Spijs-verteren is het afbreken van voedsel tot voedingsstoffen die de darmen kunnen opnemen, zodat het lichaam ze kan omzetten in bouwstoffen en energie. Bouwstoffen zijn nodig om te groeien of om cellen in het lichaam te vernieuwen. Vanaf het moment dat er speeksel in de mond vrijkomt, start er een geweldig en ingenieus proces waarbij meerdere organen betrokken zijn. Als het ‘water’ je in de mond loopt bij de geuren van voedsel dan is dat de opstart van je spijsvertering.

Alles wat we eten en drinken legt dezelfde weg af; via onze mond, slokdarm, maag, dunne darm en dikke darm naar de endeldarm. Alle niet verteerde resten verlaten als ontlasting het lichaam weer. De lever, galblaas en alvleesklier ondersteunen het verteringsproces.

Het Spijsverteringsproces in Detail

De spijsvertering begint in de mond. In de mond komt het eten binnen, daar wordt het voedsel fijngekauwd en vermengd met speeksel. Een goed gebit is van groot belang voor een goede spijsvertering, want door kauwen kan het voedsel zich gemakkelijker met speeksel vermengen. Per dag kunnen we wel een liter speeksel aanmaken. Enzymen in het speeksel beginnen alvast met voorverteren, het zetmeel wordt al in stukjes geknipt. Als we aan eten denken komt er al speeksel vrij. Intensief kauwen bevordert dit proces; het maakt het voedsel in de mond glad en smeuïg. Zo kun je het makkelijk doorslikken. De tong duwt het voedsel richting de slokdarm, waardoor een slikreflex op gang komt. Voor een goede spijsvertering zou je elke hap zo'n 40 keer moeten kauwen.

Zodra je het voedsel hebt doorgeslikt komt het in je slokdarm; dit is een rechte slang van ongeveer 25 centimeter lang. Het voedsel gaat razendsnel door de slokdarm heen, op weg naar de maag. Door de peristaltische bewegingen van de slokdarm, kun je ook nog eten en drinken als je ligt, of zelfs als je op je hoofd staat. Bij de ingang van de maag zit een sluitspiertje, de slokdarmsfincter. Deze gaat open als er voedsel vanuit de slokdarm naar de maag gaat. Daarna gaat het sluitspiertje weer dicht. Hierdoor kunnen voedsel en maagzuur niet terugstromen in de slokdarm. Binnen 3-5 seconden is het al in je maag.

De maag is een gespierde zak met vouwen die als voedselreservoir dient en kan 3 tot 4 liter vocht en voedsel bevatten. Zonder eten is de maag helemaal plat, met eten een soort omgekeerde peer. Zodra er voedsel in de mond is, krijgt de maag via de hersenen een seintje dat er eten in aantocht is en begint zich meteen voor te bereiden door het aanmaken van maagsap. De maag kneedt de voedselbrij en vermengt het met maagsap. De maag zorgt ervoor dat ons voedsel helemaal wordt fijn gekneed en gemengd met maagsap. De maag laat het voedsel beetje bij beetje door naar de dunne darm. In de maag komt het eten samen met het maagsap. De binnenkant van de maag is bekleed met een dikke laag slijmvlies om te voorkomen dat het scherpe maagzuur de maagwand aantast en daarom is de binnenkant van de maag beschermd met een slijmvlies. Zoutzuur in het maagsap is nodig om ongewenste bacteriën in het voedsel te doden en om de opname van vitamine B12, magnesium en ijzer te ondersteunen. Daarnaast doodt het zoutzuur de schadelijke bacteriën die soms in ons voedsel zitten. In maagsap zitten - naast zoutzuur - ook enzymen. Enzymen in maagsap maken een begin met de vertering van voedsel verder op gang. De enzymen ‘hakken’ de voedingsstoffen in kleinere stukjes. Ze moeten immers klein genoeg worden om via de darm de bloedbaan in te gaan. Een normale, warme maaltijd blijft ongeveer drie uur in de maag. Vloeibaar voedsel verlaat de maag veel sneller dan vast voedsel. Bij vet eten heeft de maag meer tijd nodig. De maagwand maakt maagsap aan. In de maag gaat de spijsvertering verder. De maag bestaat uit twee delen: in het bovenste gedeelte vindt de zuur- en pepsineproductie plaats. Hierna komt het voedsel in het onderste deel van de maag terecht. Hier wordt het gekneed, fijngemalen en goed vermengd met het maagsap. De enzymen knippen voedingsstoffen in kleinere stukjes. De productie van maagsap komt vooral op gang als we eten proeven en kauwen, maar ook als we eten zien of ruiken.

De dunne darm is vijf meter lang en is het meest belangrijk als het om verteren gaat. Het voedsel is dan al fijngemalen tot deeltjes van ongeveer 1 millimeter. De dunne darm bestaat uit de twaalfvingerige darm (duodenum), de nuchtere darm (jejunum) en de kronkeldarm (ileum). In de twaalfvingerige darm (duodenum) worden spijsverteringssappen en enzymen uit de alvleesklier en galblaas bij de dunne darm toegevoegd aan het voedsel. De dunne darm heeft de belangrijke taak om het eten op te nemen. De dunne darm produceert zelf een groot aantal enzymen die onder andere voedingssuikers in kleinere bestanddelen splitsen. De in kleine stukjes verdeelde voedingsstoffen komen via de darmwand in het bloed terecht. Doordat de dunne darm sterk geplooid is, heeft het een groot oppervlakte. Door de plooien en uitsteeksel in de darm is het oppervlak zo groot als een tennisveld. Dit geeft voedingsstoffen de ruimte voor opname in het bloed. De meeste voedingsstoffen worden in de nuchtere darm opgenomen. Vitamine B12 kan alleen in de kronkeldarm worden opgenomen. In de dunne darm vindt het belangrijkste deel van de vertering van het voedsel plaats en van de opname van voedingsstoffen in het bloed, via de darmwand. Voedsel waar de spijsvertering geen vat op heeft, komt als waterdunne vloeistof door naar de dikke darm.

De dikke darm is ongeveer een meter lang en ligt als een omgekeerde ‘u’ in de buikholte. De dikke darm is gekenmerkt door zijn haustraties, dit zijn plooien die de darm langs de buitenzijde om de paar centimeter lijkt in te snoeren. De belangrijkste taak van de dikke darm is om vocht (per dag zo'n 1,5 liter) en zouten uit de ontlasting te halen en weer op te nemen in het lichaam. Hierdoor wordt de ontlasting ingedikt en wordt het omgezet in een vorm die het lichaam gemakkelijk kan kwijtraken. De dikke darm onderscheidt zich van de dunne darm uitwendig doordat hij veel wijder is. Wat overblijft is dikke ontlasting. De restproducten van het voedsel komen dan terecht in de dikke darm, die als een soort omgekeerde “U” in de buikholte ligt. De dikke darm is ook de thuisbasis van miljarden darmbacteriën, een mix van darmbacteriën tegen. De ontlasting doet er gemiddeld 12 tot 24 uur over om door de dikke darm en endeldarm te gaan. De dikke darm produceert slijm dat fungeert als smeermiddel.

Aan het einde van de dikke darm bevindt zich een 12 cm lange tijdelijke opslagplaats (endeldarm of rectum) waar de ontlasting wordt verzameld en doorgevoerd naar de anus. Naarmate de endeldarm gevuld raakt, drukt de ontlasting steeds meer tegen de binnenste sluitspier van de anus. Is je endeldarm vol? Dan krijg je aandrang, die je het beste niet kunt negeren.

Hoe Lang Duurt Het?

Het hele proces van mond tot ‘kont’ duurt 24 tot 48 uur. De verteringstijd van voedsel verschilt sterk per persoon, maar gemiddeld duurt de totale spijsvertering zo’n 24 tot 48 uur. Normaal doet een maaltijd er ongeveer 24 tot 30 uur over om er helemaal doorheen te komen. De langste tijd brengt het eten door in de dikke darm en de endeldarm. Voeding is gemiddeld 24 tot 28 uur onderweg in ons lichaam voor het verteerd is. Het is belangrijk om goed voor je spijsvertering te zorgen. De hele reis van eten door je spijsvertering duurt dus 24 tot 48 uur. Dit hangt af van wat je precies eet en hoe makkelijk dat af te breken is door je lichaam. Vlees is een voedingsproduct dat meer tijd vraagt om te verteren dan groente. Per vleessoort is het nog verschillend hoe lang jouw lichaam erover doet om het te verteren. Uiteindelijk gaat ongeveer 1,5 liter vocht samen met de onverteerbare voedselresten naar de dikke darm In de ontlasting is uiteindelijk nog maar een deciliter (100 ml) vocht over.

In het onderstaande plaatje zie je hoelang voedsel gemiddeld in de organen blijft.

Orgaan Gemiddelde Tijd
Maag 1-3 uur
Dunne Darm 4-8 uur
Dikke Darm 12-24 uur

Factoren Die De Spijsvertering Beïnvloeden

Verschillende factoren kunnen de spijsvertering beïnvloeden, waaronder:

  • Voedselkeuze: Vloeibare voeding en dranken blijven zo’n 1-2 uur in de maag, terwijl vaster voedsel er gemiddeld 3 uur over doet voordat het verder gaat naar de dunne darm. Hoe vetter de maaltijd, hoe langer het duurt voordat het voedsel klaar is om door te stromen naar de twaalfvingerige darm.
  • Individuele verschillen: De verteringstijd van voedsel verschilt sterk per persoon. De spijsvertering bij vrouwen verloopt over het algemeen langzamer dan bij mannen.
  • Gastrocolic reflex: Sommige mensen moeten gelijk na het eten poepen. Dit heeft vaak te maken met de zogenoemde gastrocolic reflex: als je gaat eten, gaat vooral de dikke darm extra bewegen om ruimte te maken voor het nieuwe voedsel. Deze extra bewegingen starten al binnen enkele minuten nadat je begint met eten.
  • Stress: Stress kan maagklachten verergeren.
  • Beweging: Lichamelijke inspanning kan de spijsvertering beïnvloeden.

Dumpingsyndroom

Het dumpingsyndroom is een aandoening die optreedt wanneer voedsel te snel van je maag naar je dunne darm beweegt. Dit syndroom is vrijwel altijd het gevolg van een operatie waarbij (een deel van) de maag verwijderd is. Het syndroom wordt zo genoemd omdat het voedsel letterlijk ‘gedumpt’ wordt in de dunne darm.

Symptomen van het Dumpingsyndroom

Symptomen van het dumpingsyndroom kunnen variëren van persoon tot persoon, maar gaan vaak om het volgende:

  • Buikpijn of krampen
  • Misselijkheid
  • Braken
  • Diarree
  • Duizeligheid of licht in het hoofd voelen
  • Vermoeidheid of zwakte
  • Flauwvallen
  • Een snelle hartslag of hartkloppingen kort na het eten
  • Opgeblazen gevoel of een ongemakkelijk vol gevoel
  • Zweten
  • Blozen of roodheid van het gezicht en de hals
  • Trillen of beven
  • Een gevoel van onrust of nervositeit

Deze symptomen kunnen optreden in twee fasen: de vroege fase, die binnen enkele minuten na het eten begint en de late fase, die één tot drie uur na het eten optreedt. De late fase wordt vaak geassocieerd met een daling van de bloedsuikerspiegel (hypoglykemie) als gevolg van de snelle maaglediging.

Behandeling van Dumpingsyndroom

Veel ongemakken kunnen worden voorkomen of verminderd door het opvolgen van suggesties en aanbevelingen van je behandelend arts of diëtist. Het is raadzaam om je dieet aan te passen als een deel van je maag is verwijderd. De mate en het ontstaan van klachten variëren per patiënt. Het is het beste om zelf te ontdekken wat en hoeveel je kunt eten. Vaak verminderen de klachten na verloop van tijd door aanpassingen in het lichaam.

Tips voor een Gezonde Spijsvertering

Wil jij je spijsvertering een handje helpen en klachten als obstipatie voorkomen? Hier zijn enkele tips:

  • Eet voldoende vezels: Vezels zijn essentieel voor een goede spijsvertering en helpen om klachten zoals verstopping te voorkomen. Vrouwen hebben 30 gram vezels per dag nodig, mannen 40 gram. Vezels zijn plantendeeltjes die vooral zitten in volkorengraanproducten zoals volkorenbrood en volkorenpasta, groente en fruit, peulvruchten, aardappelen en noten en zaden.
  • Drink voldoende vocht: Je lichaam heeft iedere dag voldoende vocht nodig om al zijn taken uit te kunnen voeren.
  • Beweeg regelmatig: Je spijsvertering vindt het fijn als je in beweging bent. Het is heel gezond voor je en door bewegen voel je je fitter.
  • Negeer aandrang niet: Als je voelt dat je moet poepen, ga dan naar de wc.
  • Eet gezond en gevarieerd: Voor een goede spijsvertering is belangrijk dat je kiest voor gezond eten en dat je veel varieert (afwisselt).
  • Goed kauwen: Goed kauwen helpt om het eten beter te verteren. Verzorg daarom je tanden en kiezen.
  • Eet regelmatig: Eet regelmatig en sla geen maaltijden over.
  • Vermijd stress: Stress kan maagklachten verergeren.

Het is belangrijk om goed voor je spijsvertering te zorgen. Samen willen die organen je lichaam heel graag gezond houden. Als jij je spijsverteringsteam flink helpt, kan het zijn werk extra goed doen.

labels:

Zie ook: