Je spijsvertering, wat is dat eigenlijk? Iedere dag is je spijsvertering voor je aan het werk. Het woord spijsvertering betekent ‘het verteren van spijs’, dat is dus je eten. Het is het afbreken van je eten in kleine nuttige stofjes voor je lichaam. Deze nuttige stofjes geven jou energie, zodat jij een potje kan voetballen of je goed kan concentreren op een lastige rekenvraag. Het is belangrijk om goed voor je spijsvertering te zorgen.

Wat is spijsvertering?

Je spijsvertering betekent dus het afbreken van je eten tot hele kleine stofjes (voedingsstoffen) die je lichaam opneemt en gebruikt. Deze voedingsstoffen geven je energie en het zijn bouwstoffen. Die bouwstoffen zijn nodig om te groeien of kapotte cellen in je lichaam te vernieuwen. Het stukje brood dat je hebt gegeten wordt zo klein gemaakt dat je lichaam het kan opnemen. Zo gaat het als voedingsstof naar de plek in je lichaam waar het op dat moment nodig is. Nadat de voedingsstoffen uit je eten zijn gehaald, wordt wat je niet gebruikt in je darmen tot poep gekneed.

Vanaf de mond tot de anus is voeding 24 tot 48 uur onderweg. En dat poep je binnen 24 tot 48 uur uit. De hele reis van eten door je spijsvertering duurt dus 24 tot 48 uur. Dit hangt af van wat je precies eet en hoe makkelijk dat af te breken is door je lichaam. Maar wat je ook eet of drinkt, je spijsvertering weet er wel raad mee. Je spijsvertering is onmisbaar en superslim. Het is een goed georganiseerd team van organen. Samen willen die organen je lichaam heel graag gezond houden. Maar je spijsvertering kan het niet alleen. Als jij je spijsverteringsteam flink helpt, kan het zijn werk extra goed doen. Weet je hoe je kan helpen? Door gezond te eten, met onder andere veel groente, fruit en volkorenproducten.

De route van voedsel door je lichaam

Na de eerste hap is je eten nog ongeveer 8 meter onderweg door je lichaam. Onderweg komt het eten verschillende organen tegen. Het begint bij de mond en komt daarna langs je slokdarm, je maag, je dunne darm, dikke darm en endeldarm. Er zijn ook nog andere organen die meewerken bij de spijsvertering. Dat zijn je alvleesklier, galblaas en lever.

  • Mond: Je neemt een hap. In je mond kauw je die hap eten fijn met je tanden en kiezen en komt er speeksel bij. Als het klein genoeg is slik je het door. Wist je dat je spijsvertering al begint voordat je iets eet? Als we aan eten denken komt er al speeksel vrij. In de mond komt het eten binnen. Op het moment dat je kauwt, wordt eten vermengd met speeksel. Hier zitten enzymen in die het noodzakelijk voorwerk doen in de vertering van voedsel. Zo bevat speeksel onder andere amylase, een enzym dat helpt het zetmeel of de suikers in je voedsel te verteren. Amylase ‘knipt’ zetmeel in kleinere stukjes die daardoor goed kunnen worden verteerd. De vertering van voedsel begint dus al in je mond. We hebben dat gebit ook niet voor niets. Het menselijk lichaam is ontworpen om rauw voedsel te eten, waarbij de kiezen alles fijnmalen. Omdat voedsel vermengt raakt met speeksel, kun je het ook gemakkelijk doorslikken.
  • Slokdarm: Je slokdarm duwt het eten naar je maag. Binnen 3-5 seconden is het al in je maag.
  • Maag: Je maag is heel gespierd. Jouw eigen krachtpatser. In de maag gaat de vertering verder. De maag maakt maakt maagsap aan, dat onder andere maagzuur en spijsverteringsenzymen bevat. Deze spijsverteringsenzymen zorgen dat het eten verder wordt afgebroken, zodat de voedingsstoffen verderop door de darmwand kunnen worden opgenomen. De maag heeft een sterke spierwand. Daarmee wordt het voedsel gekneed, fijngemalen en goed vermengd met het maagsap. Normaal gesproken blijft voedsel ongeveer drie uur in de maag, voordat het naar de dunne darm gaat. Bij een erg vetrijke maaltijd duurt het iets langer dan 3 uur. Daarnaast krijgt de maag door het kauwen van eten ook een seintje om aan het werk te gaan. De productie van maag- en andere spijsverteringssappen komt op gang.
  • Dunne darm: Je dunne darm heeft de belangrijke taak om het eten op te nemen. Het eten is inmiddels al zo klein dat het uit miljoenen stukjes bestaat. De lengte van 8 meter is leuk, maar je dunne darm spant de kroon. Je dunne darm heeft namelijk een heel groot oppervlakte, namelijk 200m2. Dit is net zo groot als een tennisveld! De dunne darm is zo groot door zijn bijzondere darmwand. De binnenkant heeft allemaal plooien, daarmee vergroot de dunne darm zijn oppervlakte.
  • Dikke darm: De dunne darm is geen uitslover. Hier komt het eten terecht dat over blijft. Wist je dat er triljoenen kleine beestjes in je dikke darm wonen? Deze kleine beestjes worden ook wel je microbioom genoemd en bestaan voornamelijk uit bacteriën. Deze bacteriën zijn belangrijk voor je gezondheid. De dikke darm zorgt ervoor dat van het overgebleven eten poep wordt gemaakt. Daarna wordt het doorgestuurd naar je endeldarm.
  • Alvleesklier: Je alvleesklier maakt spijsverteringssappen.
  • Lever: Je lever kan je zien als een grote fabriek. De lever controleert het eten dat binnenkomt via je darm, maakt je bloed schoon en kan daarnaast stofjes opslaan, maken en vervoeren. Echt een alleskunner! Je lever maakt gal. Dat wordt opgeslagen in je galblaas. Gal is nodig bij de vertering (kleiner maken) van vetten.

Tips en adviezen om de spijsvertering te versnellen

Hieronder leest u enkele tips en adviezen om de werking van de maag eenvoudig een handje te helpen. Beweging is hierbij essentieel. Beweging verbetert de bloeddoorstroming, helpt bij een stabiele bloedsuikerspiegel en versnelt de maagdarmpasssagetijd waardoor je voedsel sneller door je spijsvertering wordt aangepakt. Heb je te veel gegeten en het gevoel dat je op ontploffen staat? Ga dan een rondje wandelen of fietsen om je spijsvertering op gang te helpen.

  • Neem kleine maaltijden en spreid de maaltijden goed over de dag. Neem 3 kleine hoofdmaaltijden en 3 tot 4 kleine tussenmaaltijden.
  • Eet rustig en kauw goed. Goed kauwen helpt om het eten beter te verteren. Zeker als je wilt afvallen, draagt kauwen eraan bij dat je sneller een vol gevoel hebt. Wanneer je namelijk goed kauwt, eet je vanzelf minder snel. Je hersenen krijgen hierdoor de tijd om het verzadigingshormoon aan te maken, wat ongeveer 15 tot 20 minuten duurt.
  • Ga na het eten niet liggen. Blijf minimaal 30 minuten rechtop zitten.
  • Maak na de maaltijd een rustige wandeling.
  • Vet en vezels kunnen de maagontlediging remmen. Kies voor halfvolle en magere melkproducten, mager vlees en magere vleeswaren, 20+ of 30+ kaas. Vermijd gefrituurde gerechten, rauwkost, noten en muesli.
  • Geeft de warme maaltijd meer klachten als u hem ‘s avonds gebruikt? Verplaats hem dan naar de middag.
  • Vaste voedingsmiddelen blijven langer in de maag dan vloeibare voedingsmiddelen. Nemen uw klachten toe als u vaste voedingsmiddelen gebruikt? Vervang deze dan geheel of gedeeltelijk door vloeibare voedingsmiddelen.
  • Sommige voedingsmiddelen hebben (bijna) geen effect op de maagontlediging maar kunnen wel klachten geven. Voorbeelden zijn koffie, koolzuurhoudende dranken, alcoholische dranken, kruiden en specerijen. Hebt u klachten van één of meer van deze voedingsmiddelen? Dan kunt u deze beter niet gebruiken.
  • Bij diabetes: hyperglycemie (te hoge bloedglucosewaarde) vertraagt de maaglediging. Streef dus altijd naar goede bloedglucosewaarden.
  • Eet veel vezels. Er zitten onder andere veel vezels in volkorenproducten, groente en fruit. Daarnaast zijn vezels dé belangrijke voedingsstof als het gaat om een goede spijsvertering. Vezels beïnvloeden hoe lang voedsel in de maag en darmen zit. Het eten van voldoende vezels zorgt ervoor dat je darmen goed kneden en de voedselbrij vooruitkomt, en helpt daarmee stoelgangsklachten zoals verstopping voorkomen en stoelgang bevorderen.
  • Eet regelmatig en sla geen maaltijden over. Voor sommige mensen werkt het goed om 3 hoofdmaaltijden per dag te eten met enkele tussendoortjes.
  • Laat niet zomaar bepaalde voedingsmiddelen weg. Dat kan klachten juist in stand houden of zelfs verergeren. Als je denkt dat bepaalde klachten veroorzaakt worden door een bepaald voedingsmiddel, bespreek dit dan met je huisarts of met een diëtist. Zij kunnen helpen te achterhalen of een voedingsmiddel werkelijk de oorzaak is van bepaalde klachten.
  • Bij overgewicht kan afvallen een gunstig effect hebben op de klachten.

Wat te doen bij een trage maag?

Als de maagspier te weinig of te onregelmatig samentrekt, blijft het voedsel langer in de maag dan normaal. We spreken dan van gastroparese of een 'trage maag'. Bij een ‘trage maag’ blijft voedsel vaak veel langer in uw maag. Dat noemen we ook wel een vertraagde maagontlediging.

Oorzaken trage maag

Een vertraagde werking van de maag kan onder andere veroorzaakt worden door:

  • Het gebruik van sommige medicijnen: kalmeringsmiddelen, medicijnen tegen hoge bloeddruk en medicijnen tegen de ziekte van Parkinson kunnen de maagbewegingen vertragen.
  • Diabetes: mensen met diabetes kunnen op den duur last krijgen van een trage maag.
  • Andere oorzaken: een verslechterde nierfunctie of een schildklierafwijking kan ook een trage maag tot gevolg hebben.

Klachten bij een trage maag

Veel voorkomende klachten bij een vertraagde maagontlediging zijn misselijkheid en (soms) braken na de maaltijd.

Andere mogelijke klachten zijn:

  • een drukkend gevoel op de maag;
  • een sterk uitgezette maag;
  • een opgeblazen gevoel;
  • opboeren en/of oprispingen;
  • snel een vol gevoel hebben (snelle verzadiging);
  • brandend maagzuur.

Brandend maagzuur ontstaat door het terugstromen van (de zure) maaginhoud in de slokdarm. Daardoor kunt u last krijgen van oprispingen en een pijnlijk of branderig gevoelin de buurt van het borstbeen.

Behandeling trage maag

Een vertraagde maagontlediging kan worden behandeld met medicijnen die dewerking van de spieren in de maag stimuleren.

Bij heel ernstige klachten, als de voedingsadviezen en medicijnen onvoldoende helpen,kan sondevoeding een oplossing zijn.

Heel soms is een operatie nodig, maar dit komt zelden voor.

Licht verteerbaar voedsel

Goede voeding is belangrijk voor een goede spijsvertering. Sommige voedingsmiddelen vertragen de spijsvertering en anderen bevorderen deze juist. Last van je maag of wil je snel iets eten voor het sporten? Eet licht verteerbaar voedsel. Hier zijn enkele aanraders:

  1. Fruit: De meeste fruitsoorten zijn licht verteerbaar voedsel, voornamelijk doordat er veel water in zit. Ook bevat fruit vaak de nodige vezels! Eet bananen, appels, meloenen, bosvruchten, aardbeien, perziken of abrikozen. Heb je maagklachten? Eet een kiwi, ananas of mango, deze bevatten enzymen die eiwitten splitsen.
  2. Groente: Kies voor groente met groene bladeren (o.a. spinazie, andijvie en rucola). Hierin zitten veel vezels. Andere licht verteerbare groenten zijn wortelen, asperges en alfalfa.
  3. Brood: Eet speltbrood of witbrood.
  4. Broodbeleg: Magere vleessoorten (o.a. rosbief, kipfilet en fricandeau) en eieren. Wil je zoet broodbeleg? Neem dan een beetje jam, honing, stroop of vruchtenhagel. Kaasliefhebber? Hollandse Goudse kaas bevat geen lactose.
  5. Dranken: Drink halfvolle of magere melk, thee, verse fruit-smoothies, drankjes zonder prik of lichte chocolademelk. Laat koffie staan en drink kruiden- of vruchtenthee. Zin in soep? Ga voor een ongekruide bouillon. Drink geen water na de maaltijd.
  6. Vis: Op het licht verteerbare vismenu staat: schol, schelvis, tong, snoek, tarbot, wijting, poon, kabeljauw, tonijn, forel, garnalen, mosselen, kreeft en krab. Bereidingswijze? Koken, grillen of stomen.
  7. Toetjes: Eet heerlijke vla of pudding, hangop, vruchtenmoes, magere kwark of yoghurt.

Hoe werkt de stofwisseling?

Als de vertering klaar is, gaat de stofwisseling aan de slag. Dit noemen we ook wel het metabolisme. Dit zorgt dat het lichaam de nutriënten, die door de vertering uit de voeding zijn gehaald, efficiënt gebruikt. Denk hierbij aan het genereren van bouwstoffen en energie voor de lichaamscellen.

Snelle stofwisseling

Als we het hebben over een snelle spijsvertering, bedoelen we dus eigenlijk een snelle stofwisseling. Namelijk hoe snel het lichaam de energie uit voeding weer verbruikt. Dat doen we grotendeels door te bewegen, maar ook in rust gebeurt dit. Wist je dat je daadwerkelijk invloed hebt op dat proces?

Vaak denkt men dat we minder moeten eten om af te vallen. Daarbij zal je echter al gauw tot de ontdekking komen dat je bij te weinig eten helemaal niet meer afvalt, of juist aankomt! Dat gebeurt doordat je basismetabolisme in rust zich gaat vertragen, om zuinig te zijn met de energie. Er komt namelijk te weinig voeding binnen om voldoende energie te genereren. Zorg dus dat je genoeg eet om niet in deze zogenoemde spaarstand te komen.

  • Beweging: Beweging is belangrijk voor je metabolische gezondheid. Zo verbrand je meer energie naarmate je meer beweegt. Maar als je meer sport, en dan met name krachttraining, verbruik je ook in rust meer energie. Spieren zorgen namelijk voor meer verbruik van nutriënten.
  • Voldoende slaap: Ook voldoende slaapt zorgt voor een snelle stofwisseling. Tijdens de slaap herstelt je lijf en maakt het goed gebruik van de binnengekomen energie. Je kunt dus afvallen in je slaap!
  • Juiste voeding: Verder is natuurlijk de juiste voeding van belang. Voldoende vezels zijn belangrijk voor een goede vertering. Hoe meer de voeding bewerkt is, hoe minder wenselijk dit is voor je systeem.

labels:

Zie ook: