecten in hun mond stoppen. Zorg ervoor dat de omgeving veilig is en dat er geen kleine voorwerpen liggen waar ze bij kunnen. Corrigeer het gedrag direct als ze iets in hun mond stoppen dat er niet hoort.

Tips:

  • Verwissel de steentjes voor wat anders.
  • Overweeg andere bestrating.
  • Gebruik een speen om de orale fixatie te verminderen.

labels:

Zie ook: