Het Heilig Avondmaal is een cruciaal moment van gemeenschap met Christus en andere gelovigen. Wereldwijd vieren christenen het Heilig Avondmaal, dat ook wel de Maaltijd van de Heer wordt genoemd. Zij komen samen rond de Tafel van de Heer en nuttigen brood en wijn. Door het vieren van dit sacrament ervaren zij Gods aanwezigheid en ontvangen zij Zijn genade. Maar wat is eigenlijk het Heilig Avondmaal? Wat is een sacrament?

Om het Avondmaalstopic niet te zeer af te laten wijken, leek het me wel goed om een apart topic te openen over de voorbereiding op het Heilig Avondmaal en de zelfbeproeving die dan betracht zou dienen te worden.

De Betekenis van het Heilig Avondmaal

De protestantse traditie kent twee sacramenten: de Heilige Doop en het Heilig Avondmaal. Het woord sacrament is afgeleid van het Latijnse woord sacramentum, dat ‘heilig (geloofs)geheim’ betekent. Beide sacramenten worden verstaan als door Christus zelf ingesteld, en rechtstreeks terug te voeren op het Woord van God in de Bijbel. De woorden die Hij daarbij sprak lezen wij in de Bijbel (1 Kor. 11:23-25; Matt. 26:26-28; Marc. 14:22-24; Luc.

Christus heeft ons opgedragen het Heilig Avondmaal steeds opnieuw te vieren, tot Zijn gedachtenis (‘doet dit tot mijn gedachtenis’). Door het vieren van dit sacrament komen wij nader tot God, ervaren wij Zijn aanwezigheid in de gemeenschap van gelovigen en met alle Heiligen, en wij ontvangen Zijn genade. Het sacrament vormt een zichtbaar teken (symbool) en zegel (bevestiging) van Zijn genade.

Het Heilig Avondmaal is een bijzondere maaltijd, met een heel bijzondere betekenis en werking. Deze bijzondere betekenis blijkt al uit de benaming van dit sacrament: een heilig maal, een maaltijd van de Heer. Het is Christus zelf die ons uitnodigt om deel te nemen aan het maal aan Zijn tafel, in gemeenschap met Hem. God wil in en door het Heilig Avondmaal bij ons aanwezig zijn, in Zijn gemeenschap van gelovigen. Hoewel het Heilig Avondmaal aan ons wordt bediend, ontvangen wij brood en wijn rechtstreeks uit Zijn hand.

Wanneer wij het Heilig Avondmaal vieren, brood en wijn eten en drinken als Zijn offer voor ons gegeven in lichaam en bloed, gedenken wij dat Hij heeft geleefd, geleden en is gestorven tot vergeving van al wat ons van God scheidt: onze zonden. God wil bij ons zijn, onder ons mensen. Het vieren van het Heilig Avondmaal vormt een bijzonder moment waarop eenieder die eraan deelneemt individueel nader komt tot God, maar waardoor wij als mensen ook nader komen tot elkaar.

Door het vieren van het Heilig Avondmaal krijgen wij ook een voorproef op het Koninkrijk van God, dat Jezus Christus heeft verkondigd. Wij proeven in de bijzondere tekenen van brood en wijn het Koninkrijk van God, en zien hoopvol uit naar Zijn wederkomst. Door het vieren van het sacrament ervaren wij een voorproef op de komende vrede, gerechtigheid en liefde in Zijn rijk. Onze relatie tot God, maar ook onze relaties tot elkaar worden door het vieren van het Heilig Avondmaal in gemeenschap met Christus hernieuwd.

Hoe wordt het Heilig Avondmaal gevierd?

Gemeenten die behoren tot de Protestantse Kerk vieren het sacrament van het Heilig Avondmaal ten minste viermaal per jaar, maar veel gemeenten vieren het vaker. Het Heilig Avondmaal wordt gevierd in de eredienst op zondagen en veelal tijdens hoogtijdagen (feestdagen). Voor het vieren van het Heilig Avondmaal wordt de avondmaalstafel (in de Lutherse traditie ook wel altaar of altaartafel genoemd) gedekt als de Tafel van de Heer met brood en wijn.

Er zijn verschillende liturgische vormen waarmee de gemeenten die behoren tot de Protestantse Kerk het Heilig Avondmaal bedienen. In een deel van de gemeenten komen de gemeenteleden naar voren naar de avondmaalstafel om het Heilig Avondmaal te ontvangen. In andere gemeenten wordt het Heilig Avondmaal aan gemeenteleden op hun eigen plaats in de kerk bediend, waarbij brood en wijn worden doorgegeven door de banken- of stoelenrijen.

De Week van Voorbereiding

Hoewel niet direct bijbels, is een week van voorbereiding wel een instelling die nuttig en heilzaam kan zijn. Wanneer Paulus in 1 Korinthe 11 stelt dat de mens zichzelf(!) heeft te beproeven voordat hij het avondmaal viert, bedoelt hij namelijk geen vluchtige blik in de ‘ik-zie-er-nog-aardig-uit-spiegel’, een vrome kam door het warrige haar, en een bedekkend poedertje op een zondig puistje. Dat soort snelle zelfbeproeving heeft inderdaad weinig zin. Sterker nog, zulke zelfbeproeving bewerkt het tegendeel van het eigenlijke doel. Het is immers niet de bedoeling dat ik als een aardige gelovige met een paar minpuntjes te voorschijn kom.

De bedoeling van zelfbeproeving is dat ik het avondmaal vier als mens die het in zijn leven echt en helemaal alleen van God en Zijn genade verwacht en zichzelf door Zijn liefde gedragen weet. Zo ‘ver’ ben je niet als vanzelf. Zelfbeproeving die deze houding uitwerkt vraagt in ieder geval stevige concentratie. En stevige concentratie vraagt -juist in onze vluchtige tijd- doorgaans veel tijd. Een speciale week van voorbereiding is zo bezien helemaal geen overbodige luxe of kerkelijke ballast.

Misschien kunnen we beter stellen dat een week van voorbereiding juist in onze tijd meer dan ooit broodnodig is. Het afschaffen van een voorbereidingsweek versterkt in ieder geval het risico dat de zelfbeproeving er helemaal bij inschiet. Voor je het weet verwordt het heilig avondmaal dan ook van duurzaam, diepgaand diner tot een snelle religieuze snack uit de kerkelijke muur. Logisch dat je er dan ook steeds minder aan beleeft en de smaak je tegenvalt. Het tegenovergestelde is ook waar: wie zich grondig voorbereidt, proeft doorgaans meer.

Een week van voorbereiding is dus een waardevolle traditie. Wel is het zo dat een week van (goede) voorbereiding geen harde garantie is voor een avondmaalsviering waar wij een heleboel aan beleven. Maar eerlijk is eerlijk: het draait in het avondmaal ook niet om onze beleving, maar om het gedenken van Jezus Christus en de eer van God!

Eerlijke Zelfbeproeving

Om misverstanden te voorkomen: eerlijke zelfbeproeving is nog wel wat anders dan een lange oefening geestelijk navelstaren en rondjes in jezelf draaien met de vraag of je geloof wel goed genoeg is. Het vraagt concentratie op de Heere Jezus, jezelf en de ander. Wie dat bedenkt begrijpt maar al te goed: zelfbeproeving kun je niet alleen.

Daar is de Ander, daar is de Heilige Geest bij nodig. Hoe zou je anders werkelijk op de Heere Jezus geconcentreerd kunnen raken? Hoe zou je anders eerlijk naar jezelf kunnen kijken en zonden belijden? Hoe zou je anders de ander kunnen dienen? Zonder de leiding van de Heilige Geest verdwaal je hoe dan ook: of in je eigen gelovigheid, of in je eigen ongelovigheid. Per saldo maakt dat weinig verschil. Het gebed om de leiding van de Heilige Geest is daarom juist ook in een week van voorbereiding onmisbaar. Hij leidt je door eigen ongeloof en geloof heen naar de Heere Jezus. Hij brengt je aan het vaderhart van God.

Waar gaat zelfbeproeving dan om?

Het klassieke avondmaalsformulier somt in stevige eikenhouten woorden een drietal zaken op:

  • In de eerste plaats bedenk je je zonden, je vervloeking.
  • In de tweede plaats onderzoek je je hart of je de zekere beloften van vergeving op grond van Jezus’ offer gelooft.
  • In de derde plaats vraag je jezelf eerlijk af of je in alle dingen de Heere Jezus wilt volgen en in liefde met je naaste wilt leven.

Misschien moeten we er nog wel een vierde element aan toe voegen. Als ik het in dezelfde klassieke trant formuleer: een ieder wekke het verlangen op om aan te gaan en de tekenen van de genade te proeven.

labels: #Ei

Zie ook: