Ooit lekker uit eten geweest bij een chique restaurant, dertig euro neergelegd voor een stukje vis, om vervolgens te zien dat het ding krioelt van de wormen? Recentelijk kwam in het nieuws dat er uit de keel van een Japanse vrouw een worm is verwijderd na het eten van sashimi. Nu zijn wij Nederlanders ook niet vies van rauwe vis, kunnen wij ook een worm binnenkrijgen?

“Het kan gebeuren dat er hier ook wormen in rauwe vis zitten, al is de kans echt heel klein", zegt Wieke van der Vossen van het Voedingscentrum. "Daarom kunnen kwetsbare groepen zoals zwangere vrouwen, ouderen en kinderen beter geen sushi met rauwe vis eten." Maar in het algemeen is de kans echt heel klein, omdat alle rauwe vis in Nederland bevroren moet zijn geweest. "Als het ingevroren is geweest, dan zijn de parasieten dood. Iedereen die gezond is, kan dus gewoon sushi eten."

Ook huisarts Job Nievaart denkt dat de kans op wormen in Nederland klein is. "Er zijn in Nederland goede voorzorgsmaatregelen over hoe voedsel bereid en bewaard moet worden", zegt hij tegen EditieNL. "In Nederland wordt alles goed ingevroren, maar in het buitenland kun je beter geen sushi eten. De kans op een worm is niet groot, maar als je ze krijgt kunnen ze heel vervelend zijn."

Wat is Anisakiasis?

Anisakiasis, ook bekend als haringwormziekte, is een parasitaire infectie veroorzaakt door anisakide nematoden (wormen) die de maagwand of darm van patiënten binnendringen. De overdracht van deze ziekte vindt plaats wanneer infectieuze larven worden geconsumeerd die zich in rauwe of onvoldoende verhitte vis of inktvis bevinden. De patiënt kan symptomen ervaren zoals buikpijn, misselijkheid en braken. De behandeling bestaat doorgaans uit het verwijderen van de larven via endoscopie of een operatie. Preventieve maatregelen kunnen helpen om de kans op deze parasitaire infectie te verkleinen.

Anisakiasis werd voor het eerst erkend in de jaren 1950 in Nederland bij mensen die rauwe (groene) of licht ingelegde haring consumeerden. De ziekte werd toen 'groene haring'-ziekte genoemd, maar tegenwoordig komt deze aandoening vrijwel niet meer voor dankzij regelgeving die vereist dat vis die rauw wordt gegeten, vooraf moet worden ingevroren om de larven te doden.

Epidemiologie van Anisakiasis

Anisakiasis is een parasitaire infectie die wordt veroorzaakt door nematoden (rondwormen) van het geslacht Anisakis. Deze parasieten komen voor in zeevis en kunnen bij de mens infecties veroorzaken wanneer onvolledig verwerkte vis of schelpdieren worden geconsumeerd. De prevalentie van anisakiasis is vooral hoog in landen waar rauwe of niet goed doorgekookte vis een veelgebruikte voedselbron is, zoals in Japan, Spanje en Nederland. De infectie wordt vaak overgedragen door het eten van rauwe vis, vooral in sushi, sashimi en ceviche.

Incidentie Wereldwijd

De incidentie van anisakiasis varieert wereldwijd, met hogere aantallen in regio's waar rauwe visconsumptie wijdverbreid is. In Japan, waar sushi en sashimi populaire gerechten zijn, worden jaarlijks honderden gevallen gemeld. In westerse landen zoals Nederland en Spanje is de incidentie lager, maar het aantal gevallen neemt toe naarmate het aantal mensen dat rauwe vis eet groeit. In de Verenigde Staten is anisakiasis relatief zeldzaam, hoewel het aantal gevallen in de afgelopen jaren is gestegen door de populariteit van rauwe vis in de keuken.

Seizoensgebondenheid en Geografische Spreiding

De incidentie van anisakiasis vertoont seizoensgebonden variatie. De meeste gevallen worden gerapporteerd in de wintermaanden, wanneer bepaalde vissoorten, zoals haring, de parasieten in hun lichaam dragen. Dit komt door de migratie van vis naar koudere wateren, waar de parasieten zich kunnen ontwikkelen.

Anisakiasis komt voornamelijk voor in landen met een rijke visserijsector, vooral in landen langs de kusten van de Atlantische en Pacifische oceaan. In Nederland worden gevallen vaak geassocieerd met het eten van haring, maar het aantal meldingen is relatief laag vergeleken met landen zoals Japan of Spanje.

Mechanisme van Infectie

Anisakiasis wordt veroorzaakt door infectie met de larven van de Anisakis-worm. De infectie ontstaat wanneer de larven in de maag of darmen van een persoon terechtkomen nadat ze zijn ingeslikt via rauwe of onvoldoende verwerkte vis. De larven hechten zich aan de maagwand of de darmwand, waar ze ontstekingen en pijn kunnen veroorzaken.

Infectie en Migratie van de Larven

Na inname worden de larven van Anisakis in de maag of dunne darm van de gastheer vrijgegeven. De larven kunnen zich hechten aan de slijmvliezen van de maagwand of darmwand, wat leidt tot een ontstekingsreactie. De ontsteking kan variëren van mild ongemak tot ernstige pijn, afhankelijk van de locatie en de ernst van de infectie.

Immunologische Reactie

De aanwezigheid van de Anisakis-larven in het maag- of darmweefsel triggert een sterke immuunrespons van de gastheer. Dit kan leiden tot lokale ontsteking, die gepaard kan gaan met misselijkheid, braken en buikpijn. Het lichaam probeert de parasieten te verwijderen, wat kan resulteren in de ontwikkeling van een allergische reactie bij sommige patiënten. In ernstige gevallen kan het immuunsysteem de parasieten niet effectief elimineren, waardoor de infectie zich verder verspreidt.

Symptomen van Infectie

De symptomen van anisakiasis kunnen variëren, maar de meeste patiënten ervaren intense buikpijn, misselijkheid, braken en diarree. In sommige gevallen kunnen de symptomen verergeren en leiden tot het ontstaan van een maagzweer of intestinale obstructie. De reactie van het immuunsysteem kan leiden tot anafylactische reacties bij gevoelige patiënten.

Oorzaken van Anisakiasis

Anisakiasis is een parasitaire infectie van het maagdarmkanaal veroorzaakt door larven van wormen van het geslacht Anisakis en aanverwante geslachten zoals Pseudoterranova. De infectie ontstaat door het consumeren van rauwe of onvoldoende verhitte zeevissen of inktvissen die larven van de nematode Anisakis simplex bevatten. Soms kunnen ook allergische reacties optreden door chemicaliën die door de wormen in het visvlees worden achtergelaten.

Binnen enkele uren na inname proberen de parasitaire larven zich door de darmwand te graven, maar omdat ze niet door de wand heen kunnen dringen, blijven ze vastzitten en sterven. De aanwezigheid van de parasiet veroorzaakt een ontstekingsreactie in de maag, darmen of slokdarm, waarbij immuunresponsen leiden tot de vorming van een granuloom (ontstekingsmassa) die het spijsverteringsstelsel kan blokkeren, wat ernstige buikpijn, ondervoeding en braken veroorzaakt.

Levenscyclus van Anisakis-wormen

Anisakis-soorten hebben een complexe levenscyclus waarbij ze verschillende gastheren passeren. De levenscyclus begint met de afgifte van eieren in het zeewater, die uitkomen en door schaaldieren worden gegeten. Deze schaaldieren worden vervolgens gegeten door vissen of inktvissen. De larven ontwikkelen zich in de darmwand van deze vissen en verpakken zich in een cyste in een beschermende laag, meestal aan de buitenzijde van de buikorganen, maar soms ook in de spieren of onder de huid.

De cyclus wordt voltooid wanneer een geïnfecteerde vis wordt gegeten door een zeezoogdier, zoals een walvis, zeehond, zeeleeuw, dolfijn, of door andere dieren zoals zeevogels of haaien. De nematode komt uit de cyste in de darmen, voedt zich, groeit, koppelt zich en legt eieren die met de ontlasting van de gastheer in het zeewater komen.

Risicofactoren

Verschillende factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van anisakiasis. De belangrijkste risicofactor is het consumeren van rauwe vis of onvoldoende verwerkte vis. Andere risicofactoren zijn onder andere de vissoort, de locatie van consumptie en het aantal parasieten in de vis.

Rauwe of Onvoldoende Verwerkte Vis

De grootste risicofactor voor het ontwikkelen van anisakiasis is het eten van rauwe of onvoldoende verwerkte vis. Vis die niet goed is bereid, bijvoorbeeld rauw gegeten in sushi of sashimi, bevat mogelijk larven van de Anisakis parasiet. Het koken of bevriezen van vis kan de larven doden en de infectierisico's minimaliseren.

Vissoorten en Herkomst

Bepaalde vissoorten, zoals haring, makreel en kabeljauw, zijn meer vatbaar voor besmetting met Anisakis-larven. Vis uit koude wateren, zoals de Noordzee en de Atlantische Oceaan, heeft een hogere kans om parasieten te dragen. Ook vis die langere tijd in contact komt met verontreinigde wateren kan besmet raken.

Onvoldoende Hygiëne in de Voedselindustrie

In sommige gevallen kan de besmetting met Anisakis het gevolg zijn van onvoldoende hygiëne tijdens de verwerking van vis in de voedselindustrie. Onvoldoende opslag, verwerking of bereiding van vis kan het risico op besmetting verhogen. Restaurants en vismarkten die geen strikte voedselveiligheidsmaatregelen volgen, lopen een groter risico op het serveren van besmette vis.

Risicogroepen

Anisakiasis kan iedereen treffen, maar er zijn bepaalde risicogroepen die een verhoogde kans hebben om de infectie op te lopen. Deze risicogroepen omvatten mensen die regelmatig rauwe of onvoldoende verwerkte vis consumeren, evenals bepaalde beroepsgroepen en gezondheidsgevoelige individuen.

Consumenten van Rauwe Vis

Mensen die regelmatig rauwe of niet goed verwerkte vis eten, zoals sushi- en sashimi-liefhebbers, lopen een hoger risico op anisakiasis. Dit geldt vooral voor mensen die geen voorzorgsmaatregelen nemen, zoals het bevriezen van vis voordat deze wordt gegeten.

Vissers en Visverwerkers

Vissers en visverwerkers die dagelijks met rauwe vis in contact komen, hebben een hoger risico op het ontwikkelen van anisakiasis. Door langdurig contact met rauwe vis, kunnen deze mensen vaker in contact komen met besmette vis, wat hun kans op infectie vergroot.

Immuungecompromitteerde Patiënten

Mensen met een verzwakt immuunsysteem, zoals patiënten met hiv/aids of degenen die immuunsuppressieve therapieën ondergaan, kunnen vatbaarder zijn voor parasitaire infecties, waaronder anisakiasis. Hun immuunsysteem kan minder effectief reageren op de infectie, wat leidt tot ernstigere symptomen en een langere duur van de infectie.

Symptomen van Anisakiasis

Sommige patiënten ervaren een tintelend gevoel na of tijdens het eten van rauwe of onvoldoende verhitte vis of inktvis, veroorzaakt door de worm die zich in de mond of keel beweegt. Deze patiënten kunnen de worm vaak handmatig uit hun mond verwijderen of ophoesten, wat kan helpen om verdere infecties te voorkomen. Andere symptomen treden enkele uren na de inname van de larven op en omvatten braken (soms wordt de worm hiermee uit het lichaam verdreven), buikpijn, diarree, misselijkheid, opgezette buik, bloed in de ontlasting, slijm in de ontlasting en milde koorts. Af en toe komen ook allergische reacties met een huiduitslag en jeuk, angio-oedeem (zwelling van diepere huidlagen) en soms ook anafylaxie (ernstige allergische reactie) tot stand.

Alarmsymptomen

Anisakiasis kan zich op verschillende manieren manifesteren, afhankelijk van de ernst van de infectie en de locatie van de parasieten. Patiënten met anisakiasis moeten alert zijn op de volgende alarmsymptomen, die kunnen wijzen op een ernstigere infectie of complicaties.

  • Ernstige buikpijn: Het meest voorkomende alarmsymptoom van anisakiasis is ernstige buikpijn, vaak gepaard gaande met misselijkheid en braken. De pijn is meestal scherp en gelokaliseerd in de bovenbuik, waar de parasieten zich aan de maagwand kunnen hechten.
  • Braken en misselijkheid: Braken en misselijkheid komen vaak voor bij patiënten met anisakiasis, vooral in de eerste uren na het eten van besmette vis. Dit kan een direct gevolg zijn van de ontsteking en irritatie van de maagwand door de parasieten.
  • Diarree: Diarree kan optreden bij sommige patiënten met anisakiasis als gevolg van de infectie in de darmen. De diarree kan variëren van mild tot ernstig en wordt vaak geassocieerd met buikpijn en misselijkheid.
  • Allergische reacties: In zeldzamere gevallen kunnen patiënten met anisakiasis een allergische reactie ontwikkelen op de parasieten, wat leidt tot symptomen zoals uitslag, jeuk, zwelling en ademhalingsmoeilijkheden. In ernstige gevallen kan dit leiden tot anafylaxie, een levensbedreigende aandoening.

Diagnose en Onderzoeken

De arts bevraagt de patiënt over een geschiedenis van het eten van onvoldoende verhitte vis of inktvis. De diagnose van anisakiasis stelt de arts met behulp van een gastroscopie (inwendig kijkonderzoek van de maag). De arts kan de larven visueel waarnemen en verwijderen, of anders merkt hij de aanwezigheid van de larven op door histopathologisch onderzoek van weefsel dat hij verwijderd heeft bij een biopsie of tijdens een operatie.

Behandeling van Haringwormziekte

Voor de worm zijn mensen een doodlopende gastheer. De arts moet de worm uit het lichaam verwijderen via een endoscopie of chirurgie. Ook is een wormdodend medicijn beschikbaar, maar dit is mogelijk niet altijd even effectief.

Prognose

De prognose voor patiënten met anisakiasis is over het algemeen goed, mits de aandoening op tijd wordt gediagnosticeerd en behandeld. De meeste gevallen van anisakiasis kunnen succesvol worden behandeld met medicatie en, in sommige gevallen, een chirurgische ingreep.

Herstel Na Behandeling

De meeste patiënten herstellen volledig van anisakiasis na behandeling. In de meeste gevallen wordt de infectie verholpen met antiparasitaire middelen, zoals albendazol of mebendazol. Bij ernstige gevallen kan een chirurgische ingreep nodig zijn om de parasieten te verwijderen.

Langdurige Complicaties

In sommige gevallen kan anisakiasis leiden tot langdurige complicaties, zoals littekens in de maagwand of intestinale obstructie. Deze complicaties kunnen optreden bij patiënten die geen tijdige behandeling hebben ontvangen.

Complicaties

Sporadisch leidt een infectie tot een obstructie (verstopping) van de dunne darm (darmobstructie), wat een operatie kan vereisen, hoewel een arts soms ook medicatie inzet. Een darmperforatie (gat in de darmen = een noodgeval) is ook een mogelijke complicatie waarvoor een operatie nodig is.

Preventie van Parasitaire Ziekte

Preventie van anisakiasis richt zich voornamelijk op het vermijden van besmette vis en het nemen van voorzorgsmaatregelen bij het bereiden en consumeren van vis. Er zijn verschillende strategieën om het risico op infectie te minimaliseren.

  • Bevriezen van vis: Het bevriezen van vis bij -20°C gedurende minimaal 24 uur kan de Anisakis larven doden en de kans op infectie sterk verminderen. Deze voorzorgsmaatregel wordt aanbevolen voor rauwe vis die wordt gegeten in sushi of sashimi.
  • Grondige kookmethoden: Het grondig koken van vis tot een interne temperatuur van 70°C zal de Anisakis larven doden en voorkomen dat de infectie zich verspreidt. Het eten van goed doorgekookte vis vormt geen risico op anisakiasis.
  • Educatie en bewustzijn: Het verhogen van het bewustzijn over anisakiasis en de gevaren van rauwe visconsumptie kan bijdragen aan het verminderen van het aantal gevallen van de infectie. Restauranthouders, visverkopers en consumenten moeten worden geïnformeerd over de juiste kook- en opslagmethoden om het risico op infectie te minimaliseren.

Toename van Haringwormen

Het kan best weleens voorkomen dat rauwe of onvoldoende verhitte vis kleine parasieten - ofwel haringwormen - herbergt. Liever eet je deze natuurlijk niet op. Onderzoekers zijn er echter in een nieuwe studie achtergekomen dat de kans dat je heerlijke bord sushi toch haringwormen bevat, is toegenomen. De onderzoekers kwamen tot deze schrikbarende conclusie nadat ze duizenden wetenschappelijke artikelen hadden doorgebladerd. Daaruit bleek dat de worm nu veel vaker voorkomt en zich in de afgelopen decennia behoorlijk heeft vermenigvuldigd.

“We hebben veel studies samengebundeld om zo een globaal beeld te krijgen van de veranderingen over een periode van bijna vier decennia,” zegt onderzoeker Chelsea Wood. “Het is interessant, omdat het laat zien hoe de risico’s voor mensen evenals voor zeezoogdieren in de loop van de tijd verandert. Het betekent dat de kans tegenwoordig veel groter is dat bepaalde vissoorten parasieten herbergen.

Ondanks hun naam zijn haringwormen te vinden in een verscheidenheid aan zeevissen en inktsvissoorten. Wanneer mensen levende haringwormen verorberen, kan de parasiet de darmwand binnendringen. Dit kan symptomen zoals misselijkheid, braken en diarree veroorzaken. Ook kun je ernstige buikkrampen krijgen.

Voordat je nu nooit meer sushi wil eten: de meeste sushi chefs en mensen die in de visserij werken hebben een getraind oog om de twee centimeter lange wormpjes te spotten. Het betekent dat deze eruit worden gevist voordat ze klanten in de supermarkt, op vismarkten of in sushibars bereiken. Toch kan het weleens voorkomen dat sommige wormpjes deze grondige inspectie doorstaan en toch op je bord belanden.

Hoewel de wormpjes dus vaak niet langer dan enkele dagen in het menselijk lichaam vertoeven, kunnen ze zich wel langer staande houden - en zich zelfs voortplanten - in zeezoogdieren. Haringwormen infecteren in eerste instantie kleine schaaldieren, zoals garnaaltjes of kreeftjes. Deze worden vervolgens weer gegeten door kleine vissen, die weer worden opgepeuzeld door grotere vissen. Uiteindelijk banen de haringwormen een weg naar de top van de voedselketen en komen op die manier in bijvoorbeeld dolfijnen en walvissen terecht.

Vervolgens planten ze zich voort in de darmen van deze dieren en worden via hun uitwerpselen weer aan de oceaan afgegeven. De levenscyclus van een haringworm. Afbeelding: Wood et al. “Eén van de belangrijkste implicaties van deze studie is dat we nu weten dat er een enorm toenemend gezondheidsrisico is voor zeezoogdieren,” concludeert Wood.

Wat precies deze grote toename van haringwormen heeft veroorzaakt is in nevelen gehuld. De onderzoekers denken dat mogelijk klimaatverandering, meer voedingsstoffen uit meststoffen en een toename van de populaties zeezoogdieren over dezelfde periode mogelijk een vinger in de pap hebben. “Zeezoogdieren worden sinds 1972 actief beschermd, waardoor veel populaties zeehonden, zeeleeuwen, dolfijnen en walvissen zijn gegroeid,” zegt Wood. “Omdat de wormen zich voortplanten in deze dieren is dit best een plausibele hypothese.”

Dit betekent dat het herstel van sommige populaties zeezoogdieren ook het herstel van de haringworm mogelijk heeft gemaakt. “De toename van de parasitaire wormen kan dus ook een teken zijn dat het ecosysteem het goed doet,” meent Wood. Al werkt dit maar tot op zekere hoogte. Door de toename van het aantal wormen is de kans nu ook groter geworden dat ze door meer kwetsbare soorten worden verorberd, die vervolgens weer een verhoogd risico lopen op infecties.

labels:

Zie ook: