Japan is een land waar etiquette hoog in het vaandel staat. De Japanse keuken is populairder dan ooit. Matcha lattes zijn bij bijna elke koffiezaak te bestellen, onigiri en dampende kommen ramen duiken overal op en Japanse restaurants schieten als paddenstoelen uit de grond. Maar de verfijnde gerechten zijn slechts één kant van het verhaal. Wat deze keuken bijzonder maakt, is de diepgewortelde etiquette.

Etenstijden in Japan

In Japan zijn de maaltijden meer dan alleen voeding; het zijn momenten van samenzijn en respect voor de culinaire kunst. Traditioneel gezien kent Japan drie hoofdmaaltijden: ontbijt, lunch, en diner. De tijdstippen waarop ze eten zijn net zo gestructureerd als hun beroemde treinschema’s.

Ontbijt: Een voedzame start van de dag

Het ontbijt wordt doorgaans vroeg genuttigd, vaak onmiddellijk na het opstaan, rond 7:00 uur in de ochtend. Het is een belangrijke start van de dag en wordt gezien als een moment van rust en voorbereiding op de rest van de dag. Een traditioneel Japans ontbijt bestaat uit een scala aan gerechten zoals gegrilde vis, misosoep, natto (gefermenteerde sojabonen), en rijst. Bijzonder is dat het ontbijt vrij vroeg plaatsvindt, vaak al rond 6 of 7 uur ’s ochtends. Dit tijdstip synchroniseert de maaltijd met de vroege start van de werkdag in Japan, die bekend staat om zijn vroege en efficiënte aanvang. Het respect voor seizoensgebonden ingrediënten is ook duidelijk zichtbaar in het Japanse ontbijt. Het ontbijt is tevens een moment van samenkomen voor Japanse families. Ondanks dat men zich klaarmaakt voor de dag, is er ruimte voor een moment van rust en reflectie.

Lunch: Bento-box en bedrijfsetiquette

De lunch vindt plaats tussen 12:00 en 13:00 uur en is net zo’n gestructureerde aangelegenheid. In Japan is het heel gewoon om een bento-box mee te nemen naar werk of school. Een bento is een zorgvuldig samengestelde maaltijd in een doos, die niet alleen praktisch is maar ook esthetisch. Het is een ware kunstvorm waarbij elke bento-box een balans biedt van rijst, vis of vlees, en een assortiment van ingelegde of gekookte groenten. Op de werkplek is bedrijfsetiquette van groot belang en dat reflecteert ook in de lunch. Veel bedrijven hebben specifieke lunchruimtes of kantines waar werknemers samen eten. Bij het nuttigen van de lunch is punctualiteit belangrijk. Ook buiten de kantooromgeving kan men zien dat mensen hun lunchpauze serieus nemen. Op openbare plekken zoals parken zie je mensen genieten van hun bento’s, vaak omringd door de serene natuur van Japan.

Diner: De hoofdmaaltijd van de dag

In de avond rond 18:00 tot 20:00 uur is het tijd voor het diner. Deze maaltijd is de hoofdmaaltijd van de dag en biedt de gelegenheid om samen te komen met familie of vrienden. Het diner kan variëren van een simpele kom rijst met toppings tot uitgebreide meergangenmenu’s, vaak inclusief seizoensgebonden ingrediënten. Restaurants spelen een sleutelrol in de dinerervaring. Zo kan men kiezen voor een Izakaya, een soort Japanse eetkroeg waar kleine gerechtjes gedeeld worden onder het genot van een drankje. Een andere optie is een Kaiseki-ryori, een typische Japanse haute cuisine die de seizoensgebondenheid van ingrediënten en esthetische presentatie eert. De etiquette rondom het diner is ook iets wat opvalt. Er wordt verwacht dat men de eetstokjes op de juiste wijze gebruikt en de waardering voor het voedsel toont door bijvoorbeeld “itadakimasu” te zeggen voor de maaltijd en “gochisosama deshita” na afloop. Dineren in Japan is een ervaring op zich, waarbij elk gerecht z’n eigen plek binnen de maaltijd heeft. Van delicate voorafjes tot aan de rijke, hartige hoofdgerechten en verfijnde zoetigheden, het Japanse diner weerspiegelt de harmonie en perfectie die de cultuur zo typeert.

Tussendoortjes: Onigiri en meer

Hoewel Japan bekend staat om zijn gestructureerde maaltijden, zijn tussendoortjes ook een wezenlijk element in het dagelijkse dieet. De Japanse cultuur erkent het belang van regelmatige energie-inname. Een populaire keuze voor tussendoortjes in Japan is de onigiri, een driehoekige rijstbal vaak gevuld met vis of umeboshi (ingelegde pruim). Onigiri is niet alleen voedzaam maar ook handig voor onderweg, een voorbeeld van functioneel en gezond snacken. Vermeldenswaard is ook dat Japan een grote verscheidenheid aan rijstcrackers en zeewier snacks heeft. Deze zijn licht, lekker en bevatten belangrijke mineralen. Snacken in Japan is dus meer dan alleen stillen van honger; het is een uitgebalanceerde aanvulling op de dagelijkse maaltijden.

Eten in Japan: Een culinair avontuur

In Japan bestaat een maaltijd meestal standaard uit een kom met rijst, een kom met misosoep, wat groentes en vlees of vis erbij (bekend op het menu als Domburimono). Menu’s staan vaak volledig vol met foto’s, waardoor je redelijk makkelijk je gerecht kunt kiezen en tijdens het bestellen hoef je het alleen maar aan te wijzen. Ook heb je voor de ingang van het restaurant vaak een vitrine met voorbeelden, plastic - niet van het echt te onderscheiden - versies van de gerechten die ze er verkopen.

Populaire gerechten

  • Sushi: Altijd al lekker maar in Japan zelf goddelijk.
  • Noodles: Een kom noodles kan lekker makkelijk op elk moment van de dag. De meeste serveren Ramen, de meest gegeten noodlevorm.
  • Wagyu: De term voor het vlees van de hoogste kwaliteit uit Japan.
  • Tempura: Een fantastische manier om in Japan aan je dagelijkse portie groente te komen.
  • Gyoza: De Japanse versie is wat ons betreft ook heerlijk. Over het algemeen wat minder vet en wat minder zwaar op de maag, maar met diezelfde heerlijke smaak.
  • Yakitori: Vaak heerlijk gemarineerd en altijd lekker voor erbij.
  • Bento: Een traditionele bento bevat rijst of noedels, vis of vlees, met gekookte groenten, in een compacte box.
  • Mochi: Een kleverige rijstsnack dat van oorsprong vooral rond het Japanse nieuwjaar gegeten wordt.

Dranken in Japan

  • Groene thee (cha): Wordt het meest gedronken in Japan. Het drankje kan heet of koud gedronken worden, afhankelijk van de tijd van het jaar.
  • Bier: In tegenstelling tot wat je misschien zou denken wordt er in Japan veel bier gedronken, heel veel bier.
  • Sake: Het op rijstgebaseerde Sake dronken we vooral na het eten, of als we ’s avonds nog even een borrel deden.
  • Shochu: Een goedkopere op graan gebaseerde sterke drank (soms wel 50%).
  • Whisky: In Japan heb je een prachtige Whiskycultuur en een paar van ’s werelds beste whisky’s komen uit Japan.

Tafelmanieren en etiquette

Tijdens het dineren in Japan zijn er best veel etiquetteregels waar je op moet letten, vooral met betrekking tot eetstokjes. Zet je eetstokjes nooit rechtop in je eten en vooral niet in een kom rijst. Dit is namelijk gerelateerd aan de dood en begrafenisgebruiken. Ook wordt het als onbeleefd beschouwd om eetstokjes tegen elkaar te wrijven of te rollen. Noedels slurpen is helemaal oké. Het wordt beschouwd als een goede manier om ze tijdens het eten af te koelen én om een betere smaakervaring te krijgen. Het hanteren van eetstokjes (hashi) komt met een waslijst aan do’s en don’ts. Prik nooit je stokjes rechtop in een kom rijst - dit doet denken aan begrafenisrituelen.

Een ander niet geheel onbelangrijk punt is het geven van fooien in restaurants. Dat is in Japan namelijk niet nodig. Over het algemeen is het geven van fooien in Japan niet verplicht, omdat de servicekosten al bij de rekening zijn inbegrepen.

Andere belangrijke etiquette regels:

  1. Voordat je je eerste hap neemt, zeg je ‘Itadakimasu’ (ofwel: ‘Ik ontvang nederig’).
  2. Waar in veel culturen slurpen als onbeleefd wordt beschouwd, is het in Japan een compliment aan de kok.
  3. Japanse etiquette en culinaire tradities draaien om eerbied voor voedsel. Het wordt als onbeleefd gezien om voedsel te laten liggen op je bord.
  4. Als je dineert met een groep en er wordt alcohol geschonken, zorg er dan voor dat je niet zelf je glas vult.
  5. Meng je sojasaus en wasabi niet door elkaar en proef de sushi eerst voordat je de sushi in de sojasaus doopt.
  6. Laat geen korrel rijst achter in je kom. Het wordt als zeer oneerbiedig gezien om rijst te verspillen, aangezien het historisch gezien symbool staat voor leven en voorspoed.
  7. Na het voltooien van je maaltijd zeg je ‘Gochisousama deshita’ (‘Dank voor het heerlijke feestmaal’).

Kosten van eten in Japan

Nee, eten in Japan is over het algemeen niet zo duur. Het is in ieder geval een stuk goedkoper dan in Nederland! Japan is duurder dan landen in Zuidoost-Azië, maar eten in Japan hoeft zeker niet zoveel te kosten als in Nederland. De prijzen voor een hoofdgerecht in Japan variëren van zo’n €8 tot €20, afhankelijk van wat en waar je eet. Goedkoper eet je bij een streetfood-stalletje op straat en duurder bij de wat meer high-end restaurants. De kosten voor drinken in Japan zijn vergelijkbaar met die in Nederland.

Overige culturele aspecten rondom eten

Als algemene regel geldt dat schoenen in geen enkele privé woning of appartement gedragen mogen worden. Ook is het in sommige openbare ruimtes niet toegestaan. Zo zijn er restaurants, hotels en enkele toeristische attracties die klanten vragen de schoenen uit te trekken, maar dit is niet de standaard.

Het dragen van een mondkapje is altijd een veel voorkomende gewoonte geweest in Japan, vooral tijdens het griepseizoen. Een belangrijk aspect van het dragen van mondkapjes in Japan is respect. Mondkapjes zijn er niet zozeer om jezelf te beschermen, maar vooral ook om aan anderen te laten zien dat je je bezorgd bent om hun gezondheid.

Hoewel het voor ons niet heel belangrijk lijkt is telefoneren in het openbaar vervoer een grote no-go. Het wordt als behoorlijk onbeleefd beschouwd. Dit geldt ook voor lange treinreizen.

Populaire plekken om te eten

De beste plekken om de heerlijke eetcultuur te ervaren zijn Tokyo, Kyoto, Osaka, Kobe, Hakodate, Nagoya, Matsumoto, Takayama en Fukuoka. In de grote steden vind je vaak hele eetstraten en hele wijken waar het alleen maar om eten draait. Vaak eten mensen na een lange werkdag buiten de deur en vooral in de zakenwijken heb je vaak honderden restaurants op een rij, voor ieder wat wils.

Tabel: Gemiddelde Eettijden in Japan

Maaltijd Gemiddelde Tijd Kenmerken
Ontbijt 7:00 uur Voedzaam, gebalanceerd, vaak met vis, misosoep en rijst
Lunch 12:00 - 13:00 uur Bento-box, rijst of noodles, groenten
Diner 18:00 - 20:00 uur Hoofdmaaltijd, gevarieerd, van simpele gerechten tot uitgebreide menu's

labels:

Zie ook: