We hebben het allemaal weleens meegemaakt: je voelt je plotseling misselijk, je buik rommelt onheilspellend en je begrijpt niet zo goed waarom. Het Voedingscentrum geeft aan dat voedselvergiftiging wordt veroorzaakt door het eten van besmet voedsel. Denk aan bacteriën of schimmels die zich hebben ontwikkeld door onjuiste bereiding, opslag of kruisbesmetting.

In eten en drinken kunnen bacteriën, virussen, schimmels of parasieten zitten die je ziek kunnen maken. Je wordt misselijk, krijgt buikpijn, moet overgeven en hebt diarree. Van de meeste heb je geen last.

Wat is voedselvergiftiging? Voedselvergiftiging is een maagdarminfectie die ontstaat door het eten van besmet voedsel of drinken van besmet water. De besmetting kan veroorzaakt worden door bacteriën, virussen, parasieten of toxines. Een bacteriële voedselvergiftiging komt over het algemeen het vaakst voor.

Oorzaken van Voedselvergiftiging

In eten en drinken zitten altijd wel bacteriën, virussen, schimmels of parasieten. Meestal ben je ziek door bacteriën op eten, bijvoorbeeld deze:

  • Salmonella: komt voor op rauwe kip, rauw kalfsvlees of rauw varkensvlees. Soms zitten ze in eieren en melk, en op groente en fruit.
  • Campylobacter: zit vooral op rauwe kip.
  • Listeria: zit soms op rauw vlees, rauwe vis (sushi, oesters) en in kaas van rauwe melk.
  • E-coli: kan op rauw vlees (gehakt, hamburger) zitten en op rauwe groente.

Zulke bacteriën komen in je maag en darm en gaan daar groeien. Zo worden het er steeds meer. Ze zorgen voor een ontsteking van de binnenkant van de maag en darmen. Sommige bacteriën en schimmels maken gifstoffen waar je ziek van kunt worden.

Zo kunnen de bacteriën bijvoorbeeld in je maag en darm komen:

  • Je snijdt rauwe kip en bakt die gaar. Op dezelfde snijplank snijd je daarna tomaten voor een salade. De bacteriën van de rauwe kip komen nu op de tomaten en je eet tomaten met deze bacteriën erop.
  • Je koopt sushi bij de supermarkt en laat dit buiten de koelkast staan. Bacteriën krijgen zo de tijd om te groeien en door de warmte kunnen ze sneller groeien.
  • Je koopt biologische sla. Op de sla zitten E-coli bacteriën uit biologische mest. Je wast de sla niet goed. Daardoor blijven er wat bacteriën op de sla zitten.
  • Je barbecuet en er liggen wat kipsatés in de zon. De bacteriën die erop zitten kunnen goed groeien in de warmte. De kipsaté gril je daarna niet lang genoeg en je eet een halfgare saté op.
  • Je geeft iemand een hand. Die persoon is net naar de wc geweest en heeft de handen niet goed gewassen. De bacteriën uit zijn poep komen dan op jouw handen.

Symptomen van Voedselvergiftiging

Door besmet eten en drinken kun je deze klachten krijgen:

  • meestal eerst buikpijn of buikkrampen
  • misselijk en overgeven
  • diarree
  • duizelig zijn

Sommige bacteriën geven hoofdpijn, spierpijn en koorts. Door sommige bacteriën kun je bloed in je poep krijgen.

De symptomen kunnen binnen enkele uren na het eten van besmet voedsel voor het eerst optreden, maar in sommige gevallen ook pas na enkele dagen. Ook de duur van de voedselvergiftiging is afhankelijk van het type dat je hebt opgelopen.

Wat typisch is aan voedselvergiftiging: het treft meestal mensen die hetzelfde besmette voedsel hebben gegeten. Heb je bijvoorbeeld met vrienden sushi gegeten en zijn jullie allemaal ziek?

Hier vind je een overzicht van de meest voorkomende types voedselvergiftiging, waardoor je ze kunt krijgen, het type, de bron, de symptomen, de incubatietijd (tijd vooraleer de symptomen optreden) en de duur van de ziekte.

Type Bron Symptomen Incubatietijd Duur
Salmonella Rauw of onvoldoende verhit vlees, eieren, rauwe melk, rauwe groenten/fruit Koorts, diarree, buikpijn, braken 6-72 uur Meestal 4-7 dagen, soms langer
Campylobacter Rauw of onvoldoende verhit gevogelte, ongepasteuriseerde melk, besmet water Diarree (soms bloederig), buikpijn, koorts, misselijkheid, braken 2-5 dagen Meestal 2-10 dagen
E. coli Onvoldoende verhit rundvlees (vooral gehakt), ongepasteuriseerde melk en sap, besmette groenten Ernstige buikpijn, bloederige diarree, misselijkheid, soms koorts 3-4 dagen Meestal 5-10 dagen
Listeria Ongepasteuriseerde zuivel, kant-en-klare vleeswaren, rauwe groenten Koorts, spierpijn, misselijkheid, diarree Enkele dagen tot weken Enkele dagen tot meerdere weken
Norovirus Besmet voedsel en water, vooral rauwe schelpdieren, rauwe groenten, fruit Misselijkheid, braken, diarree, buikpijn 12-48 uur Meestal 1-3 dagen
Hepatitis A Besmet voedsel of water, vaak rauwe of onvoldoende verhit schelpdieren, besmette groenten en fruit Koorts, vermoeidheid, misselijkheid, buikpijn, geelzucht 15-50 dagen Meestal enkele weken tot enkele maanden
Staphylococcus aureus Voedsel dat in contact is gekomen met de huid van geïnfecteerde personen, zoals sandwiches, gebakjes, salades Misselijkheid, braken, buikpijn, diarree 1-6 uur Meestal 1-3 dagen
Clostridium perfringens Niet goed gekoeld of verwarmd voedsel Buikpijn, diarree 6-24 uur Meestal 24-48 uur

Voedselvergiftiging of Buikgriep?

Omdat de symptomen sterk op elkaar lijken, is het soms moeilijk om te weten of je een voedselvergiftiging of buikgriep hebt. Toch zijn er enkele kenmerken waar je op kunt letten.

Kenmerk Voedselvergiftiging Buikgriep
Oorzaken Bacteriën, virussen, parasieten of toxines in besmet voedsel of water Virussen zoals Norovirus, Rotavirus, Astrovirus of Adenovirus
Symptomen Gelijkaardig Gelijkaardig
Incubatietijd Binnen enkele uren tot enkele dagen na consumptie van besmet voedsel Meestal 12-48 uur na blootstelling aan het virus
Duur Meestal enkele uren tot een week Meestal 1-3 dagen, maar soms langer
Andere kenmerken Symptomen beginnen vaak plotseling en kunnen verband houden met het eten van een specifieke maaltijd of voedingsmiddel. Als meerdere mensen die hetzelfde voedsel hebben gegeten ziek worden, wijst dit vaak op voedselvergiftiging Symptomen beginnen vaak geleidelijker en verspreiden zich vaak van persoon tot persoon door contact met besmette oppervlakken, handen of voedsel

Buikgriep wordt veroorzaakt door een virus zoals het norovirus of het rotavirus. Dit is besmettelijk en verspreidt zich via besmette oppervlakken, handen of zelfs door druppeltjes in de lucht. In tegenstelling tot voedselvergiftiging duurt buikgriep meestal langer, vaak tot een week, en kun je het oplopen zonder dat voedsel er iets mee te maken heeft. Hoewel de twee veel op elkaar lijken en even vervelend zijn, is het toch fijn om te weten wat je nu precies hebt opgelopen.

Wat te doen bij Voedselvergiftiging?

Een voedselvergiftiging is geen pretje, maar gelukkig gaan de symptomen in de meeste gevallen vanzelf over.

  • Rust. Zorg voor voldoende rust om je lichaam de kans te geven om te herstellen.
  • Hydratatie. Drink veel om uitdroging te voorkomen, vooral als je veel braakt of diarree hebt. Water of bouillon helpt om uitdroging te voorkomen. Bij diarree en overgeven is het belangrijk dat je extra vaak drinkt (2 of 3 liter per dag). Hoe meer diarree of overgeven, hoe meer je moet drinken om niet uit te drogen. Drink bijvoorbeeld elke keer een glas water, thee of bouillon nadat je diarree had. Drink kleine beetjes tegelijk als je overgeeft. Bijvoorbeeld elke 5 tot 10 minuten 1 of 2 slokken. Zo hou je toch wat vocht binnen. Als je je wat beter voelt, kun je langzaam weer wat meer in 1 keer gaan drinken. Als je ook koorts hebt, is drinken nog belangrijker. Drink geen zoete dranken als de diarree langer dan 1 week duurt of steeds terugkomt.
  • Lichte maaltijden. Begin met licht verteerbaar voedsel zoals toast en rijst zodra je je beter voelt, en vermijd vet, pittig en zwaar voedsel totdat je maag hersteld is. Een paar dagen niet of minder eten is niet erg. Je hoeft jezelf niet te dwingen om te eten. Als je weer trek hebt, kun je weer eten waar je zin in hebt. Begin met kleine beetjes. Als je kunt eten, voel je je meestal meteen wat beter. Helemaal niet eten of een speciaal dieet is niet nodig. Bij buikkrampen kun je het beste kleine beetjes eten en drinken. Als er iets in je maag komt, merken je darmen dat ook. Soms krijg je dan weer een golf van diarree. Dat betekent niet dat je iets verkeerds gegeten hebt. Je maag en darmen zijn nog gevoelig. Ook als je in 1 keer veel drinkt, kun je meteen naar de wc moeten.

Medicijnen

Meestal zijn er geen medicijnen nodig.

Er zijn 2 medicijnen die je soms kunt gebruiken.

  • ORS is een drankje met speciale suikers en zouten. Je koopt het als drankje of poeder waarmee je zelf het drankje maakt. Lees eerst de bijsluiter. Meng ORS met water, niet met eten of ander drinken. Neem ORS als je meer kans hebt op uitdroging of al uitgedroogd bent.
  • Medicijn om minder vaak te poepen: Ben je op reis? Of moet je lang doorwerken zonder naar de wc te moeten? gebruiken. Het zorgt ervoor dat je minder vaak moet poepen. Je wordt er niet sneller beter door. Een bijwerking is verstopping. Slik het niet langer dan 2 dagen.

Gebruik loperamide niet:

  • als je koorts hebt
  • als je bloed bij je diarree hebt
  • als je zwanger bent of borstvoeding geeft
  • bij kinderen jonger dan 8 jaar

Medicijnen tegen bacteriën zijn bijna nooit nodig. De huisarts zal je geen medicijn tegen overgeven geven. Je wordt namelijk niet sneller beter door dit medicijn.

Sommige medicijnen kunnen door de diarree minder goed of helemaal niet werken. Gebruik je de anticonceptie-pil en heb je last van overgeven of diarree? Lees wat je moet doen om zwangerschap te voorkomen bij de gewone pil en de minipil.

Voedselvergiftiging Voorkomen

Omdat voorkomen altijd beter is dan genezen, is het belangrijk om regelmatig je handen met zeep en water te wassen. Zorg er ook voor dat voedsel goed gekookt is, vermijd kruisbesmetting en bewaar het op de juiste temperatuur.

Voorkom dat je anderen ziek maakt

  • Was je handen met water en zeep. Droog daarna je handen goed af met een schone handdoek of papieren doekjes. Gooi de doekjes meteen weg.
  • Was en droog je handen elke keer als je naar de wc bent geweest. En voordat je eten of drinken klaarmaakt.
  • Was gebruikte glazen, borden en bestek goed af.
  • Leg uit aan de mensen om je heen dat ze dezelfde adviezen moeten volgen.

Houd je een voedselvergiftiging liever buiten de deur? En niet maar één keer per dag! Was je handen altijd na een toiletbezoek, voordat je begint met koken en voordat je begint met eten. Jij wilt toch ook dat alles wat je in je mond stopt, lekker schoon is? De meeste voedselinfecties komen door bacteriën van rauw vlees en rauwe vis. Zorg dat deze bacteriën tijdens het koken dus niet ander eten besmetten. Dit klinkt logisch, maar wordt vaak niet goed gedaan.

Weet dat bacteriën waar je ziek van kan worden in vlees, vis of schelpdieren pas echt dood zijn als het helemaal gaar is. Zorg dat je vlees, vis of schelpdieren die je rauw eet niet langer dan één dag in de koelkast bewaart.

Stop daarom alles wat bederfelijk is in een goede koeltas. Is de barbecue lekker in je achtertuin? Is niet al het eten opgegaan? Maak een bakje met het overgebleven eten en zet dit direct in de koelkast. Zorg dat je het binnen twee dagen opeet, langer is niet meer verantwoord.

Wanneer naar de Dokter?

Als je na een voedselvergiftiging ernstige symptomen ervaart, zoals hoge koorts, bloed in de ontlasting of braaksel, langdurig braken of tekenen van uitdroging, dan is het belangrijk om zo snel mogelijk medische hulp te zoeken. Kwetsbare groepen, zoals ouderen, jonge kinderen, zwangere vrouwen en mensen met een verzwakt immuunsysteem, doen er goed aan om eerder medische hulp in te schakelen.

Als je plastabletten of medicijnen tegen hoge bloeddruk gebruikt, is het raadzaam om medische hulp te zoeken. Bent u ouder dan 70 jaar en heeft u een voedselvergiftiging?

Ongeacht de oorzaak is het belangrijk om gehydrateerd te blijven. Bij voedselvergiftiging is het belangrijk om te achterhalen wat je hebt gegeten en, indien nodig, voedselveiligheidsinstanties in te lichten. Dat kan bijvoorbeeld bij de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA). Heb je buikgriep?

labels:

Zie ook: