Het horrorverhaal gaat dat je dood kan gaan van een opnieuw opgewarmde rijstmaaltijd. Nu valt dit gelukkig allemaal wel mee, maar je kunt er wel ziek van worden. Rijst die je niet op de juiste manier bewaart en opwarmt zal je niet zo snel fataal worden. Wél kan je er goed ziek van worden. Bah!
De bacterie Bacillus Cereus
Er is namelijk een bacterie die gek is op zetmeelrijke producten, zoals rijst of pasta. Deze bacterie, bacillus cereus genaamd, kan ontstaan wanneer je zetmeelrijke gerechten te lang en niet koud genoeg bewaard. Ook eiwitrijk eten (zoals een sausje) kan besmet zijn. Bewaar je rijst of pasta niet op de juiste manier? Dan kan de bacterie een giftstof aanmaken in je darmen, met een voedselvergiftiging als gevolg.
In bereidde rijst die te lang en niet koud genoeg bewaard wordt, kan de bacterie Bacillus Cereus voorkomen. Volgens de basisinformatiebladen voedselveiligheid van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit komen bacteriën doorgaans vooral voor als een vegetatieve/actieve cel en deze zijn meestal niet opgewassen tegen hitte. Er zijn echter ook bacteriën die sporen kunnen vormen wanneer de leefomstandigheden niet optimaal zijn, zoals bij hitte of droogte.
Sporenvormende bacteriën
Sporen zijn een soort overlevingscapsules die veel beter bestand zijn tegen deze barre omstandigheden dan de vegetatieve cel. Ze komen veel voor in de natuur en kunnen ook aanwezig zijn in rijst. Als je de rijst kookt, kunnen deze sporen dus overleven, wat bij de eerste keer eten nog niet zo erg is. Het wordt pas een probleem als je de rijst, maar ook pasta of ander eiwitrijk voedsel, na het verhitten te lang tussen de 10 °C en 50 °C bewaard. Dit is namelijk een perfecte temperatuur voor bacteriegroei. De sporen kunnen dan ontkiemen en weer actieve cellen worden.
Als actieve cellen zal Bacillus Cereus toxinen (gifstoffen) produceren en sommige van deze gifstoffen kunnen erg goed tegen hitte. Bij het weer opwarmen van je maaltijd kunnen deze dus actief blijven, waardoor je er ziek van kunt worden. Misselijkheid, overgeven en diarree: die zag je niet aankomen toen je dat restje nasi naar binnen werkte. De symptomen houden gelukkig niet lang aan. Na één of twee dagen gaat het over.
Rijst opwarmen en rijst afkoelen
Diarree door een restje rijst, daar zit je natuurlijk niet op te wachten. Dus waar gaat het mis? De bacteriën kunnen sporen vormen in een maaltijd. Onder ideale omstandigheden kunnen die groeien. En dat is bij kamertemperatuur! Laat je een pan rijst (te) lang op het aanrecht staan om af te koelen, dan heeft de bacterie dus alle tijd om te groeien. En je restjes opwarmen voor je ze eet? Ook dat doodt deze bacteriën niet. De bacillus cereus bacterie kan namelijk behoorlijk wat warmte overleven.
Hoe gekookte rijst veilig te bewaren?
Een besmetting met Bacillus cereus is echter te voorkomen door de maaltijd op de juist manier te bewaren, aldus het Voedingscentrum. Eten goed bewaren: Het is belangrijk dat je het eten na het bereiden laat afkoelen en binnen twee uur in de koelkast zet. In de kou kan de bacterie nog wel groeien, maar dit gaat heel langzaam. Als je kleine hoeveelheden binnenkrijgt, is dat geen probleem, maar geef de bacterie niet te veel kans om te groeien. Bewaar het eten dus maximaal 2 dagen in de koelkast en warm het goed op voordat je het gaat eten.
Gekookte rijst vereist speciale aandacht vanwege de gevoeligheid voor pathogene bacteriën zoals Bacillus cereus. Een van de belangrijkste gevaren bij het bewaren van gekookte rijst in de koelkast is de groei van Bacillus cereus. Het risico neemt toe wanneer gekookte rijst meerdere uren in de open lucht blijft staan.
Rijst bewaar je op de juiste manier door het na bereiding zo snel mogelijk terug te koelen. Laat de pan dus niet langer dan twee uur op het fornuis of de tafel staan. Stop de overgebleven rijst zo snel mogelijk in een (glazen) bakje, luchtdicht, en schuif het in de koelkast. Zorg dat de koelkast kouder staat dan 5°C en plaats het bakje in het koudste deel: over het algemeen is dat het onderste stuk, zoals de onderste plank of groentelade.
Het is essentieel om de gekookte rijst binnen een veilige temperatuur (1 tot 2 uur na het koken) af te koelen om bacteriegroei te voorkomen. Het afkoelen van de rijst voordat deze wordt ingevroren is essentieel om de kwaliteit te waarborgen.
Hoe lang kun je gekookte rijst bewaren?
Deskundigen raden aan om de rijst te consumeren binnen 24 uur na plaatsing in de koelkast. De aanbevolen bewaartijd voor gekookte rijst in de koelkast mag niet langer zijn dan drie dagen. Maximaal twee dagen, that’s it. En dat geldt alleen voor rijst die op de juiste manier bereid en bewaard is. Al het andere kun je maar beter meteen weggooien.
Ben je niet van plan om de komende twee dagen te koken met je kliekjes? Of wil je grote hoeveelheden bewaren? Dan kun je natuurlijk ook je rijst invriezen. Laat het afkoelen, doe het in een luchtdicht zakje of bakje en leg het in de vriezer bij een temperatuur van -18°C. Bevroren rijst kan zo’n drie maanden worden bewaard. Let bij het ontdooien en opnieuw verwarmen wel heel goed op dat je het traag laat ontdooien en daarna grondig verhit.
Tekenen van bedorven rijst
Het herkennen van bedorven gekookte rijst is cruciaal om gezondheidsrisico’s te vermijden.
Wanneer THT’s en TGT’s je normaal gesproken koud laten, zul je niet wakker liggen van zo’n restje dat een dagje extra in je koelkast doorbrengt. Vertrouw altijd op de eerste ingeving die je krijgt van je zintuigen: die weten meestal meteen of de situatie veilig is of niet.
Wees alert op:
- Geur: steek je neus in het bakje. Heeft de rijst een ongebruikelijke, zure of bedorven geur?
- Uiterlijk: heeft de rijst een andere kleur? Zijn de korrels heel dof, hebben ze een vreemde textuur (bijvoorbeeld plakkerig) of spot je simpelweg schimmel? De tekenen zijn onder andere een kleverig uiterlijk, een abnormale geur, en de aanwezigheid van schimmels.
- Smaak: wanneer je na het bereiden toch iets zuurs of bitters proeft, eet dan niet stug door.
Rijst opwarmen, hoe doe je dat?
Wil je je restjes rijst nieuw leven inblazen? Haal dan alleen de hoeveelheid die je nodig hebt uit het bakje en laat de rest in de koelkast, want je kunt het maar één keer opnieuw gebruiken. Verwarm rijst altijd door en door, tot minimaal 75°C. Dit kun je bijvoorbeeld doen in een magnetron, stoommandje of hete wok of koekenpan.
Verhit restjes goed voor gebruik. Bij het opwarmen in de magnetron is het belangrijk om tussendoor te roeren.
Je kunt je rijst natuurlijk -opwarmen door het te (roer)bakken. Doe dan een beetje olie in een pan of wok, laat deze goed warm worden en bak de korrels 7-10 minuten totdat ze door en door warm zijn en een licht krokant korstje hebben. Als je haast hebt, kun je ook de magnetron gebruiken. Maar let wel op, want de microgolven drogen de korrels namelijk uit en maken ze taai. Dat kun je tegengaan door een beetje water of bouillon toe te voegen of door een vochtig keukenpapiertje over de rijst heen te leggen.
Ook belangrijk om te vermelden: je kunt die brutale bacterie - bacillus cereus - niet voor de gek houden. Je restjes rijst éxtra heet of lang verwarmen haalt weinig uit: de sporenvormende bacterie heeft daar geen boodschap aan en maakt je alsnog hartstikke ziek. Hij kan zelf de boosdoener zijn (bacteriegroei) en ook nog gifstoffen (ook wel toxinen) produceren.
Psst... Rijst kun je ook opwarmen in de magnetron. Dit is niet de lekkerste, maar wel de snelste manier. Stop de rijst in een bak met deksel en voeg hier een eetlepel water aan toe. Roer goed door. Laat 2 minuten verwarmen in de magnetron.
| Bewaarwijze | Maximale bewaartijd |
|---|---|
| Koelkast (4-7°C) | Maximaal 2 dagen |
| Vriezer (-18°C) | Maximaal 3 maanden |
labels:
