Die heerlijke, verse eieren uit eigen tuin zijn voor veel kippenhouders een genot. Maar hoe vaak legt een kip eigenlijk een ei? Hieronder lees je er alles over!
Eierproductie en Kippenrassen
De meeste hennen beginnen eieren te leggen rond de leeftijd van 6 maanden. Dit verschilt echter wel per ras. De rassen die oorspronkelijk gefokt zijn om eieren te leggen (zoals een leghorn, barnevelder, isa brown) beginnen vaak als ze 20 weken oud zijn met het leggen van eieren.
Bij sierrassen (zijdehoen, baardkriel, kuifhoen) en de zwaardere rassen (faverolles, brahma, orpington) laat het 1e eitje vaak wat langer op zich wachten. Meestal als ze zo rond de 7 a 8 maanden oud zijn.
Het eerste eitje van een jonge hen met wat bloed eraan is heel normaal: deze kun je gewoon opeten! Als je dat een vervelend idee vind, kun je het eitje ook koken en aan je kippen teruggeven.
De 1e 2 jaar leggen kippen de meeste eieren. Dit verschilt heel erg per ras. Sierrassen leggen meestal zo 100 - 150 eieren per jaar, terwijl legrassen zo 250 - 300 eieren per jaar leggen.
Als kippen ouder worden dan gaan ze steeds minder eieren leggen. Na iedere rui periode ga je merken dat de hoeveelheid eieren die de kippen leggen verminderd.
Factoren Die De Eierproductie Beïnvloeden
Verschillende factoren bepalen hoeveel eieren een kip legt. Dit kan aan de leeftijd liggen of aan de periode van het jaar, want met meer daglicht leggen ze meer eieren. Sommige kippen leggen één ei per dag.
De hoeveelheid licht, het ras en de leeftijd van de kip zijn belangrijke factoren die spelen bij het leggen van de eieren.
Een kippenhok met 4 hennen en één haan zorgt voor ongeveer 20 verse eieren per week. Tijdens hun piekperiode van 25 tot 39 weken oud leggen hennen 6 tot 7 eieren per week.
De Rol van Licht
Kippen reageren anders op licht dan mensen. Al het pluimvee is namelijk ‘tetrachromaat’, wat betekent dat ze vier typen kegeltjes in hun ogen hebben. Met deze kegeltjes ziet het oog kleuren. Door deze kegeltjes kunnen wij mensen al zo’n miljoen kleuren van elkaar onderscheiden, dus kun je je voorstellen hoe gevoelig een kip is voor verschillende soorten kleuren en licht.
Verlichting is voor pluimveebedrijven belangrijker dan je in eerste instantie zou denken. De boer kan rekenen op extra eieren bij een goed lichtschema. Kippen die gehouden worden om eieren te leggen, kunnen zo’n zestig weken achter elkaar eieren leggen - mits het juiste lichtschema wordt aangehouden.
Pluimveebedrijven proberen de eeuwige lente en zomer na te bootsen om zo méér eieren in een jaar te produceren. Zo krijgt de kip in de vijfde tot de zestiende week zo’n tien uur licht per dag, en vanaf de zestiende week maar liefst zo’n zestien uur licht per dag.
In de natuur wordt de kip ook nog weleens voor de gek gehouden. Zo legt een kip soms opeens eieren wanneer het heeft gesneeuwd.
De Eierindustrie
In Nederland leven voor de productie van eieren ruim 44 miljoen legkippen onder erbarmelijke omstandigheden. Het grootste deel kan zich niet natuurlijk als kip gedragen en vier miljoen legkippen leven zelfs nog in kooien.
De opvolgers van de legbatterij, de verrijkte kooi en de koloniehuisvesting, zijn geen betere alternatieven.
De legkippen worden geboren in een broederij. De bevruchte eieren, afkomstig van de ouderdieren, worden daar kunstmatig uitgebroed in een broedmachine. Kuikens komen ergens tussen de 19 en 22 dagen uit hun ei, maar vanwege economische efficiëntie wordt de broedmachine maar 1 keer geopend en geleegd.
Dit gebeurt meestal op dag 21, want dan zijn de meeste eieren uitgekomen. De eieren van kuikens die op dag 21 nog niet uit het ei zijn gekropen worden weggegooid, waardoor de kuikens langzaam in het ei sterven.
De andere kuikens worden vervolgens meteen gesekst: het proces waarbij de hennetjes en haantjes gescheiden worden. De haantjes worden direct vergast of levend vermalen. Ze zijn namelijk economisch gezien nutteloos, want haantjes leggen geen eieren. Ook zijn ze niet geschikt voor de vleesproductie aangezien ze niet snel genoeg groeien.
De eerste 16 weken leven de kippen in een opfokbedrijf. ze de meeste vaccinaties tegen veel voorkomende ziektes. Daarna verhuizen ze naar de pluimveehouder die zijn stal vult met de jonge leghennen.
Door selectief fokken en met kunstmatig licht de daglengte te verlengen blijven de leghennen het hele jaar door leggen. Ter vergelijking, in 1930 legde een legkip bij de boer 116 eieren in een jaar tijd en dat was al veel. Nu is de legkip zó doorgefokt dat ze in een jaar 320 eieren legt. En ook nu nog zijn fokkers hard bezig om de legkip nog meer eieren te laten produceren.
Na ongeveer 50 weken leggen neemt de uitval toe als gevolg van slijtage, verminderde weerstand en uitputting. Tot 8% van de leghennen worden ziek of sterven.
Na 60 tot 70 weken wordt de kwaliteit van de eischaal iets slechter, worden de eieren groter waardoor ze niet meer in de doosjes passen en neemt de productie iets af. In de meeste gevallen worden de hennen nu afgevoerd naar het slachthuis, omdat ze economisch niet meer rendabel zijn.
De kippen worden in het donker door een vangploeg gevangen aan hun poten en hangen zo ondersteboven bungelend aan de hand van de vanger. De vanger gaat door tot hij 3 of 4 kippen per hand vast heeft.
Bij het pakken van een volgende kip stoot de kip die al in de hand hangt regelmatig tegen de vloer of hokinrichting. Als ze worden afgevoerd zijn de leghennen vaak helemaal op, ze hebben weinig veren en spieren en broze botten van de botontkalking door de enorme calciumvraag tijdens het leggen.
Vervolgens worden de kippen letterlijk in plastic kratten gepropt; vaak meerdere tegelijkertijd en hardhandig en snel om te voorkomen dat de kippen die al in het krat zitten er weer uit springen. Eén krat bevat 10 tot 15 hennen die slechts de ruimte hebben van nog geen half A4-tje.
Nadat alle hennen in kratten geduwd zijn gaan zij met angst, stress, kneuzingen en zelfs botbreuken op transport naar het slachthuis in Nederland, België of Polen, om daar na lang wachten gruwelijk aan het eind te komen.
Intelligentie en Emoties van Kippen
Uit onderzoek blijkt dat kippen veel intelligenter zijn dan vaak wordt aangenomen. Kippen kunnen tot circa 100 soortgenoten individueel herkennen. Net geboren kuikens hebben een getalsbegrip tot 10. Ze kunnen namelijk van 10 gaten het gat onderscheiden waar ze eten kunnen vinden. Naast een getalsbegrip hebben ze ook begrip van geometrie.
Naast dit sterke ruimtelijk inzicht hebben kippen een tijdsbesef en kunnen ze anticiperen op gebeurtenissen die nog moeten plaatsvinden.
Verbazingwekkend is het vermogen van kippen om het voortbestaan van objecten te begrijpen. Deze eigenschap houdt in dat iemand begrijpt dat een object blijft bestaan, ook als je deze niet meer ziet, omdat het object bijvoorbeeld is weggehaald. Mensenbaby’s ontwikkelen dit begrip pas na 6 tot 7 maanden.
Een ander opmerkelijke eigenschap van kippen is hun zicht. Kippen hebben 5 soorten kegeltjes, terwijl de mens er maar 3 heeft. Een kip kan daarom bijvoorbeeld UV licht waarnemen, wat een mens niet kan. Hierdoor zijn ze in staat de zon een uur eerder te zien opkomen dan wij dat kunnen.
De hersenen van kippen zijn op dezelfde manier bedraad als onze hersenen. Met name gebieden voor cognitieve functies, zoals lange termijn geheugen en probleem oplossend vermogen, vertonen grote gelijkenissen. Ook op emotioneel vlak lijken kippen erg op mensen. Zo zijn kippen in staat om net als mensen empathie te ervaren ten opzichte van soortgenoten. Hennen reageren bijvoorbeeld sterk wanneer haar kuikens of soortgenoten stress ervaren. Ook zijn kippen in staat om soortgenoten te misleiden om er zelf beter van te worden.
Kippen zijn sociale en intelligente wezens die minder van ons verschillen dan we denken.
Alternatieve Houderijsystemen
Pluimveehouders moeten voldoen aan de eisen in het Besluit houders van dieren. Naast de algemene bepalingen zijn er ook specifieke bepalingen per huisvestingssysteem waar de pluimveehouderij aan moet voldoen.
Zogenaamde ‘batterijkooien’ en ‘verrijkte kooien’ voor leghennen zijn in Nederland niet meer toegestaan. Nog wel toegestaan zijn de koloniekooien (ook wel klein-volière genoemd). Verder zijn een zitstok, een legnest en een scharrelmat aanwezig. Ondanks de verschillen met andere kooisystemen, blijft dit een systeem waarin de dieren geen goed welzijn hebben. Ze zitten in een kleine ruimte met maar weinig mogelijkheden om hun natuurlijk gedrag te tonen.
Scharrelkippen kunnen meer scharrelen en stofbaden nemen dan kippen in een verrijkte kooi. In een scharrelstal lopen de hennen in grote groepen los in een stal. De meeste stallen hebben een volièresysteem dat bestaat uit meerdere verdiepingen met legnesten, zitstokken en voer- en watervoorzieningen. Ook moet er strooisel aanwezig zijn. In een scharrelstal hebben de dieren meer mogelijkheden om te scharrelen en om een stofbad te nemen dan in kooihuisvesting. De dieren zitten nog steeds met veel dieren in een kleine ruimte en zien vaak weinig tot geen daglicht.
Bij scharrelbedrijven met 1 ster van het Beter Leven keurmerk hebben de kippen toegang tot een overdekte uitloop met veel daglicht en frisse lucht. Ook moeten in de stal daglicht en afleidingsmateriaal zoals strobalen aanwezig zijn.
Een vrije uitloop gaat nog een stapje verder dan de scharrelstal en geeft de kippen de mogelijkheid om naar buiten te gaan. De natuurlijke omstandigheden stimuleren natuurlijk gedrag zoals scharrelen en het nemen van stofbaden. Belangrijk is dat de uitloop beschutting biedt in de vorm van bomen en/of schuildakjes, zodat de hennen kunnen schuilen tegen felle zon en roofvogels.
Om voorbereid te zijn op slecht weer of situaties waarin de dieren binnen moeten worden gehouden, moeten alle vrije-uitloopstallen met 2 sterren Beter Leven keurmerk ook beschikken over een overdekte uitloop.
Biologisch gehouden kippen zitten in vrije-uitloopsystemen. Ook moet hun voer van biologische afkomst zijn en mogen ze niet vaker dan één keer behandeld worden met bijvoorbeeld antibiotica. Daarnaast hebben ze meer ruimte in de stal. In totaal mag een stalcompartiment maximaal 3.000 leghennen bevatten. Tot slot hebben ze meer ruimte op de zitstokken per hen. Biologische eieren krijgen 3 sterren van het Beter Leven keurmerk.
Voeding en Verzorging
Een kip heeft voldoende water nodig voor de aanmaak van eieren. Een ei bestaat dan ook voornamelijk uit vocht. Naast water heeft een kip voldoende calcium nodig. Zonder calcium kan de kip eieren leggen met een broze schaal, of zelfs windeieren (eieren zonder schaal) leggen.
Zorg ervoor dat grit altijd beschikbaar is, kippen eten deze steentjes op om het voer te kunnen verteren. De grit kan in een apart bakje, door het voer en/of over de grond. Wanneer de kip extra calcium nodig heeft zal ze altijd grit opnemen. Zo ben je er altijd zeker van dat je kip een goede bron van calcium binnenkrijgt.
Zorg ervoor dat je legkippen goed legvoer binnenkrijgen. Dit bevat voldoende calcium, voor het voorkomen van windeieren, genoeg vitamine D, zodat de kippen genoeg kalk opnemen, en veel eiwitten, wat zorgt voor optimaal gevormde eitjes. Vaak wordt een legkorrel aangevuld met een Gra-mix graanmengeling. Dit varieert wel in het menu van de kip, maar houdt er bij een leggende kip rekening mee dat het niet genoeg calcium en eiwit bevat om de productie te ondersteunen. Daarnaast kunnen kippen ook snel aankomen van granen.
Eieren en Gezondheid
Eieren leveren vooral eiwit en vet. Respectievelijk 6 en 5 gram per ei van 50 gram. Vooral de eidooier bevat de meeste eiwit en (onverzadigd) vet. Daarnaast bevat het ook een kleine hoeveelheid koolhydraten: 0,1 gram per ei. Eieren zijn rijk aan vitamine B2, B11, B12 en vitamine D en mineralen als fosfor, ijzer, zink en seleen. Een ei bevat ongeveer 200 mg cholesterol [4].
De inzichten over of eieren wel of geen invloed hebben op het cholesterol blijven erg discutabel. Eieren zijn rijk aan cholesterol. Een recente meta-analyse gepubliceerd in Journal of the American College of Nutrition spreekt dit tegen [3]. In de analyse zijn cohortstudies meegenomen die eierconsumptie koppelen aan het risico op een beroerte of coronaire hartziekte. Wat bleek: een consumptie van 1 ei per dag ging gepaard met 12% minder kans op een beroerte vergeleken met een consumptie van minder dan 2 eieren per week. Er was geen effect op het ontstaan van coronaire hartziekten. Eieren verhogen het LDL-cholesterol, wat wordt geassocieerd met een verhoogd risico op hart-en vaatziekten. Volgens de onderzoekers lijkt het erop dat deze eventuele negatieve gevolgen teniet worden gedaan door de positieve effecten, zoals het verhogen van het HDL-cholesterol.
De consumptie van 7 of meer eieren per week lijkt wel samen te hangen met een hoger risico op diabetes type 2. Echter is dit in combinatie met een hoge inname van cholesterol (400 mg per dag). Mijn advies: Voor gezonde mensen kan dagelijks een eitje geen kwaad. Cholesterol uit voeding lijkt bij gezonde mensen nauwelijks invloed te hebben op het cholesterolgehalte in het bloed. Hierbij is de invloed van vetten veel belangrijker [5].
Eieren zijn een mogelijke bron van de salmonellabacterie welke ook voorkomt in rauw vlees, rauwe melk, vis en garnalen. Pas wanneer de bacteriën zich kunnen vermeerderen op het voedsel ontstaat een infectiegevaar. Dit gebeurt als producten niet voldoende gekoeld bewaard worden of niet goed verhit worden. De bacterie wordt namelijk gedood wanneer een product geheel tot 70 graden Celcius wordt verhit.
Ouderen, zuigelingen en mensen met een verzwakt immuunsysteem zijn een risicogroep voor een salmonella-infectie. Dit komt doordat zij de effecten van zo’n infectie zoals diarree en overgeven minder goed kunnen weerstaan; ze drogen sneller uit. Daarnaast is het immuunsysteem minder in staat om de infectie te bestrijden. Een infectie met de salmonella typhi of salmonella paratyphi kunnen buiktyphus of parathyfus veroorzaken, wat dodelijk kan zijn als het niet behandeld wordt. Bij andere typen van salmonella verdwijnen bij gezonde mensen de klachten binnen enkele dagen. Blijf bij een infectie goed drinken en zouten aanvullen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van het middel ORS.
Let er op dat kippenei-eiwit allergische reacties kan veroorzaken [1].
Eieren, Kippen en Kleuren
Er bestaan verschillende kleuren eieren. Er zijn eieren met een witte en bruine schaal, maar er zijn ook groenblauwe en donkerrode eieren. De kleur van de eierschaal wordt bepaald door het kippenras. Maar hoe weet je nu welke kip welke kleur eieren legt? Dit is heel simpel. De kleur van de oorlellen zal de kleur van de eierschaal onthullen.
Met rode oorlellen meestal bruine of donkerbruine, komen meestal van hennen met rode lellen.
Hoe Vers Zijn Mijn Eieren?
Wanneer je een ei in een kom met water doet kan je zien hoe vers het ei daadwerkelijk is. Je vult de kom met 1 liter water en 100 gram zout. Wanneer het ei kakelvers is blijft het ei op de bodem liggen. Wanneer het ei 7 dagen oud is gaat het ei een beetje omhoog, maar blijft het ei met de boven- en zijkant de bodem aanraken. Wanneer het ei 16 dagen oud is is het ei verticaal op de bodem. De bovenkant van het ei raakt nog als enige de bodem. Wanneer het ei te oud is gaat het drijven.
Invloed van Leeftijd op Eierproductie
In het eerste levensjaar leggen kippen de meeste eieren. Daarna daalt met ongeveer 20% per jaar de eierproductie. De eieren worden wel steeds groter. Oude leghennen leggen de grootste eieren.
De Eiercode
Niet alleen op het ei, maar ook op de verpakking is informatie terug te vinden over het ei. De houdbaarheidsdatum (THT-datum). Het is wettelijk vastgelegd dat een vers ei 28 dagen na de legdatum houdbaar is.
Op het etiket van eieren staan verschillende namen. Deze namen zeggen alleen iets over het voer dat de kippen gekregen hebben. Door speciaal voer krijgen de eieren net een iets andere samenstelling.
Tabel: Gemiddelde Eierproductie Per Ras
| Kippenras | Gemiddeld aantal eieren per jaar |
|---|---|
| Sierrassen | 100 - 150 |
| Legrassen | 250 - 300 |
Bronnen
- Sandra Stuttgen: Life Cycle of a Laying Hen. University of Wisconsin-Madison, 2018.
- Damerow, Gail: The Chicken Health Handbook. Storey, 2015.
- Kathy Shea Mormino: The chicken chick's guide to backyard chickens. Verenigde Staten, 2017.
- Areco, V., Rivoira, M. A., Rodriguez, V., Marchionatti, A. M., Carpentieri, A., & de Talamoni, N. T: Dietary and pharmacological compounds altering intestinal calcium absorption in humans and animals Nutrition. Research Reviews, 2015.
- McDonald, Debra, PhD: Nutritional Considerations.
