Koffie: we drinken het om de cafeïne, maar sommigen dan weer niet. Voor de koffiedrinkers die de cafeïne liever helemaal links laten liggen, is er gelukkig decafé. Dezelfde vertrouwde smaak, zonder de cafeïne.

Waarom decafé?

Hou jij van een heerlijk bakkie koffie, maar kan je eigenlijk niet zo goed tegen cafeïne, of zit je al aan jouw koffietaks van de dag? Dan is een decaf koffie natuurlijk de oplossing. Decafé koffie wordt steeds populairder met name onder de millennials, ook wel generatie Y genoemd (zij zijn geboren tussen 1980 en 1995).

Voor millennials gaat gezondheid niet over “niet ziek zijn”, maar over een dagelijkse gezonde levensstijl. Mensen die graag koffie drinken én een goede gezondheid nastreven stappen daarom vaak over op cafeïnevrije koffie. Zo heb je wel de gezondheidsvoordelen van koffie maar niet de nadelen van cafeïne.

Wat is cafeïne eigenlijk?

In 1819 ontdekte een Duitse scheikundige, Friedlieb Ferdinand Gunge, het stofje cafeïne. Cafeïne is een stof die van nature voorkomt in koffie, thee en chocolade. Het heeft een opwekkende werking, het stimuleert het centrale zenuwstelsel.

Cafeïne heeft een belangrijke functie voor deze planten. Het beschermt namelijk de plant tegen insecten en ziektes. Cafeïne heeft een verlammend effect op insecten. Zodra insecten proberen om de plant op te eten raken ze verlamd.

Cafeïnevrije koffie: wat houdt het in?

Allereerst is het belangrijk om te weten waarom we het decaf koffie noemen en niet cafeïnevrije koffie. 100% van de cafeïne uit een koffieboon halen is namelijk onmogelijk, maar je kan een heel eind komen.

Decafé of cafeïnevrije koffie is, zoals de naam al doet vermoeden, koffie zonder cafeïne. Echter, cafeïnevrije koffie is een verkeerde benaming. Er blijft namelijk tijdens het cafeïne extractie proces altijd een kleine hoeveelheid cafeïne achter. Wettelijk is bepaald dat de hoeveelheid cafeïne in cafeïnevrije koffie niet meer dan 0,1% mag zijn (berekend op droge stof).

Afhankelijk van de methode kun je tot wel 97% van de cafeïne uit een koffieboon verwijderen. Dit betekent dat in plaats van 60-90mg cafeïne in een kopje koffie, nog maar 3mg cafeïne zit.

Cafeïnevrije koffie is koffie waaraan cafeïne is onttrokken en waar maximaal 0,1% cafeïne in zit. Een betere benaming voor cafeïnevrije koffie zou dus cafeïne-arme koffie zijn.

Methoden om cafeïne uit koffie te halen

Van alle koffiebonen kun je decafé maken. De fabrikanten van het bittere goedje gebruiken namelijk reguliere koffiebonen, en onttrekken de cafeïne aan de ongebrande boon.

Er zijn verschillende methodes om de boon van zijn cafeïne te ontdoen. Zo wordt er gebruikgemaakt van methodes op basis van water, stoom of CO2. Er zijn tegenwoordig drie methodes die worden gebruikt.

Chemische Methoden

Bij de chemische methodes wordt vaak of de stof dichloormethaan of ethylacetaat gebruikt. Deze stoffen worden ook gebruikt om verfresten te verwijderen of om te ontvetten. De ongebrande koffiebonen worden in een bad water geweekt waar één van deze stoffen in opgelost is. Deze stoffen trekken dan als het ware de cafeïne uit de koffiebonen. Hierna worden de bonen gestoomd om deze stoffen weer 100% uit de bonen te verwijderen.

De oudste en meest gebruikte techniek is de oplosmethode. Deze techniek werd al in 1903 uitgevonden; toen diende de stof benzeen als oplosmiddel. Totdat de industrie erachter kwam dat deze stof giftig is. Koffiemakers gingen daarom op zoek naar een ander oplosmiddel.

Het gaat als volgt: De eerste stap is het stomen van de ongebrande bonen om de poriën te openen. Dit duurt ongeveer een halfuur. Vervolgens spoelen fabrikanten de bonen meerdere malen met een oplosmiddel. Hierdoor lost de cafeïne in de boon op, maar blijft de smaak behouden. Twee stoffen zijn geschikt als oplosmiddel: methyleenchloride of ethylacetaat.

Op die manier gaan de poriën van de koffieboon open. Er wordt een oplosmiddel toegevoegd dat zich aan de cafeïne bindt. Daarna wordt het oplosmiddel verwijderd waardoor ook de cafeïne uit de koffiebonen wordt gehaald. De bonen worden vervolgens goed gewassen om zo de sporen van het oplosmiddel te verwijderen.

De bonen die nog cafeïne bevatten worden geweekt in het oplosmiddel, dat de cafeïne oplost. Vervolgens wordt het oplosmiddel verwijderd, en de bonen worden opnieuw gedroogd.

DCM (Dichloormethaan) Methode

DCM staat voor de stof; dichloormethaan. De koffiebonen worden meerdere keren geweekt in dit stofje. De cafeïne lost op en DCM wordt verwijderd. Om het helemaal zuiver te houden worden de bonen nog gestoomd en gedroogd.

Het meest gebruikte oplosmiddel is echter methyleenchloride of dichloormethaan (DCM). Methyleenchloride is een synthetische stof die vrij agressief is. Het werd tot voor kort ook gebruikt wordt als verfafbijt, om verf te verwijderen. Deze stof is dan ook niet bepaald ongevaarlijk.

Methyleenchloride is namelijk kankerverwekkend, en kan ook leverschade of neurologische schade veroorzaken. Het is zelfs zo schadelijk dat het inmiddels niet meer in verfafbijt gebruikt mag worden.

De hoeveelheden methyleenchloride die achterblijven in de koffiebonen is zo laag - 10 part per million ofwel 0.001% - dat het niet schadelijk zou zijn voor onze gezondheid. Hier zijn de meningen echter over verdeeld.

De redenen dat de industrie voor dit oplosmiddel kiest, zijn dat het erg effectief is in het verwijderen van cafeïne, de smaak van de koffie behouden blijft en het relatief weinig tijd kost.

Om de koffiebonen cafeïnevrij te maken worden de groene koffiebonen vochtig gemaakt met water. Hierna worden ze een half uur in het extractiemiddel geweekt. Dit moet meerdere keren gedaan worden totdat de cafeïne is opgelost. Hierna worden de koffiebonen voor een lange periode gestoomd om ervoor te zorgen dat alle DCM verdwijnt. Als laatste stap worden de bonen gedroogd met warme lucht en gekoeld met koude lucht.

Voor- en nadelen: Een lang proces om te decafeïneren met gebruik van chemicaliën. Toch staat het bekend als een relatief efficiënte manier.

Ethylacetaat (EA) Methode

Een veelgebruikt oplosmiddel is ethylacetaat (EA). Het is een stof dat van nature in bepaalde fruit- en groentesoorten voorkomt. De bonen die met de EA-methode behandeld zijn, mogen daarom als ‘natuurlijk gedecafeïneerd’ bestempeld worden.

Een steeds populairder cafeïnevrij proces is de decaf methode met ethylacetaat, vaak “Sugar Cane Process” genoemd. Ethylacetaat is een natuurlijk oplosmiddel. Dit oplosmiddel wint men als bijproduct tijdens het verwerken van suikerriet tot suiker. Normaal gesproken gooien ze dit bijproduct weg maar op deze manier krijgt het toch nog een functie.

Helaas gebruiken sommige bedrijven ook een synthetische vorm van het ethylacetaat. Dit is kunstmatig en is niet gewonnen bij de verwerking van suikerriet. Dit wordt met name gedaan vanwege de kosten. Wanneer je cafeïnevrije koffiebonen koopt die zijn behandeld met ethylacetaat is het belangrijk om op te letten of hiervoor wel echt het Sugar Cane Proces is gebruikt en niet de kunstmatige versie.

Ethylacetaat is een natuurlijk oplosmiddel dat een bijproduct is van de productie van gefermenteerde suikerriet.

Natuurlijke Methoden

Bij de natuurlijke methodes worden de groene koffiebonen geweekt in water. Hier wordt onder druk vloeibare CO2 aan toegevoegd die zich bindt aan de cafeïne moleculen. Hierna wordt de druk weer verlaagd waardoor de CO2 verdampt en de cafeïne apart achterblijft.

In de jaren tachtig werd er een nieuwe methode gepatenteerd, het Swiss Water Process (SWP). Deze techniek maakt gebruik van heet water en een koolstoffilter.

Kritische Koolzuur-Methode (CO2)

Bij de kritische koolzuur-methode halen fabrikanten cafeïne uit koffiebonen door middel van vloeibaar koolstofdioxide, beter bekend als CO2. Door de ongebrande bonen in de vloeistof te dompelen, zwelt de koffieboon op. Hierdoor bindt de cafeïne zich aan de CO2.

De CO2-methode werkt efficiënter dan water, omdat alleen de cafeïne wordt onttrokken en niet de aroma’s uit de koffie. Deze methode is in vakterminologie gekend als superkritische vloeistofextractie. Het begint met het stomen van de koffiebonen. De CO2 onttrekt nu de cafeïne uit de koffiebonen.

De groene bonen worden eerst gestoomd (cafeïne komt er zo makkelijker uit) en vervolgens in een bad vloeibare koolstofdioxide geweekt.

De tweede methode is de Kritische Koolzuur methode. Hierbij wordt de koffieboon in een “super kritieke staat” waarin het koolstofdioxide (CO2) wordt gebracht. Bij een temperatuur van boven de 31 graden en een druk hoger dan 73 atm bestaat er geen onderscheid meer tussen gas en vloeibaar.

Daarna laat men de druk gedeeltelijk ontsnappen zodat CO2 verdampt en de cafeïne kan worden opgevangen. Het CO2-gas wordt hierbij gecondenseerd en hergebruikt.

Voor- en nadelen: Het is een milieuvriendelijke methode omdat er geen chemicaliën worden gebruikt.

Swiss Water® Methode

Onze methode: Swiss Water® De Swiss Water® methode, de methode die wij gebruiken bij onze decaf, is de natuurlijkst van allemaal. Bij deze methode wordt enkel zuiver water gebruikt om te decafeïneren. Voor deze methode wordt eerst groen koffie extract (GCE) gemaakt uit verse koffie. Dit is een extract waar alle stoffen uit de groene koffieboon in zijn opgelost, behalve de cafeïne.

Bij de waterverwerkingsmethode weken de ongebrande bonen - die dan nog groen zijn - in een bad met water en cafeïnevrij groen koffie-extract. Deze vloeistof trekt de cafeïne en andere opgeloste stoffen uit de koffieboon. Dit Swiss Water proces duurt zo’n tien uur.

Vervolgens worden de groene koffiebonen waar de cafeïne uit gehaald moet worden geweekt in water om te hydrateren. Vervolgens wordt het GCE toegevoegd wat doormiddel van osmose het cafeïne uit de bonen trekt. Dit wordt herhaald tot er niet meer dan 0.1% cafeïne in de bonen zit. Hierna worden de bonen weer gedroogd en is de boon klaar om gebrand te worden. Hierna kun jij genieten van een heerlijk natuurlijk decaf bakkie koffie.

Vervolgens wordt het water met de cafeïne door een actief koolfilter geleid. Deze filter vangt de cafeïne op, terwijl de smaakstoffen en oliën van de koffieboon behouden blijven.

Het voordeel van deze methode is dat er nauwelijks smaak verloren gaat en er vooral geen bijsmaken van het proces in de koffie achterblijven.

De koffiebonen worden in heel heet water gedompeld waardoor zowel cafeïne als aroma’s uit de koffiebonen verdwijnen en in het water terechtkomen. Het water gaat daarna door een koolstoffilter dat alleen de cafeïnemoleculen opvangt.

Een tweede portie koffiebonen wordt dan gedompeld in het water met alle aroma’s en opgeloste deeltjes. Het water kan dan alleen nog de cafeïne opnemen. De tweede portie koffiebonen zal dus zijn aromatische deeltjes behouden. Het water wordt dan wederom gefilterd en de cafeïne er uitgehaald, daarna kan dit gebruikt worden voor de volgende lading bonen.

De Swiss Water decaf methode maakt gebruik van heet water om de bonen voor te weken. Het water trekt de cafeïne en andere opgeloste stoffen uit de bonen. Het cafeïnehoudende water wordt vervolgens door actieve koolstof geleid, die de cafeïne opneemt. De bonen worden opnieuw ondergedompeld in het gezuiverde water om hun smaak terug te absorberen.

De Kaldi Rainforest Decaf koffiebonen zijn gedecafeïneerd via de Swiss Water methode.

Voor- en nadelen: Het is een natuurlijke en milieuvriendelijke methode, zonder gebruik van oplosmiddelen.

Overwegingen bij het kiezen van decafé koffie

Op de meeste decafé in de supermarkt staat niet vermeld met welke methode cafeïne uit de koffie is gehaald. Een van de grootste koffieproducenten van Nederland zegt: ‘Het kan zijn dat er koffie in één zak decafé zit met een mix van bonen, waar verschillende extractiemethodes voor gebruikt zijn. Wij gebruiken namelijk zowel de DCM-methode als de kritische koolzuur-methode. Als het niet nadrukkelijk op de verpakking vermeld staat, kun je ervan uitgaan dat de oplosmethode met methyleenchloride gebruikt is.

Elke decaf methode heeft zijn eigen voor- en nadelen. De keuze voor een bepaalde methode kan variëren afhankelijk van de producent en de consument. Sommige mensen geven de voorkeur aan de Swiss Watermethode vanwege de natuurlijke benadering en behoud van smaak. Anderen geven de voorkeur aan de CO2-methode vanwege de milieuvriendelijkheid.

Is cafeïnevrije koffie slecht voor je gezondheid?

Cafeïnevrije koffie heeft sinds zijn bestaan een slecht imago opgebouwd. Dat komt voornamelijk door de schadelijke chemicaliën die jaren geleden gebruikt werden. Tegenwoordig zijn die chemicaliën gelukkig verboden.

Zowel de chemische als de chemisch-vrije methodes zijn als veilig bestempeld. Maar bepaalde (meestal de goedkopere) chemische decaf methodes geven een chemische koffiesmaak. Hierdoor hebben veel mensen nog steeds het beeld dat cafeïnevrije koffie chemisch en vies smaakt. Daarnaast is het onduidelijk of de voedingsstoffen in koffie verminderen tijdens het chemische decaf proces.

Gelukkig zijn er tegenwoordig kwalitatief gezien hele goede methodes om koffie cafeïnevrij te maken. Deze methodes zorgen voor een optimaal behoud van de pure koffiesmaak & voedingsstoffen én zijn helemaal vrij van chemicaliën.

Hoe de methoden de smaak beïnvloeden

Het grootste nadeel van de chemische methode is dat het de koffiesmaak kan veranderen. Decaf koffie draagt nog altijd het imago van met zich mee ‘chemische koffie met een vreemde smaak’. Dat komt doordat de chemische methodes een chemische smaak aan koffie kunnen geven.

Met chemisch-vrije methodes loop je geen risico dat er mogelijk schadelijke stoffen achterblijven in de koffiebonen. Bovendien wordt de koffiesmaak niet aangetast met een chemische smaak. Daarnaast zijn de chemisch-vrije methodes milieuvriendelijker.

Overzicht van decafeïneringsmethoden

Methode Proces Voordelen Nadelen
DCM (Dichloormethaan) Weken in dichloormethaan, stomen en drogen Efficiënt Gebruik van chemicaliën, mogelijk smaakverandering
Ethylacetaat Weken in ethylacetaat (natuurlijk of synthetisch), wassen en drogen Natuurlijk afgeleid (indien natuurlijk ethylacetaat) Mogelijk smaakverandering, afhankelijk van de bron van ethylacetaat
CO2 (Kritische Koolzuur) Vloeibare CO2 onder hoge druk Milieuvriendelijk, behoud van aroma -
Swiss Water® Gebruik van water en koolstoffilters Natuurlijk, geen chemicaliën, behoud van smaak -

Het is belangrijk om te weten welke methode is gebruikt bij de productie van decaf koffie. Vooral als je specifieke voorkeuren hebt voor smaak, milieuoverwegingen of gezondheid.

labels: #Ei

Zie ook: