De Geschiedenis van Brood: Van Prehistorie tot Heden

Brood, in al zijn vele vormen, is 's werelds meest geconsumeerde voedsel. Het is een belangrijke bron van koolhydraten en is daarnaast ook nog eens compact. Brood is daarom ook al duizenden jaren een belangrijk deel van ons dieet.

Het Begin: Granenpapjes in de Prehistorie

Tienduizend jaar geleden gebruikten prehistorische mensen wilde granen om hun honger te stillen. Ze kauwden op de harde korrels tot deze door hun speeksel zacht werden. Later kwam iemand op het idee om de korrels eerst met een steen te pletten en dan te weken in water. Zo ontstond een soort broodpap.

Waarschijnlijk was er op een dag iemand die niet zo'n zin had in dat granenpapje. Het prutje bleef liggen op een steen en warmde daar langzaam op. Na een tijdje was het geen pap meer, maar een soort extra stevige pannenkoek. Vanaf toen maakten mensen van de dikke granenbrij een dikke ronde koek die ze lieten drogen in de zon. Of ze legden hem op een gloeiend hete steen of hete as. Dat waren de allereerste broden.

De Ontdekking van Gerezen Brood in Egypte

Het meeste brood dat je nu kunt kopen is lekker luchtig. Het zit vol kleine luchtbelletjes. Dat komt doordat het deeg is gerezen. Hoe dat werkt, ontdekte een Egyptische knecht, 1500 jaar voor Christus. Het was zijn taak om elke dag vers brood te bakken.

Op een dag merkte hij dat hij een restje broodpap van de vorige dag had laten staan. Dit restje was een beetje zuur geworden. En het was ook nog wat hoger geworden! Voordat iemand hem kon betrappen op slordigheid, deed hij het prutje snel bij zijn vers gemaakte broodpap. De broden die hij die dag maakte waren veel luchtiger en smaakten nog lekkerder ook.

Natuurlijk waren een hoop onderzoekers nieuwsgierig naar hoe dat rijzen nou precies werkte. Bakkers experimenteerden met allerlei andere middeltjes. Niet alleen zuurdesem werd gebruikt om luchtig brood te krijgen, ze mengden ook ontkiemd graan uit de brouwerijen (biergist) in het brood om het te laten rijzen. In de negentiende eeuw werd ontdekt wat er precies gebeurt bij het rijzen. Niet veel later werd bakkersgist uitgevonden.

Vrijwel alles wat we over de vroegste geschiedenis van zuurdesembrood weten, danken we aan de oude Egyptenaren. Zij waren de eerste bekende bereiders van gezuurd brood, vaak meegegeven als voedsel voor het hiernamaals. Dankzij deze traditie zijn in Egyptische piramiden talloze broodresten teruggevonden - waardevolle bronnen voor historici.

Met hun kennis van de natuur ontdekten de Egyptenaren dat brood kon rijzen wanneer gemalen graan gemengd werd met water en enige tijd werd laten staan. Gisten en bacteriën, die van nature op het graan en in de lucht aanwezig zijn, zorgden voor een fermentatieproces.

Die bevatte onder andere een driehoekig brood, gebakken van emmertarwe - een van de oudste graansoorten ter wereld. Ook in Dayr al-Madina, bij het graf van Kha, werd een vrijwel intact monster van brood gevonden. Onderzoekers beschreven deze broden als ovaal van vorm, met een glanzende korst, alsof ze net uit de oven kwamen.

Op het Gizeh-plateau is een tafereel gevonden waarin een vrouwelijke bakker instructies geeft aan haar ovenmeester. De hiërogliefen vermelden: “Zorg dat de oven goed heet is, want het deeg heeft heza gekregen.” Soms leidde toeval tot nieuwe technieken. Volgens overlevering ontdekte een Egyptische bakker (of slaaf) dat oud, zuur geworden deeg het nieuwe brood luchtiger maakte.

Brood in de Romeinse Tijd

Al in de 5e eeuw voor Chr. waren bakkers op commerciële schaal actief in Athene. In Romeinse steden namen professionele bakkerijen een vlucht in de 2e eeuw voor Chr. Steden kenden tientallen bakkerijen waar bakkers (pistores) hun waar aan inwoners verkochten. In het kleine Pompeii (Italië) waren er maar liefst 35! Sommige compleet met graanmolens en zelfs kneedmachines aangedreven door slaven, ezels of paarden.

Een van de bakkerijen uit Pompeii was in bezit van Terentius Neo. De bakker en zijn vrouw zijn vereeuwigd in een fresco op de muur van het huis dat aan de bakkerij grenst. Het werd in 79 na Chr vereeuwigd toen de vulkaan de Vesuvius uitbrak en hangt tegenwoordig in het Museo Nazionale di Napoli. In een kleine kamer van het huis, precies in het verlengde van de gang, waar iedereen er zicht op had, was het fresco van het echtpaar op de muur geverfd.

De beroemde graanuitdelingen door politici in de Romeinse tijd waren het ‘brood’ uit de bekende uitdrukking “panem et circenses” oftewel “brood en spelen”. De graanuitdeling (anonna), was echter geen uitdeling van graan, maar van brood. De anonna bleef in stand tot met de 4e eeuw. De Romeinse keizer Septimius Severus voegde er olijfolie aan toe. Keizer Aurelianus voegde er zelfs varkensvlees en wijn aan toe.

Het bekendste brood uit de Romeinse tijd is Panis Quadratus. Het werd veelvuldig afgebeeld op fresco’s en is bekend van archeologische vondsten. In Pompeii zijn tientallen verkoolde broden gevonden in de vorm van een soort wiel. Philostratus van Lemnos schrijft in de 2e eeuw na Chr. “Als je zin hebt in gerezen brood of ‘acht-stukken-broden’ dan liggen ze hier in een diepe mand. Hij schrijft hier duidelijk over de Panis Quadratus, een brood verdeeld in acht stukken.

Brood in de Middeleeuwen: Van Windmolens tot Statusbrood

Met de basiskennis van de Romeinen gingen mensen in feodaal Europa verder met het verfijnen van broodbaktechnieken. Sommige ontwikkelingen verliepen traag: terwijl de Noormannen al rond 850 in Engeland windmolens gebruikten voor graan, zou het vaste land pas in de 12e eeuw volgen. In Frankrijk bleven watermolens lang dominant.

In de middeleeuwen behoorde het graan toe aan de landeigenaren. Zij bepaalden wie toegang had tot meel, bouwden ovens en lieten anderen daar tegen betaling gebruik van maken. Broodproductie was dus sterk gebonden aan macht en bezit.

Tussen de 11e en 14e eeuw zorgden mislukte oogsten regelmatig voor hongersnood. Armen aten brood van gerst, vaak gemengd met boomschors of stro. De elite genoot ondertussen van witbrood, gebakken van fijne tarwebloem.

Brood werd zo een zichtbaar symbool van sociale status: “hofbrood”, “riddersbrood”, “abdijbrood”, “lakeienbrood”… Zelfs in de moderne tijd is wit brood lang een teken van rijkdom geweest.

Zuurdesembrood en de Franse Zonnekoning

In 1260 werd de eerste Franse bakkersgilde opgericht, onder toezicht van het koninklijk hof. Tijdens het bewind van Karel V mochten bakkers drie soorten brood maken: wit brood voor de rijken, bruin brood en donker roggebrood voor de armen.

Vanaf de 16e eeuw groeide de armoede in de steden. Brood werd duurder, wat leidde tot onrust en strenge wetten. Wie brood stal, riskeerde levenslange gevangenisstraf.

In de 18e eeuw werd broodbakken verheven tot kunst. De Parijse bakker Antoine-Augustine Parmentier stichtte de eerste bakkersschool van Europa en publiceerde Le parfait boulanger. Dit boek beschrijft voor het eerst het rijzen met natuurlijk zuurdesem. Lodewijk XIV, de Zonnekoning, was al eerder dol op dit ambachtelijk zuurdesembrood.

Het Ontstaan van het Stokbrood: Pain d’égalité

Na de Franse Revolutie legde de Republiek de nadruk op gelijkheid. In 1791 verplichtte de Franse Assemblee bakkers om één soort brood te bakken: het pain d’égalité. Dit werd gemaakt van driekwart witte bloem en een kwart roggebloem, zonder verwijdering van zemelen of kiemen.

Vijf jaar later, in 1796, mocht dit brood ook met 100% witte tarwebloem gebakken worden. En zo werd het beroemde stokbrood geboren - een symbool van eenvoud, democratie en Franse bakkunst.

Moderne Innovaties

De eerste granen voor brood zijn met de hand gemalen met behulp van stenen. Dit resulteerde waarschijnlijk in grof volkoren brood. Twee ronde en platte stenen werden gebruikt om het graan te maken. De stenen werden continu gedraaid door dieren of slaven. Hierdoor onstond een gladde, verfijnde bloem.

Voor honderden jaren werd brood verkocht in zijn geheel, om thuis te snijden. Maar in 1917 werd de eerste gemachiniseerde brood snijder ontworpen door een juwelier. Deze innovaties hebben allemaal geleid tot het brood dat we nu kennen.

labels: #Brood

Zie ook:

• Kaas Uien Brood Zelf Bakken: Makkelijk Recept!
• Gevuld Turks Brood Maken: Het Beste Recept voor Thuis
• Brood bakken met broodbakmachine: Tips & Heerlijke recepten
• Ontdek de Beste Restaurants en Uitgaansplekken in Split: Jouw Ultieme Gids!
• Taart 15 cm: Ontdek Hoeveel Personen Je Hiermee Echt Kunt Trakteren!